Viêm trực tràng uống thuốc gì và nguyên tắc điều trị

Viêm trực tràng uống thuốc gì là gì?

Viêm trực tràng là tình trạng tổn thương sưng đỏ, phù nề hoặc trợt loét tại lớp niêm mạc lót trong lòng trực tràng, đoạn ruột dài khoảng mười lăm xentimet nối giữa đại tràng xích ma và ống hậu môn. Chức năng chính của trực tràng là chứa đựng phân trước khi tống xuất ra ngoài. Khi niêm mạc khu vực này bị viêm nhiễm, các thụ cảm thể thần kinh tại đây trở nên nhạy cảm quá mức, dẫn đến cảm giác thôi thúc đi tiêu liên tục dù ruột rỗng, kèm theo đau quặn hạ vị và tiết dịch nhầy.

Tình trạng viêm có thể diễn ra dưới dạng đợt cấp tính khởi phát rầm rộ hoặc tiến triển âm thầm thành các đợt mạn tính kéo dài tái đi tái lại. Để lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp, bác sĩ cần tiến hành nội soi để đánh giá mức độ tổn thương thực thể và thực hiện các xét nghiệm vi sinh nhằm xác định nguồn gốc gây bệnh, từ đó đưa ra chỉ định thuốc nhắm trúng căn nguyên chứ không chỉ giải quyết triệu chứng bề mặt.

Lý do người bệnh không nên tự ý mua thuốc điều trị viêm trực tràng

Nhiều người bệnh khi xuất hiện triệu chứng đau tức vùng hạ vị, mót rặn hoặc đi ngoài phân lẫn nhầy máu thường có tâm lý muốn tìm kiếm một loại thuốc uống để chữa dứt điểm thật nhanh. Tuy nhiên, trong y khoa tiêu hóa, không có một đơn thuốc duy nhất nào dùng chung cho tất cả các trường hợp viêm trực tràng. Tổn thương tại niêm mạc trực tràng có thể khởi phát từ nhiều cơ chế bệnh sinh hoàn toàn khác biệt, bao gồm nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng, virus, bệnh viêm ruột tự miễn mạn tính hoặc biến chứng tổn thương mô sau xạ trị vùng chậu.

Việc tự ý mua các loại thuốc kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc giảm đau không theo đơn có thể che lấp các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, làm trì hoãn thời điểm chẩn đoán chính xác. Thậm chí, việc lạm dụng kháng sinh bừa bãi còn có nguy cơ gây mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, dẫn tới tình trạng viêm đại tràng giả mạc do vi khuẩn phát triển quá mức, khiến quá trình điều trị sau đó trở nên phức tạp và kéo dài hơn.

Các nhóm thuốc y khoa thường được bác sĩ chỉ định theo nguyên nhân

Sau khi thăm khám lâm sàng và thực hiện nội soi trực tràng kết hợp xét nghiệm phân, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa sẽ phân loại nguyên nhân để xây dựng phác đồ dùng thuốc tương ứng cho từng cá nhân. Đối với viêm trực tràng do nhiễm khuẩn hoặc lây truyền qua đường tình dục, các nhóm thuốc kháng sinh, kháng nấm hoặc thuốc kháng virus đặc hiệu sẽ được kê đơn nhằm loại bỏ tận gốc tác nhân gây nhiễm.

Trong trường hợp viêm trực tràng xuất phát từ bệnh viêm ruột mạn tính như viêm loét đại trực tràng chảy máu, mục tiêu chính là ức chế phản ứng viêm và điều hòa miễn dịch. Bác sĩ thường chỉ định nhóm thuốc chống viêm chứa hoạt chất aminosalicylate như mesalamine. Nếu phản ứng viêm tiến triển nặng nề hoặc đáp ứng kém, các thuốc nhóm corticosteroid có thể được sử dụng trong thời gian ngắn để kiểm soát đợt cấp, sau đó chuyển sang giai đoạn điều trị duy trì phù hợp với diễn tiến niêm mạc. Với viêm trực tràng do xạ trị, phác đồ sẽ tập trung vào các nhóm thuốc bảo vệ niêm mạc, làm dịu tổn thương và giảm thiểu chảy máu tại chỗ.

Ưu thế của thuốc đặt và thuốc thụt tại chỗ so với thuốc uống toàn thân

Trong thực hành điều trị các bệnh lý vùng hậu môn trực tràng, thuốc tác dụng tại chỗ đóng vai trò đặc biệt quan trọng bên cạnh các loại thuốc uống toàn thân. Do trực tràng nằm ở vị trí thấp nhất của ống tiêu hóa, các dạng thuốc viên đặt hậu môn, thuốc thụt hoặc bọt thụt có thể tiếp xúc trực tiếp và bao phủ toàn bộ bề mặt niêm mạc đang bị viêm loét.

Ưu điểm nổi bật của thuốc đặt và thuốc thụt trực tràng chứa mesalamine hoặc corticosteroid là nồng độ hoạt chất đạt mức tối đa ngay tại mô đích tổn thương, mang lại hiệu quả kháng viêm nhanh chóng. Đồng thời, thuốc tại chỗ ít hấp thu vào tuần hoàn chung, nhờ đó hạn chế tối đa các phản ứng phụ toàn thân thường gặp khi uống thuốc liều cao kéo dài. Tùy theo phạm vi tổn thương được ghi nhận trên hình ảnh nội soi, bác sĩ sẽ quyết định dùng đơn độc thuốc tại chỗ hoặc kết hợp song song cả thuốc uống và thuốc đặt để đạt kết quả tối ưu.

Những nguyên tắc cần ghi nhớ trong suốt liệu trình điều trị

Để quá trình điều trị đạt kết quả an toàn và bền vững, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn về liều lượng cũng như thời gian sử dụng thuốc của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý tăng liều khi thấy bệnh chưa thuyên giảm nhanh, cũng như không được tự ý giảm liều hoặc ngưng thuốc giữa chừng ngay khi các triệu chứng khó chịu tạm thời biến mất. Việc gián đoạn phác đồ kháng viêm có thể khiến tổn thương bùng phát trở lại với mức độ nặng hơn.

Bên cạnh việc dùng thuốc, người bệnh cần chú ý chế độ dinh dưỡng lành mạnh để giảm bớt gánh nặng cơ học lên vùng trực tràng. Nên ưu tiên các món ăn mềm, thanh đạm, uống đủ nước mỗi ngày và bổ sung chất xơ hòa tan hợp lý để duy trì phân mềm, tránh táo bón gây cọ xát rách niêm mạc. Đồng thời, cần kiêng rượu bia, thức uống có cồn, gia vị cay nóng và các món ăn nhiều dầu mỡ vì chúng dễ gây kích thích nhu động ruột, làm gia tăng cảm giác mót rặn và đau rát hậu môn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa thường thức, không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc kê đơn của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hay thuốc đặt hậu môn để tự điều trị tại nhà. Khi có các dấu hiệu như đi ngoài ra máu tươi nhiều lần, sốt cao, đau bụng dữ dội hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Viêm trực tràng không có một công thức thuốc chung áp dụng cho mọi người bệnh. Hiệu quả kiểm soát bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào việc xác định đúng nguyên nhân qua thăm khám y khoa và tuân thủ liệu trình điều trị của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Người bệnh cần tránh tâm lý nóng vội tìm kiếm các giải pháp dứt điểm tức thì để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa lâu dài.