Tìm hiểu viêm phổi cấp ở trẻ em và cách phòng ngừa viêm phổi do virus Corona

Viêm phổi cấp ở trẻ em là gì?

Viêm phổi cấp ở trẻ em là tình trạng nhiễm trùng cấp tính tại các phế nang, tiểu phế quản và mô kẽ của phổi. Khi bị viêm, các túi khí nhỏ trong phổi bị ứ đọng dịch nhầy hoặc mủ, gây cản trở quá trình trao đổi khí và dẫn đến thiếu oxy máu. Bệnh có thể do nhiều tác nhân vi sinh vật gây ra, từ các loại vi khuẩn phổ biến như phế cầu khuẩn đến các loại virus đường hô hấp như virus Corona, virus hợp bào hô hấp và virus cúm. Trẻ dưới năm tuổi, đặc biệt là trẻ có cơ địa sinh non, suy dinh dưỡng hoặc có bệnh tim bẩm sinh, là nhóm đối tượng có nguy cơ chuyển nặng rất nhanh khi mắc viêm phổi cấp.

Bản chất viêm phổi cấp và cơ chế tác động lên đường thở của trẻ nhỏ

Viêm phổi cấp là tình trạng nhiễm trùng nhu mô phổi cấp tính, khiến các phế nang bị viêm và chứa đầy dịch tiết, mủ, dẫn đến suy giảm khả năng trao đổi oxy của hệ hô hấp. Ở đối tượng trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ dưới năm tuổi, cấu trúc giải phẫu đường thở còn hẹp, thành ngực mềm và phản xạ ho tống đờm chưa hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh phát triển nhanh chóng.

Nhiễm trùng có thể xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau, bao gồm vi khuẩn, virus và vi nấm. Trong nhóm virus, virus Corona cùng với virus hợp bào hô hấp và virus cúm là những tác nhân dễ gây bùng phát tổn thương phế quản và phế nang ở trẻ nhỏ. Khi các tác nhân này xâm nhập sâu vào biểu mô đường hô hấp, phản ứng viêm bùng phát làm tắc nghẽn các phế quản nhỏ, gây xẹp phổi từng phần hoặc đông đặc nhu mô phổi. Sự hiểu biết đúng đắn về bản chất tổn thương giúp các bậc phụ huynh nhận diện sớm các nguy cơ biến chứng suy hô hấp cấp tính.

Nhận diện sớm các biểu hiện viêm phổi cấp qua quan sát nhịp thở

Biểu hiện lâm sàng ban đầu của viêm phổi cấp ở trẻ nhỏ thường khởi phát tương tự như một đợt viêm đường hô hấp trên với triệu chứng ho nhẹ, sốt, ngạt mũi hoặc bú kém. Tuy nhiên, bệnh có thể tiến triển rất nhanh trong vòng vài ngày hoặc thậm chí vài giờ sang giai đoạn tổn thương đường hô hấp dưới.

Các bậc cha mẹ cần đặc biệt chú ý quan sát nhịp thở và lồng ngực của trẻ khi nằm yên. Thở nhanh là một trong những phản xạ bù trừ sớm nhất khi phế nang bị tổn thương trao đổi khí. Đi kèm với thở nhanh là hiện tượng gắng sức hô hấp, thể hiện qua các dấu hiệu như rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng, thở rên, đầu gật gù theo nhịp thở hoặc cơ ức đòn chũm co kéo rõ rệt. Khi tình trạng thiếu oxy mô tiến triển nặng hơn, trẻ có thể trở nên lờ đờ, quấy khóc liên tục, bú ngắt quãng, tím tái quanh môi và đầu chi. Việc phát hiện kịp thời các triệu chứng cảnh báo này có ý nghĩa sống còn giúp trẻ được can thiệp y tế đúng lúc.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm virus Corona và các virus hô hấp ở trẻ

Nhóm virus Corona lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, cũng như qua bề mặt đồ vật bị nhiễm virus rồi tiếp xúc lên mắt, mũi, miệng. Để bảo vệ trẻ em trước nguy cơ nhiễm bệnh, gia đình cần chủ động thiết lập hàng rào phòng ngừa đa tầng và toàn diện.

Trước hết, việc vệ sinh tay thường xuyên cho cả trẻ và người chăm sóc bằng xà phòng dưới vòi nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh là biện pháp nền tảng. Phụ huynh cần giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế để trẻ tiếp xúc gần với những người đang có biểu hiện sốt, ho hoặc cảm cúm. Trong các thời điểm có dịch bệnh hô hấp lưu hành, cần hướng dẫn trẻ đeo khẩu trang y tế đúng cách khi đến nơi đông người nếu trẻ đủ độ tuổi khuyến cáo. Bên cạnh đó, việc thường xuyên làm sạch, khử khuẩn đồ chơi, tay nắm cửa và các vật dụng trẻ hay tiếp xúc cũng góp phần đáng kể làm giảm mật độ lây lan của virus trong không gian gia đình.

Nâng cao sức đề kháng qua tiêm chủng và chăm sóc dinh dưỡng hàng ngày

Tiêm chủng vắc xin đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng vệ chủ động, hiệu quả và an toàn nhất để củng cố hệ thống miễn dịch cho trẻ nhỏ. Việc hoàn thành các mũi tiêm phòng phế cầu khuẩn, vắc xin cúm mùa, ho gà và vắc xin phòng ngừa sởi giúp giảm thiểu nguy cơ trẻ bị bội nhiễm vi khuẩn hoặc suy giảm miễn dịch sau các đợt sốt virus, từ đó hạn chế diễn tiến nặng thành viêm phổi cấp.

Song song với tiêm chủng, việc nâng đỡ thể trạng thông qua chế độ dinh dưỡng giữ vai trò quyết định. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, sữa mẹ là nguồn kháng thể tự nhiên vô giá giúp tăng cường sức đề kháng đường tiêu hóa và hô hấp. Với trẻ lớn hơn, khẩu phần ăn hàng ngày cần cân đối bốn nhóm dưỡng chất thiết yếu gồm chất đạm, chất béo, bột đường, bổ sung đầy đủ vitamin A, C, D và kẽm từ rau xanh, trái cây tươi nhằm bảo vệ tính toàn vẹn của niêm mạc hô hấp. Một cơ thể khỏe mạnh với hệ miễn dịch vững vàng sẽ giảm bớt đáng kể nguy cơ nhiễm trùng và rút ngắn thời gian phục hồi nếu không may mắc bệnh.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức thường thức và không thể thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc ức chế ho hoặc thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Nhi. Khi trẻ có các dấu hiệu nguy hiểm như thở nhanh, rút lõm ngực, tím tái hoặc li bì, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Viêm phổi cấp là bệnh lý hô hấp nguy hiểm ở trẻ nhỏ, đặc biệt khi tác nhân gây bệnh là các chủng virus đường hô hấp như virus Corona. Việc chủ động tạo thói quen vệ sinh, duy trì tiêm chủng đầy đủ, bổ sung dinh dưỡng hợp lý và đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường là chìa khóa giúp bảo vệ tối ưu hệ hô hấp của trẻ.