Người bị viêm loét dạ dày tá tràng nên kiêng ăn gì để mau lành niêm mạc
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm loét dạ dày tá tràng là bệnh lý đường tiêu hóa phổ biến, gây ra nhiều khó chịu như đau rát thượng vị, đầy trướng bụng, ợ hơi và khó tiêu. Bên cạnh việc tuân thủ chỉ định dùng thuốc của bác sĩ chuyên khoa, chế độ ăn uống hàng ngày đóng vai trò quyết định đến tốc độ làm lành ổ loét và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Khi niêm mạc dạ dày tá tràng đang bị trợt loét, việc nạp vào cơ thể những thực phẩm kích thích tiết axit hoặc cọ xát trực tiếp sẽ khiến cơn đau bùng phát dữ dội và kéo dài thời gian phục hồi. Nắm rõ nguyên tắc viêm loét dạ dày tá tràng kiêng ăn gì giúp người bệnh xây dựng thực đơn khoa học, bảo vệ lớp chất nhầy niêm mạc và giảm thiểu tối đa nguy cơ tái phát.
Viêm loét dạ dày tá tràng kiêng ăn gì là gì?
Viêm loét dạ dày tá tràng là tình trạng tổn thương hoại tử mất chất cục bộ ở niêm mạc dạ dày hoặc đoạn đầu ruột non, vượt qua lớp cơ niêm do sự mất cân bằng giữa yếu tố tấn công và yếu tố bảo vệ. Axit clohydric cùng men pepsin là hai yếu tố tấn công nội sinh chủ yếu, trong khi lớp chất nhầy bicarbonate, lưu lượng tưới máu và khả năng tái sinh tế bào biểu mô giữ vai trò bảo vệ niêm mạc. Khi hàng rào bảo vệ bị suy yếu dưới tác động của vi khuẩn Helicobacter pylori, căng thẳng thần kinh hoặc sử dụng thuốc chống viêm không steroid, dịch vị dạ dày sẽ trực tiếp bào mòn mô, tạo nên các ổ trợt loét nông hoặc sâu. Thức ăn và đồ uống dung nạp mỗi ngày tiếp xúc trực tiếp với bề mặt thương tổn này. Một chế độ ăn không phù hợp có thể kích thích sản sinh axit quá mức, phá vỡ lớp màng nhầy và tạo ma sát cơ học, khiến ổ loét lan rộng và khó lành sẹo.
Thực phẩm giàu tính axit và đồ muối chua lên men
Nhóm thực phẩm có tính axit cao là tác nhân hàng đầu gây xót rát và kích thích vết loét dạ dày tá tràng tiến triển nặng hơn. Người bệnh cần tạm dừng sử dụng các loại quả có vị chua gắt như chanh, quất, cam chua, bưởi chua, me, xoài xanh và khế. Lượng axit tự nhiên trong những loại quả này khi vào dạ dày sẽ làm nồng độ pH giảm sâu, trực tiếp bào mòn lớp nhầy bảo vệ niêm mạc. Bên cạnh trái cây chua, các món lên men như dưa muối chua, cà muối, kim chi, giấm gạo và nước chấm chua ngọt cũng chứa hàm lượng axit hữu cơ cùng men vi sinh lên men mạnh, dễ gây đầy hơi và chướng bụng. Khi niêm mạc đang tổn thương, tiếp xúc với môi trường axit đậm đặc sẽ kích hoạt phản xạ co bóp mạnh, làm gia tăng cơn đau vùng thượng vị và kéo dài thời gian hồi phục mô liên kết tại ổ loét. Do đó, loại bỏ nhóm đồ chua trong bữa ăn hàng ngày là bước hỗ trợ bước đầu rất cần thiết.
Gia vị cay nóng và thức ăn chiên xào nhiều dầu mỡ
Gia vị có tính cay nóng như ớt tươi, hạt tiêu, mù tạt, gừng sống và tỏi sống chứa các hoạt chất kích thích mạnh, đặc biệt là capsaicin và piperine. Khi đưa vào đường tiêu hóa, chúng làm sung huyết niêm mạc dạ dày, kích thích dây thần kinh cảm giác gây cảm giác nóng rát dữ dội, đồng thời thúc đẩy các tuyến đáy vị tăng cường tiết dịch vị axit clohydric. Song song đó, các món chiên rán ngập dầu mỡ, đồ xào béo ngậy, thức ăn nhanh và thịt mỡ động vật đòi hỏi thời gian tiêu hóa lâu hơn bình thường rất nhiều. Việc chất béo lưu lại lâu trong dạ dày làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, gia tăng áp lực nội tạng, dẫn đến hiện tượng trào ngược axit, ợ chua, buồn nôn và căng tức bụng. Để vết loét có điều kiện nghỉ ngơi và tái tạo màng bảo vệ, người bệnh cần ưu tiên các món hấp, luộc, nấu canh thanh nhạt thay vì chiên xào nhiều dầu mỡ.
