Viêm ruột hoại tử ở người lớn: Nguyên nhân, biểu hiện và cách xử trí

Viêm ruột hoại tử ở người lớn là gì?

Viêm ruột hoại tử ở người lớn là tổn thương viêm nhiễm tiến triển dẫn đến tử vong mô niêm mạc hoặc toàn bộ bề dày thành ruột. Quá trình hoại tử có thể xảy ra ở ruột non, ruột già hoặc kết hợp cả hai khu vực. Sự suy giảm tưới máu ruột kéo dài khiến tế bào thành ruột thiếu oxy, mất tính vẹn toàn niêm mạc, từ đó tạo điều kiện cho vi khuẩn và độc tố xâm nhập vào dòng máu. Đây là bệnh lý cấp tính có tỷ lệ biến chứng cao nếu không được can thiệp kịp thời. Việc phát hiện sớm giúp ngăn ngừa nguy cơ thủng ruột, sốc nhiễm trùng và các rủi ro toàn thân khác.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây viêm ruột hoại tử ở người lớn

Viêm ruột hoại tử ở người lớn thường xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính là thiếu máu cục bộ ruột và nhiễm trùng đường tiêu hóa nặng. Tình trạng thiếu máu ruột xảy ra khi dòng máu cung cấp cho động mạch mạc treo bị tắc nghẽn bởi huyết khối, thuyên tắc mạch hoặc do tụt huyết áp kéo dài trong các phản ứng sốc và suy tim. Bên cạnh đó, nhiễm độc khuẩn do vi khuẩn Clostridium perfringens chủng C tiết độc tố beta cũng có thể phá hủy cấu trúc niêm mạc ruột nhanh chóng.

Ngoài ra, các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm xơ vữa động mạch mạc treo, bệnh đái tháo đường, suy thận mãn tính, bệnh lý tim mạch, tiền sử phẫu thuật vùng bụng hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch kéo dài. Việc kết hợp giữa lưu lượng máu giảm và vi khuẩn phát triển quá mức là cơ chế cốt lõi thúc đẩy tiến trình hoại tử thành ruột.

Dấu hiệu cảnh báo cấp tính của viêm ruột hoại tử ở người lớn

Triệu chứng của viêm ruột hoại tử ở người lớn thường khởi phát đột ngột và diễn tiến nhanh chóng. Người bệnh thường gặp phải cơn đau bụng dữ dội, liên tục và không giảm sau khi nghỉ ngơi hoặc đi tiêu. Đau bụng có thể kèm theo cảm giác chướng bụng rõ rệt, bụng cứng hoặc đề kháng thành bụng khi ấn vào, phản ánh tình trạng kích thích phúc mạc.

Cùng với đau bụng, các rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy dai dẳng, phân có lẫn máu tươi hoặc phân đen như bã cà phê, nôn mửa nhiều lần cũng thường xuyên xuất hiện. Trong giai đoạn tiến triển, bệnh nhân có biểu hiện sốt cao, rét run, mạch nhanh, tụt huyết áp, mệt mỏi lơ mơ và các dấu hiệu của sốc nhiễm trùng hoặc sốc giảm thể tích. Sự xuất hiện đồng thời của đau bụng cấp và đi ngoài ra máu là dấu hiệu bắt buộc phải theo dõi y tế ngay lập tức.

Quy trình chẩn đoán viêm ruột hoại tử tại cơ sở y tế

Chẩn đoán viêm ruột hoại tử ở người lớn đòi hỏi sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng toàn diện và các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu. Bác sĩ sẽ đánh giá các dấu hiệu sinh tồn, mức độ chướng bụng và phản ứng phúc mạc. Các xét nghiệm máu ban đầu thường ghi nhận số lượng bạch cầu tăng cao, tình trạng toan chuyển hóa nặng, nồng độ lactate máu tăng phản ánh sự thiếu máu mô ruột.

