Viêm tai giữa hay tái phát ở trẻ nhỏ và cách xử trí cho phụ huynh

Viêm tai giữa tái phát ở trẻ nhỏ là gì?

Viêm tai giữa là tình trạng tổn thương và viêm nhiễm lớp niêm mạc lót trong khoang tai giữa, thường gặp nhất ở trẻ em dưới năm tuổi. Do đặc điểm giải phẫu và hệ thống miễn dịch đang trong giai đoạn hoàn thiện, trẻ nhỏ rất dễ bị tái phát sau mỗi đợt nhiễm trùng hô hấp cấp. Khi bệnh diễn ra từ ba đợt trở lên trong vòng sáu tháng hoặc bốn đợt trong vòng một năm, trường hợp đó được xếp vào nhóm viêm tai giữa tái phát.

Tình trạng này không chỉ gây khó chịu, đau đớn, sốt cao và làm gián đoạn giấc ngủ của trẻ mà còn tiềm ẩn nguy cơ ứ đọng dịch kéo dài trong hòm nhĩ. Nếu không được theo dõi và xử trí đúng phác đồ y khoa, dịch ứ đọng có thể làm giảm khả năng dẫn truyền âm thanh của chuỗi xương con, dẫn tới giảm thính lực tạm thời hoặc kéo dài, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp nhận âm thanh và tiến trình phát triển ngôn ngữ của trẻ nhỏ.

Lý do khiến viêm tai giữa thường xuyên tái diễn ở trẻ

Cấu trúc vòi nhĩ ở trẻ nhỏ thường ngắn hơn, nằm ngang hơn và sụn mềm hơn so với người lớn, khiến dịch tiết và vi khuẩn từ vòm mũi họng rất dễ trào ngược lên tai giữa mỗi khi trẻ bị cảm lạnh hay viêm đường hô hấp trên. Thêm vào đó, hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho các đợt viêm nhiễm kế tiếp bùng phát.

Một nguyên nhân phổ biến khác là phì đại hoặc viêm nhiễm mạn tính tổ chức sùi vòm họng VA. Khi khối VA sưng to, nó có thể trực tiếp chèn ép lỗ vòi nhĩ, gây tắc nghẽn thông khí và tạo ổ chứa vi khuẩn thường trực. Môi trường sinh hoạt có khói thuốc lá, độ ẩm kém, thời tiết thay đổi đột ngột hoặc việc trẻ đi nhà trẻ sớm tiếp xúc nguồn lây cũng làm tăng đáng kể tần suất tái phát bệnh.

Sai lầm trong điều trị khiến bệnh dai dẳng khó dứt

Nhiều phụ huynh có thói quen dừng thuốc ngay khi trẻ vừa hết sốt hoặc đỡ quấy khóc sau hai đến ba ngày điều trị. Việc không dùng đủ thời gian quy định khiến vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn, tồn tại âm thầm trong hòm nhĩ và nhanh chóng bùng phát trở lại thành đợt viêm mới dai dẳng hơn.

Bên cạnh đó, sau đợt viêm cấp, hòm nhĩ có thể vẫn còn ứ dịch nhầy vô khuẩn trong vài tuần đến vài tháng dù trẻ không còn sốt hay đau tai. Nếu cha mẹ không đưa con đi tái khám nội soi tai để kiểm tra sự hồi phục hoàn toàn của màng nhĩ, tình trạng viêm tai giữa ứ dịch âm thầm này sẽ chuyển biến mạn tính, làm giảm sức đề kháng tại chỗ của niêm mạc tai và rất dễ bùng phát đợt cấp mới khi gặp đợt cảm cúm thông thường.

Hướng dẫn chăm sóc và xử trí đúng cách cho phụ huynh

Khi trẻ có dấu hiệu tái phát, phụ huynh cần đưa con đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Nhi khoa để được thăm khám cẩn thận bằng máy nội soi. Tuyệt đối không tự ý dùng lại đơn thuốc cũ, không tự mua kháng sinh hay thuốc nhỏ tai khi chưa biết rõ màng nhĩ có đang bị thủng hay không.

Tại nhà, cha mẹ cần vệ sinh mũi họng hằng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương nhằm làm thông thoáng đường thở và giảm áp lực lên vòi nhĩ. Hướng dẫn trẻ xì mũi đúng cách bằng cách bịt từng bên mũi rồi xì nhẹ, không xì mạnh cả hai bên cùng lúc vì áp lực lớn có thể đẩy dịch nhầy chứa mầm bệnh ngược thẳng vào tai giữa. Giữ ấm cơ thể cho trẻ khi trời lạnh và duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ vi chất để nâng cao sức đề kháng.

Biện pháp phòng ngừa đợt tái phát viêm tai giữa hiệu quả

Để giảm thiểu các đợt tái phát trong năm, cha mẹ cần chú trọng phòng ngừa từ căn nguyên đường thở. Việc tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch các loại vắc xin như vắc xin phòng phế cầu khuẩn và vắc xin cúm mùa có vai trò rất lớn trong việc giảm nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp trên dẫn đến viêm tai giữa.

Môi trường sống của trẻ cần được giữ sạch sẽ, thoáng mát, tuyệt đối không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động bởi khói thuốc gây tê liệt lông chuyển niêm mạc đường hô hấp và vòi nhĩ. Đối với trẻ nhỏ còn bú bình, phụ huynh nên bế trẻ ở tư thế đầu cao nghiêng nhẹ khi bú, không cho trẻ ngậm bình sữa nằm ngửa vì sữa có thể sặc hoặc chảy ngược vào lỗ vòi nhĩ gây viêm nhiễm tái diễn.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc nhỏ tai chứa thành phần gây độc cho tai khi màng nhĩ có thể đã thủng, hoặc áp dụng các mẹo dân gian như thổi bột thuốc, nhỏ nước lá, hơ khói vào tai trẻ. Những hành động này có thể gây bỏng niêm mạc, bội nhiễm nấm hoặc làm tổn thương vĩnh viễn cơ quan thính giác. Mọi can thiệp điều trị cần được chỉ định trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng.

Tóm tắt

Viêm tai giữa tái phát ở trẻ nhỏ là tình trạng khá phổ biến nhưng cần được theo dõi sát sao và điều trị đúng nguyên tắc y khoa. Việc tuân thủ đủ liệu trình, giữ gìn vệ sinh mũi họng, tiêm chủng đầy đủ và tái khám đúng hẹn sẽ giúp bảo vệ tối đa thính lực và sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Phụ huynh không nên tự ý dùng thuốc mà hãy luôn đồng hành cùng bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng.