Viêm phúc mạc cấp: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

Viêm phúc mạc cấp là gì?

Phúc mạc là một lớp màng mỏng, thanh mạc bao bọc toàn bộ các cơ quan bên trong ổ bụng như dạ dày, ruột, gan, lách và lót mặt trong của thành bụng. Khi vi khuẩn hoặc các chất dịch tiêu hóa như dịch dạ dày, mật, phân xâm nhập vào khoang phúc mạc sẽ gây ra phản ứng viêm cấp tính dồn dập. Viêm phúc mạc cấp có thể chia thành viêm phúc mạc nguyên phát và viêm phúc mạc thứ phát tùy thuộc vào cơ chế gây bệnh.

Đây là một tình trạng diễn tiến rất nhanh, tiến triển từ nhiễm trùng cục bộ sang nhiễm trùng lan tỏa toàn bộ khoang bụng, dẫn đến nhiễm trùng huyết và suy đa cơ quan nếu không xử trí sớm. Do đó, hiện tượng này được coi là một tình trạng cấp cứu ngoại khoa ưu tiên hàng đầu trong y khoa.

Các nguyên nhân phổ biến gây ra viêm phúc mạc cấp

Viêm phúc mạc cấp thứ phát là dạng thường gặp nhất trên lâm sàng, chiếm đa số các trường hợp cấp cứu. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tổn thương hoặc thủng các tạng rỗng trong khoang bụng. Các bệnh lý tiêu hóa thường dẫn đến biến chứng này bao gồm viêm ruột thừa vỡ, thủng ổ loét dạ dày tá tràng, thủng ruột do vỡ túi thừa, thủng ruột tử hoại tử hoặc chấn thương bụng kín gây rách tạng rỗng. Ngoài ra, tình trạng viêm túi mật cấp hoại tử, vỡ áp xe gan hoặc viêm tụy cấp thể hoại tử nặng cũng có thể tràn dịch nhiễm trùng vào khoang phúc mạc.

Đối với viêm phúc mạc cấp nguyên phát, vi khuẩn xâm nhập vào khoang bụng theo đường máu hoặc đường bạch huyết mà không có hiện tượng thủng tạng. Tình trạng này thường gặp ở những người mắc bệnh xơ gan cổ trướng, hội chứng thận hư hoặc người đang lọc máu qua màng bụng.

Triệu chứng điển hình của viêm phúc mạc cấp

Dấu hiệu nổi bật và sớm nhất của viêm phúc mạc cấp là cảm giác đau bụng dữ dội, đột ngột và liên tục. Đau ban đầu có thể xuất hiện tại vị trí cơ quan bị tổn thương như vùng thượng vị trong thủng dạ dày hay hố chậu phải trong viêm ruột thừa, sau đó nhanh chóng lan ra toàn bộ ổ bụng. Cường độ đau tăng lên khi người bệnh cử động, ho hoặc khi có bất kỳ tác động nhẹ nào vào thành bụng.

Bên cạnh triệu chứng đau, người bệnh thường có dấu hiệu co cứng cơ thành bụng, làm cho thành bụng trở nên cứng như gỗ khi sờ nắn. Kèm theo đó là các biểu hiện rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa, chướng bụng, bí trung đại tiện do liệt ruột cơ năng. Toàn thân người bệnh xuất hiện phản ứng nhiễm trùng rõ rệt với biểu hiện sốt cao, rét run, môi khô, lưỡi bẩn, mạch nhanh và huyết áp có xu hướng tụt.

Phương pháp chẩn đoán viêm phúc mạc cấp tại cơ sở y tế

Khi tiếp nhận bệnh nhân nghi ngờ bị viêm phúc mạc cấp, bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng cẩn thận để đánh giá phản ứng thành bụng, điểm đau chói và mức độ đề kháng của cơ bụng. Thăm khám lâm sàng giữ vai trò quyết định định hướng chẩn đoán ban đầu cho các trường hợp cấp cứu bụng.

Để xác định chính xác nguyên nhân và mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết. Xét nghiệm công thức máu thường cho thấy số lượng bạch cầu tăng rất cao. Chụp X-quang bụng không chuẩn bị có thể phát hiện hình ảnh liềm hơi dưới cơ hoành trong trường hợp thủng tạng rỗng. Siêu âm ổ bụng và chụp cắt lớp vi tính ổ bụng giúp đánh giá dịch tự do trong khoang bụng, phát hiện vị trí tổn thương của ruột thừa, dạ dày hoặc túi mật, hỗ trợ bác sĩ lập kế hoạch phẫu thuật hiệu quả.

Nguyên tắc xử trí y tế đối với viêm phúc mạc cấp

Viêm phúc mạc cấp đòi hỏi quy trình điều trị y tế khẩn cấp tại các bệnh viện có chuyên khoa phẫu thuật ngoại khoa. Phương pháp xử trí kết hợp giữa hồi sức nội khoa tích cực và can thiệp phẫu thuật ngoại khoa nhằm loại bỏ tận gốc nguồn gây nhiễm trùng.

Trong giai đoạn hồi sức, bệnh nhân được đặt đường truyền tĩnh mạch để bồi phụ nước và điện giải, dùng thuốc kháng sinh phổ rộng theo chỉ định của bác sĩ để kiểm soát vi khuẩn lan rộng, đồng thời đặt ống xông dạ dày để giảm áp lực khoang bụng. Tiếp theo, phẫu thuật viên sẽ tiến hành mổ mở hoặc mổ nội soi để xử lý nguyên nhân như khâu lỗ thủng dạ dày, cắt bỏ ruột thừa bị viêm vỡ, rửa sạch toàn bộ khoang phúc mạc bằng nước muối sinh lý và đặt ống dẫn lưu dịch nhiễm trùng. Sau phẫu thuật, bệnh nhân được theo dõi sát sao tại phòng chăm sóc đặc biệt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ quát, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Viêm phúc mạc cấp là một tình trạng cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm, tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh hoặc áp dụng các phương pháp dân gian tại nhà vì có thể làm che giấu triệu chứng, gây chậm trễ thời gian vàng cấp cứu của người bệnh.

Tóm tắt

Viêm phúc mạc cấp là biến chứng nhiễm trùng nguy hiểm đòi hỏi sự phát hiện sớm và can thiệp y tế khẩn cấp từ các bác sĩ chuyên khoa ngoại tiêu hóa. Việc chủ động khám sức khỏe định kỳ và điều trị dứt điểm các bệnh lý tiêu hóa là giải pháp quan trọng giúp phòng ngừa biến chứng này. Khi xuất hiện các dấu hiệu đau bụng dữ dội bất thường, người bệnh cần đến ngay bệnh viện để được thăm khám và xử trí kịp thời.