Về chẩn đoán hình ảnh, chụp cắt lớp vi tính bụng có tiêm thuốc phản quang là công cụ quan trọng nhất giúp phát hiện hơi trong thành ruột, hơi trong tĩnh mạch cửa, độ dày thành ruột bất thường hoặc sự xuất hiện của huyết khối động mạch mạc treo. X-quang bụng không sửa soạn có thể thấy hình ảnh mức khí dịch hoặc hơi tự do trong ổ bụng nếu đã xảy ra thủng ruột. Trong những trường hợp nghi ngờ cao nhưng hình ảnh chưa rõ ràng, siêu âm Doppler mạch máu mạc treo hoặc phẫu thuật thăm dò bụng sẽ được chỉ định.

Phương pháp xử trí và điều trị viêm ruột hoại tử ở người lớn

Việc điều trị viêm ruột hoại tử ở người lớn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa hồi sức nội khoa tích cực và can thiệp ngoại khoa khi có chỉ định. Ban đầu, bệnh nhân được cho ngừng ăn đường miệng hoàn toàn, đặt ống sông dạ dày để giải áp tiêu hóa, bù dịch và điện giải qua đường tĩnh mạch nhằm duy trì huyết áp và tưới máu tổ chức. Kháng sinh phổ rộng tĩnh mạch được khởi dùng sớm để kiểm soát nhiễm trùng và độc tố vi khuẩn.

Khi đoạn ruột đã bị hoại tử hoàn toàn hoặc có biến chứng thủng ruột, phẫu thuật mổ mở bụng cấp cứu là bắt buộc. Bác sĩ phẫu thuật sẽ cắt bỏ phần ruột bị hoại tử, làm sạch ổ bụng và có thể đưa đầu ruột ra ngoài làm hậu môn nhân tạo tạm thời. Trường hợp hoại tử do tắc mạch máu mạc treo cấp tính, các kỹ thuật tái thông mạch máu như tái tạo mạch hoặc đặt stent động mạch mạc treo cũng sẽ được cân nhắc thực hiện.

Biện pháp theo dõi và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh

Để hỗ trợ phòng ngừa và giảm nguy cơ gặp phải tình trạng thiếu máu hoại tử ruột, việc kiểm soát tốt các bệnh lý nền đường tuần hoàn đóng vai trò rất quan trọng. Người trưởng thành, đặc biệt là người cao tuổi, cần tuân thủ việc điều trị các bệnh tim mạch, tăng huyết áp, xơ vữa động mạch và đái tháo đường theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.

Bên cạnh đó, việc thực hiện chế độ ăn uống an toàn vệ sinh, bảo quản thực phẩm đúng cách giúp hạn chế nguy cơ nhiễm vi khuẩn sinh độc tố ruột. Người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng các thuốc làm giảm nhu động ruột hoặc thuốc co mạch khi chưa có chỉ định y khoa. Khi xuất hiện các biểu hiện đau bụng bất thường kéo dài, việc đến khám sớm tại các cơ sở y tế uy tín sẽ giúp phát hiện tổn thương ở giai đoạn sớm, gia tăng hiệu quả điều trị và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hại.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Viêm ruột hoại tử ở người lớn là một cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm, người đọc tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự mua thuốc điều trị hoặc kéo dài thời gian theo dõi tại nhà khi có dấu hiệu đau bụng dữ dội. Mọi quyết định can thiệp, sử dụng thuốc hay phẫu thuật phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định dựa trên tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân.

Tóm tắt

Viêm ruột hoại tử ở người lớn là bệnh lý tiêu hóa cấp tính có tỷ lệ tử vong cao nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Việc hiểu rõ các nguyên nhân gây thiếu máu ruột, nhận biết sớm dấu hiệu đau bụng cấp kèm đi ngoài ra máu và nhanh chóng đến bệnh viện là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe. Sự chủ động trong điều trị bệnh nền tim mạch và giữ gìn vệ sinh thực phẩm sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro mắc phải căn bệnh nguy hiểm này.