Viêm mao quản dị ứng: Triệu chứng nhận diện và thời điểm cần đi khám

Viêm mao quản dị ứng là gì?

Viêm mao quản dị ứng là một thể bệnh viêm mạch máu nhỏ qua trung gian phức hợp miễn dịch, đặc trưng bởi sự lắng đọng bất thường của globulin miễn dịch nhóm A (IgA) tại thành mạch. Khi các phức hợp miễn dịch này tích tụ, chúng kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ, làm tổn thương cấu trúc mao mạch và tiểu động mạch nhỏ, khiến hồng cầu thoát mạch ra các mô xung quanh. Bệnh thường khởi phát sau một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên do vi khuẩn hoặc virus, sau tiêm chủng, hoặc sau khi tiếp xúc với các yếu tố dị nguyên từ thời tiết, côn trùng đốt và thuốc. Quá trình này không mang tính lây truyền và phần lớn các đợt bệnh diễn tiến cấp tính. Tuy nhiên, mức độ tổn thương có thể dao động rất lớn giữa từng cá nhân, từ những ban xuất huyết ngoài da tự thoái lui đến các tổn thương thận và ruột tiến triển nặng nề đòi hỏi sự can thiệp y khoa chuyên sâu.

Đặc điểm nốt xuất huyết nổi gồ trên bề mặt da

Nốt xuất huyết dưới da là triệu chứng phổ biến nhất và hầu như luôn xuất hiện ở người mắc viêm mao mạch dị ứng. Tổn thương ban đầu thường là các dát hồng ban hoặc sẩn phù nhỏ, sau đó nhanh chóng chuyển thành các chấm, nốt xuất huyết màu đỏ thẫm hoặc tím sẫm. Điểm đặc trưng về mặt lâm sàng là các nốt này nổi gồ trên mặt da khi sờ vào, không biến mất khi dùng ngón tay ấn vào bề mặt tổn thương.

Vị trí xuất hiện của ban xuất huyết có tính đối xứng rõ rệt, tập trung chủ yếu ở chi dưới như cẳng chân, quanh mắt cá chân, mu bàn chân và vùng mông. Ở trẻ nhỏ chưa biết đi hoặc người nằm bất động lâu, ban có thể xuất hiện thêm ở lưng hoặc tay. Các nốt xuất huyết thường nổi thành từng đợt liên tiếp, đợt sau chồng lên đợt trước, khiến tổn thương trên cùng một vùng da có màu sắc đậm nhạt khác nhau từ đỏ tươi, tím đến ngả vàng nhạt khi thoái lui. Người bệnh thường không cảm thấy ngứa rát dữ dội, nhưng vùng da có thể hơi căng tức nhẹ.

Triệu chứng đau nhức và sưng nề tại các khớp lớn

Đau khớp và viêm khớp là nhóm biểu hiện xuất hiện ở phần lớn trường hợp viêm mao quản dị ứng, đôi khi xảy ra trước cả khi nổi nốt xuất huyết ngoài da. Tình trạng này khiến người bệnh đau nhức, hạn chế vận động và đi lại khó khăn, đặc biệt là vào buổi sáng hoặc sau khi nghỉ ngơi kéo dài.

Khớp bị tổn thương nhiều nhất thường là các khớp lớn ở chi dưới như khớp cổ chân, khớp gối, đôi khi gặp ở khớp cổ tay hoặc khớp khuỷu. Vùng quanh khớp có thể sưng nề rõ rệt, sờ ấm và căng tức, nhưng hiếm khi có hiện tượng nóng đỏ dữ dội như trong viêm khớp nhiễm khuẩn. Đau khớp trong bệnh lý này mang tính chất thoáng qua, không gây biến dạng khớp hay phá hủy sụn khớp vĩnh viễn, thường tự thuyên giảm sau vài ngày đến vài tuần khi tình trạng viêm mạch máu toàn thân được kiểm soát tốt.

Biểu hiện đau bụng và rối loạn tiêu hóa thường gặp

Khi mạng lưới mạch máu nhỏ ở niêm mạc ống tiêu hóa bị viêm và thiếu máu cục bộ, người bệnh sẽ xuất hiện các triệu chứng tiêu hóa từ mức độ nhẹ đến nghiêm trọng. Biểu hiện điển hình nhất là những cơn đau bụng quặn thắt từng cơn, thường khu trú quanh rốn hoặc lan tỏa khắp ổ bụng. Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột, tăng lên sau bữa ăn và gây cảm giác khó chịu dữ dội.

