Viêm mũi dị ứng: Nguyên nhân, biểu hiện và các cách điều trị

Viêm mũi dị ứng là gì?

Viêm mũi dị ứng là phản ứng viêm niêm mạc hốc mũi qua trung gian kháng thể IgE, xảy ra sau khi người bệnh tiếp xúc với các dị nguyên đường hô hấp. Khi dị nguyên xâm nhập, cơ thể giải phóng histamin cùng nhiều chất trung gian hóa học khác, dẫn đến hiện tượng giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch và kích thích đầu mút dây thần kinh cảm giác tại chỗ.

Biểu hiện điển hình của bệnh bao gồm từng cơn hắt hơi dồn dập, ngứa ran vùng mũi họng và khóe mắt, chảy dịch mũi trong loãng và nghẹt mũi luân phiên hoặc cả hai bên. Tùy theo thời gian và tác nhân gây bệnh, tình trạng này có thể xuất hiện theo từng mùa trong năm hoặc kéo dài dai dẳng quanh năm, gây cản trở đường thở và làm suy giảm chất lượng sinh hoạt của người mắc.

Phân loại viêm mũi dị ứng theo chu kỳ xuất hiện

Viêm mũi dị ứng theo mùa thường xuất hiện vào những thời điểm cố định trong năm, phổ biến khi thời tiết chuyển mùa hoặc vào mùa thụ phấn của các loài hoa và cây cỏ. Khi các hạt phấn hoa hoặc bào tử nấm mốc phát tán nhiều trong không khí, người có cơ địa nhạy cảm sẽ nhanh chóng xuất hiện các đợt kích ứng rầm rộ.

Ngược lại, viêm mũi dị ứng quanh năm có thể xảy ra ở bất kỳ thời điểm nào mà không phụ thuộc vào mùa. Tình trạng này gắn liền với các dị nguyên hiện diện thường xuyên ngay trong môi trường sinh hoạt khép kín, khiến niêm mạc mũi luôn ở trạng thái viêm mạn tính dai dẳng nếu không có biện pháp can thiệp làm sạch không gian sống phù hợp.

Các dị nguyên và yếu tố kích thích bùng phát triệu chứng

Phản ứng dị ứng xảy ra khi hệ thống miễn dịch nhận diện nhầm các vật chất thông thường trong không khí là mối đe dọa và giải phóng chất trung gian hóa học histamin. Các dị nguyên hô hấp quen thuộc nhất bao gồm mạt bụi nhà ẩn náu trong chăn ga gối đệm, lông và vảy da của vật nuôi, nấm mốc phát triển ở các góc ẩm thấp và khói bụi công nghiệp.

Bên cạnh các tác nhân trực tiếp, sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ và độ ẩm không khí, môi trường máy lạnh quá lạnh hoặc khói thuốc lá cũng đóng vai trò là những yếu tố kích thích mạnh. Khi tiếp xúc với các yếu tố này, niêm mạc mũi của người bệnh lập tức bị kích ứng, gây phù nề cuốn mũi và tăng tiết dịch nhầy quá mức.

Các nhóm thuốc hỗ trợ kiểm soát phản ứng viêm

Mục tiêu của can thiệp y khoa là giảm bớt triệu chứng khó chịu và cải thiện chất lượng thở cho người bệnh. Tùy thuộc vào mức độ bệnh, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng có thể chỉ định các nhóm thuốc phù hợp. Thuốc kháng histamin đường uống hoặc đường xịt tại chỗ thường được sử dụng nhằm ức chế phản ứng ngứa, giảm hắt hơi và giảm tiết dịch mũi.

Đối với những trường hợp viêm mũi mức độ vừa đến nặng hoặc kéo dài, thuốc xịt mũi chứa corticosteroid là lựa chọn nền tảng để kiểm soát phản ứng viêm tại chỗ. Thuốc cần thời gian vài ngày đến vài tuần để phát huy tác dụng tối ưu và phải được dùng theo đúng hướng dẫn về liều lượng, kỹ thuật xịt để tránh tác dụng phụ khô rát hoặc chảy máu cam.

Biện pháp chăm sóc hỗ trợ và kiểm soát môi trường sống

Bên cạnh việc dùng thuốc, thay đổi lối sống và vệ sinh đường thở đóng vai trò quyết định trong việc hạn chế tái phát. Việc rửa mũi hàng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương giúp làm sạch dịch nhầy ứ đọng, loại bỏ các hạt bụi bẩn và phấn hoa bám trên bề mặt niêm mạc, đồng thời hỗ trợ hồi phục chức năng của các tế bào biểu mô lông chuyển.

Người bệnh cũng cần chủ động kiểm soát môi trường sống bằng cách giặt giũ chăn ga định kỳ bằng nước ấm, sử dụng máy lọc không khí có màng lọc đạt chuẩn, hạn chế nuôi chó mèo trong phòng ngủ và đeo khẩu trang khi ra ngoài hoặc khi dọn dẹp vệ sinh nhà cửa nhằm giảm tối đa sự tiếp xúc với dị nguyên.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không được tự ý mua thuốc kháng sinh để điều trị viêm mũi dị ứng vì bệnh do cơ chế miễn dịch chứ không phải do nhiễm khuẩn. Tuyệt đối không lạm dụng các loại thuốc nhỏ mũi thông mũi cấp tốc quá một tuần để tránh gây viêm mũi teo hoặc phù nề hồi ứng. Mọi chỉ định dùng thuốc xịt đặc trị hay liệu pháp miễn dịch giải mẫn cảm đều cần có sự thăm khám và theo dõi trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Dị ứng Miễn dịch lâm sàng.

Tóm tắt

Viêm mũi dị ứng là bệnh lý đường hô hấp trên mạn tính đòi hỏi sự kiên trì trong việc kiểm soát môi trường sống và tuân thủ phác đồ y khoa. Việc chủ động nhận diện tác nhân gây dị ứng, kết hợp dùng thuốc đúng hướng dẫn và vệ sinh mũi đều đặn sẽ giúp hạn chế tối đa các đợt bùng phát, bảo vệ chức năng hô hấp và nâng cao chất lượng cuộc sống.