Viêm xung huyết trực tràng: Nguyên nhân, biểu hiện và lưu ý chăm sóc

Viêm xung huyết trực tràng là gì?

Trực tràng là phần ống tiêu hóa nối tiếp giữa đại tràng chậu hông và hậu môn, có chiều dài khoảng 12 đến 15 centimet. Niêm mạc trực tràng đóng vai trò lưu giữ phân trước khi xuất ra ngoài và hấp thu một lượng nước nhỏ. Khi niêm mạc bị viêm xung huyết, các mạch máu nhỏ dưới lớp niêm mạc phồng đại, lượng máu dồn về nhiều gây ra hiện tượng sưng tấy đỏ và giảm sức bền mao mạch. Tùy thuộc vào mức độ tổn thương, viêm xung huyết trực tràng có thể diễn tiến nhẹ dạng phù nề nông hoặc tiến triển nặng hơn kèm theo các vết loét nông, mảng bám mủ hoặc rỉ máu. Tình trạng này nếu không được phát hiện và can thiệp đúng cách có thể dẫn đến viêm nhiễm mạn tính, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hàng ngày và hoạt động của hệ tiêu hóa.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng viêm xung huyết trực tràng

Viêm xung huyết trực tràng có thể bộc phát do nhiều yếu tố tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên niêm mạc đoạn ruột này. Một trong những nguyên nhân phổ biến là sự xâm nhập của các vi khuẩn tiêu hóa như Salmonella, Shigella, Campylobacter hoặc các loại ký sinh trùng như Entamoeba histolytica qua đường ăn uống không đảm bảo vệ sinh.

Bên cạnh đó, các bệnh lý viêm ruột mạn tính như bệnh Crohn hoặc viêm loét đại trực tràng chảy máu cũng là tác nhân hàng đầu gây sưng nề và xung huyết niêm mạc kéo dài. Tình trạng táo bón kinh niên khiến phân khô cứng, cọ xát liên tục vào thành trực tràng trong quá trình tống xuất phân cũng có thể làm tổn thương cơ học và gây viêm xung huyết. Tác dụng phụ của phương pháp xạ trị vùng chậu trong điều trị ung thư hoặc thói quen lạm dụng một số loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau không chống viêm cũng làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột và tổn thương lớp màng bảo vệ niêm mạc trực tràng.

Biểu hiện đặc trưng của viêm xung huyết trực tràng

Các biểu hiện của viêm xung huyết trực tràng thường phụ thuộc vào mức độ viêm và nguyên nhân gây bệnh. Dấu hiệu hay gặp nhất là cảm giác đau mót rát ở vùng hậu môn trực tràng, kèm theo nhu cầu đi tiểu tiện hoặc đại tiện liên tục nhưng lượng phân ra rất ít hoặc chỉ có chất nhầy. Người bệnh có thể quan sát thấy máu tươi bám bên ngoài khuôn phân hoặc dính trên giấy vệ sinh do các mao mạch niêm mạc bị vỡ khi phân di chuyển qua.

Ngoài ra, hiện tượng rối loạn thói quen đại tiện diễn ra khá thường xuyên, người bệnh có thể bị tiêu chảy kéo dài hoặc xen kẽ các đợt táo bón bất thường. Trong trường hợp viêm xung huyết do nhiễm trùng cấp tính, người bệnh có thể kèm theo cảm giác sốt nhẹ, mệt mỏi, đau chèn ép vùng bụng dưới hoặc cảm giác đầy bụng khó chịu. Khi tổn thương niêm mạc kéo dài không được kiểm soát, việc mất máu rỉ rả qua phân có thể dẫn đến tình trạng thiếu máu mạn tính gây da xanh xao và mệt mỏi.

Các phương pháp chẩn đoán viêm xung huyết trực tràng

Để xác định chính xác mức độ viêm xung huyết trực tràng, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng và các kỹ thuật cận lâm sàng hiện đại. Phương pháp chẩn đoán có giá trị cao nhất là nội soi trực tràng hoặc nội soi đại trực tràng ống mềm. Qua hình ảnh nội soi, bác sĩ quan sát trực tiếp bề mặt niêm mạc bị đỏ rực, sưng nề, các mạch máu giãn rộng hoặc những điểm chảy máu nông.

Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể tiến hành sinh thiết lấy một mẫu mô nhỏ để xét nghiệm giải phẫu bệnh, giúp phân biệt viêm xung huyết thông thường với tổn thương loét tự miễn hoặc khối u đại trực tràng. Xét nghiệm phân cũng được thực hiện để tìm ký sinh trùng, vi khuẩn hoặc sự xuất hiện của máu ẩn trong phân. Ngoài ra, xét nghiệm công thức máu hỗ trợ đánh giá mức độ phản ứng viêm toàn thân và phát hiện tình trạng thiếu máu ở người bệnh.

Chế độ chăm sóc và hỗ trợ phục hồi niêm mạc trực tràng

Việc chăm sóc người bệnh viêm xung huyết trực tràng đòi hỏi sự kết hợp giữa điều chỉnh thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống khoa học nhằm giảm bớt áp lực lên vùng hậu môn trực tràng. Về dinh dưỡng, nên ưu tiên các món ăn mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp, thịt tinh chế và tăng cường chất xơ hòa tan từ các loại rau củ nấu chín. Uống đủ lượng nước mỗi ngày giúp làm mềm phân và hạn chế nguy cơ táo bón.

Cần tránh tiêu thụ các thực phẩm có tính kích thích mạnh như đồ ăn cay nóng, thức ăn nhiều mỡ, cà phê, rượu bia và các loại nước uống có ga. Người bệnh không nên nhịn đại tiện và tránh ngồi quá lâu trên bồn cầu hoặc rặn mạnh khi đi ngoài. Giữ gìn vệ sinh vùng hậu môn sạch sẽ bằng nước ấm sau mỗi lần đại tiện cũng giúp hạn chế nguy cơ nhiễm trùng phối hợp và làm dịu bớt cảm giác đau rát tại chỗ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc đặt hậu môn, thuốc kháng sinh hay thuốc cầm tiêu chảy khi chưa qua thăm khám chuyên khoa. Việc tự can thiệp điều trị có thể làm mờ triệu chứng, gây tác dụng phụ nguy hiểm hoặc khiến tổn thương niêm mạc trực tràng tiến triển nặng hơn. Mỗi tình trạng viêm xung huyết có nguyên nhân riêng biệt, do đó việc tuân thủ tư vấn của bác sĩ là yếu tố quyết định sự an toàn.

Tóm tắt

Viêm xung huyết trực tràng là bệnh lý tiêu hóa thường gặp nhưng cần được phát hiện và chẩn đoán chính xác nguyên nhân để có hướng theo dõi phù hợp. Việc duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống cân đối kết hợp thăm khám định kỳ tại các cơ sở y tế uy tín sẽ giúp niêm mạc trực tràng sớm phục hồi và ngăn ngừa các biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe đường ruột.