Bên cạnh đau bụng, người bệnh thường đi kèm cảm giác buồn nôn, nôn mửa liên tục và rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy hoặc chướng bụng. Ở những trường hợp nặng, tổn thương xuất huyết niêm mạc ruột có thể dẫn đến tình trạng đi ngoài phân đen hoặc phân lẫn máu tươi. Biến chứng ngoại khoa nguy hiểm như lồng ruột hoặc thủng ruột tuy ít gặp hơn nhưng có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và can thiệp ngoại khoa kịp thời tại các cơ sở y tế.

Dấu hiệu cảnh báo tổn thương thận âm thầm

Tổn thương thận là một trong những mối lo ngại lớn nhất trong viêm mao mạch dị ứng vì đây là yếu tố quyết định tiên lượng lâu dài của bệnh. Sự lắng đọng của phức hợp miễn dịch chứa kháng thể IgA tại màng đáy cầu thận gây ra phản ứng viêm cầu thận, làm suy giảm khả năng lọc của thận.

Dấu hiệu tổn thương thận giai đoạn đầu thường rất kín đáo và không gây đau đớn, phần lớn chỉ được phát hiện thông qua xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu định kỳ. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng tiểu ra máu vi thể hoặc đại thể khiến nước tiểu có màu sẫm như nước ngọt coca hoặc màu trà đặc. Protein niệu tăng cao có thể làm nước tiểu sủi nhiều bọt lâu tan, kèm theo dấu hiệu phù nề mi mắt vào buổi sáng, sưng phù hai mu bàn chân hoặc tăng huyết áp bất thường. Nếu không được theo dõi và can thiệp kịp thời, tổn thương cầu thận kéo dài có nguy cơ tiến triển thành bệnh thận mạn tính hoặc hội chứng thận hư.

Thời điểm người bệnh cần đi khám chuyên khoa ngay lập tức

Người bệnh hoặc thân nhân cần đưa người nghi ngờ mắc viêm mao quản dị ứng đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Da liễu, Huyết học hoặc Nhi khoa ngay khi phát hiện các nốt ban xuất huyết tím nổi gồ bất thường trên cơ thể. Việc chẩn đoán xác định từ bác sĩ giúp loại trừ các bệnh lý nguy hiểm khác có biểu hiện tương tự như giảm tiểu cầu, nhiễm trùng huyết do não mô cầu hoặc viêm mạch máu hệ thống khác.

Đặc biệt, cần đến phòng cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu báo động: đau bụng dữ dội không dứt, nôn ra máu, đi ngoài phân có máu tươi hoặc phân đen như bã cà phê, nước tiểu chuyển màu đỏ sẫm, lượng nước tiểu giảm rõ rệt, sưng phù toàn thân hoặc người bệnh rơi vào trạng thái li bì, mệt lả. Quá trình theo dõi sau chẩn đoán đòi hỏi việc tái khám và kiểm tra chức năng thận, xét nghiệm nước tiểu định kỳ trong nhiều tháng liên tục nhằm phát hiện sớm mọi thương tổn thận thứ phát.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc kê đơn của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau kháng viêm khi chưa có chỉ định, vì một số thuốc nhóm NSAID có thể làm nặng thêm tình trạng xuất huyết tiêu hóa hoặc tổn thương chức năng thận. Không đắp lá cây, chích rạch hoặc bôi thuốc dân gian không rõ nguồn gốc lên các nốt xuất huyết để tránh nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm. Mọi quyết định điều trị cần tuân theo hướng dẫn trực tiếp từ nhân viên y tế chuyên khoa.

Tóm tắt

Viêm mao quản dị ứng là bệnh viêm mạch qua trung gian miễn dịch thường diễn tiến lành tính nhưng có thể dẫn tới biến chứng thận âm thầm nếu bỏ qua kiểm tra định kỳ. Người bệnh và gia đình không nên tự ý chẩn đoán hay tự điều trị tại nhà. Việc chủ động thăm khám chuyên khoa sớm, tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc và theo dõi nước tiểu sát sao là nền tảng giúp bệnh thoái lui an toàn, hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương cơ quan kéo dài.