Viêm não mô cầu có lây không và con đường lây nhiễm chính

Viêm não mô cầu có lây không?

Bệnh viêm não mô cầu là cách gọi phổ biến trong dân gian dành cho các tình trạng nhiễm khuẩn do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, bao gồm viêm màng não do mô cầu và nhiễm khuẩn huyết do mô cầu. Vi khuẩn này có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó các nhóm phổ biến gây bệnh gồm A, B, C, Y và W-135. Bệnh có thể xuất hiện rải rác quanh năm nhưng thường gia tăng vào thời điểm giao mùa hoặc ở những khu vực tập trung đông người. Khả năng lây lan của vi khuẩn mô cầu khá nhanh trong môi trường tiếp xúc gần. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả nếu cộng đồng hiểu rõ bản chất đường lây và thực hiện đúng khuyến cáo y tế.

Khả năng lây truyền từ người sang người của vi khuẩn mô cầu

Vi khuẩn Neisseria meningitidis gây bệnh viêm não mô cầu có khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người. Ổ chứa vi khuẩn duy nhất trong tự nhiên chính là con người. Vi khuẩn thường ký sinh ở khu vực niêm mạc mũi họng. Điều đáng lưu ý là bên cạnh những bệnh nhân đang có biểu hiện bệnh rõ rệt, nguồn lây nhiễm quan trọng trong cộng đồng lại đến từ những người lành mang trùng. Đây là những cá nhân mang vi khuẩn ở mũi họng nhưng không có bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào, khiến việc nhận biết và ngăn ngừa nguồn lây gặp nhiều khó khăn.

Vi khuẩn mô cầu không tồn tại lâu ở môi trường bên ngoài cơ thể vì chúng rất nhạy cảm với nhiệt độ, ánh nắng mặt trời và các chất tẩy rửa thông thường. Do đó, bệnh không lây truyền qua các tiếp xúc thoáng qua hay gián tiếp qua đồ vật ở khoảng cách xa, mà đòi hỏi sự tiếp xúc gần gũi và kéo dài với dịch tiết hô hấp của người mang vi khuẩn.

Các con đường lây nhiễm chính của bệnh viêm não mô cầu

Con đường lây truyền chủ yếu của bệnh viêm não mô cầu là đường hô hấp thông qua các giọt bắn nhỏ phát tán khi người mang vi khuẩn ho, hắt hơi, ho sặc hoặc trò chuyện ở khoảng cách gần. Khi người khỏe mạnh hít phải các giọt bắn chứa vi khuẩn hoặc tiếp xúc với niêm mạc mũi họng của mình sau khi chạm vào dịch tiết hô hấp, vi khuẩn mô cầu có thể xâm nhập và khu trú tại niêm mạc hô hấp trên.

Bên cạnh đó, hành vi tiếp xúc trực tiếp như hôn môi, dùng chung đồ dùng cá nhân chứa nước bọt như cốc uống nước, bát đĩa, thìa muỗng, bàn chải đánh răng hay ống hút cũng là con đường tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lây lan. Môi trường sống khép kín, chật hẹp và thiếu thông thoáng như ký túc xá, nhà trẻ, doanh trại quân đội hay các sự kiện tập trung đông người làm gia tăng đáng kể nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn mô cầu.

Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị lây nhiễm viêm não mô cầu

Bất kỳ ai chưa có miễn dịch đều có thể bị lây nhiễm vi khuẩn mô cầu, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có rủi ro mắc bệnh và gặp biến chứng cao hơn rõ rệt. Trẻ em dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ từ 6 tháng đến 2 tuổi, là nhóm có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất do hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện. Nhóm thanh thiếu niên và thanh niên trẻ tuổi từ 15 đến 24 tuổi cũng có nguy cơ lây nhiễm cao do tần suất giao tiếp xã hội lớn và thường xuyên sinh sống trong môi trường tập thể.

Ngoài ra, những người mắc các bệnh lý suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc thứ phát, người đã cắt lách, hoặc người sinh sống và làm việc trong khu vực đang có dịch viêm não mô cầu lưu hành cũng cần hết sức thận trọng. Nhân viên y tế trực tiếp chăm sóc và tiếp xúc gần với bệnh nhân nhiễm mô cầu cũng thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao cần được bảo vệ.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm vi khuẩn mô cầu an toàn và hiệu quả

Để chủ động phòng ngừa lây nhiễm bệnh viêm não mô cầu, việc áp dụng đồng bộ các biện pháp vệ sinh cá nhân và y tế dự phòng là rất cần thiết. Tiêm vắc xin phòng bệnh viêm não mô cầu được coi là biện pháp hiệu quả và bền vững nhất giúp tạo miễn dịch chủ động cho cơ thể. Mỗi gia đình nên chủ động tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc nhân viên y tế tại các cơ sở tiêm chủng để lựa chọn lịch tiêm và loại vắc xin phù hợp với độ tuổi.

Bên cạnh tiêm chủng, cộng đồng cần duy trì thói quen vệ sinh cá nhân hàng ngày như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, súc miệng súc họng bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn mũi họng. Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ nhà cửa và lớp học thông thoáng, sạch sẽ. Khi xuất hiện trường hợp nghi ngờ mắc bệnh trong gia đình hoặc tập thể, cần thông báo ngay cho cơ sở y tế để được hướng dẫn theo dõi và xử trí dự phòng kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa. Viêm não mô cầu là bệnh lý truyền nhiễm diễn tiến rất nhanh. Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện các biểu hiện nghi ngờ như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn hoặc xuất hiện các tử ban trên da, tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị tại nhà mà cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ khám, làm xét nghiệm và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Viêm não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây qua đường hô hấp nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa. Nắm rõ con đường lây nhiễm, duy trì thói quen vệ sinh sạch sẽ và thực hiện tiêm vắc xin phòng bệnh theo tư vấn y tế là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và toàn cộng đồng.