Đồ uống có cồn, caffeine và các loại nước ngọt có gas
Rượu, bia và các loại đồ uống có cồn được xem là chất độc trực tiếp đối với hàng rào biểu mô của dạ dày và tá tràng. Cồn có khả năng hòa tan lớp chất nhầy bảo vệ, làm tổn thương trực tiếp các tế bào biểu mô và làm giãn các mạch máu dưới niêm mạc, làm tăng nguy cơ biến chứng xuất huyết dạ dày. Bên cạnh cồn, caffeine có trong cà phê, trà đặc, nước tăng lực và sô cô la cũng kích thích trực tiếp thụ thể tiết axit của tế bào thành dạ dày, đồng thời làm giãn cơ thắt thực quản dưới gây trào ngược. Nước ngọt có gas cũng là thức uống cần loại bỏ bởi khí carbon dioxide hòa tan làm tăng áp lực trong lòng dạ dày, kích thích dạ dày căng giãn đột ngột và gây ợ hơi, chướng bụng, tạo thêm áp lực cơ học lên vùng ổ loét đang viêm trợt. Do đó, người bệnh chỉ nên ưu tiên nước lọc ấm hoặc nước khoáng không gas trong suốt thời gian điều trị.
Thực phẩm cứng thô ráp và đồ chế biến sẵn nhiều muối
Các loại thực phẩm có cấu trúc cứng, dai hoặc nhiều xơ thô chưa được ninh nhừ như gân bò, sụn động vật, mực khô, thịt sấy khô, bánh mì sấy giòn, hoa quả sấy khô cứng hay các loại hạt nguyên hạt chưa xay mịn dễ gây cọ xát cơ học khi dạ dày co bóp nghiền nát thức ăn. Sự cọ xát trực tiếp này có thể làm trợt loét sâu hơn, gây chảy máu vi thể tại các vi mạch quanh mép ổ loét. Bên cạnh đó, các loại thực phẩm chế biến sẵn đóng hộp như xúc xích, lạp xưởng, thịt nguội, dăm bông chứa lượng muối natri clorid rất cao cùng các phụ gia bảo quản như nitrit và nitrat. Nồng độ muối cao trong dạ dày làm thay đổi tính thẩm thấu của dịch nhầy, gây tổn thương thêm hàng rào niêm mạc và cản trở phản ứng hồi phục tự nhiên. Thay vào đó, người bệnh nên chọn thức ăn mềm, ninh nhừ, thái nhỏ và giàu dinh dưỡng như cháo, súp, thịt nạc băm, cá hấp để tiêu hóa dễ dàng.
Những thói quen ăn uống sai lầm làm tăng áp lực tiêu hóa
Bên cạnh việc lựa chọn thực phẩm, cách thức ăn uống có ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp tiết axit và sự co bóp của dạ dày tá tràng. Thói quen để bụng quá đói khiến axit dịch vị không có thức ăn để trung hòa, trực tiếp tiếp xúc và ăn mòn vết loét. Ngược lại, ăn một bữa quá no làm dạ dày căng giãn quá mức, kích thích tiết axit dồn dập và gia tăng áp lực thành ống tiêu hóa. Thói quen ăn quá nhanh, nhai không kỹ, vừa ăn vừa làm việc hay xem điện thoại làm gián đoạn phản xạ tiêu hóa bình thường, khiến thức ăn chưa được nghiền nhỏ trôi xuống làm tăng gánh nặng co bóp. Thêm vào đó, ăn khuya hoặc đi nằm ngay sau khi ăn khiến thức ăn và dịch vị ứ trệ, dễ trào ngược lên thực quản. Người bệnh nên duy trì ăn đúng giờ, chia nhỏ 4 đến 5 bữa mỗi ngày, nhai thật kỹ và giữ tâm lý thư giãn trong mỗi bữa ăn để dạ dày hoạt động êm dịu nhất.
Lưu ý an toàn
Thông tin về chế độ ăn kiêng chỉ mang tính chất hỗ trợ chăm sóc sức khỏe dinh dưỡng tổng quan, không thay thế việc chẩn đoán nguyên nhân và điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc điều trị, không tự mua thuốc ức chế axit hoặc thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Cần đến ngay cơ sở y tế khi xuất hiện các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm như nôn ra máu, đi ngoài phân đen như bã cà phê, đau bụng dữ dội đột ngột hoặc sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân.
Tóm tắt
Chế độ kiêng khem phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ làm dịu triệu chứng và bảo tồn niêm mạc đường tiêu hóa. Tuy nhiên, việc ăn kiêng không thay thế được phác đồ y khoa từ bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Người bệnh nên kết hợp dinh dưỡng cân đối với lối sống lành mạnh, tái khám đúng hẹn để kiểm soát bệnh triệt để và an toàn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bị viêm loét dạ dày tá tràng có được ăn sữa chua không?
Người bị loét dạ dày tá tràng nên tránh hoàn toàn sữa chua có vị chua gắt khi đang đau cấp. Sau giai đoạn cấp, có thể dùng lượng vừa phải sữa chua ít đường sau bữa ăn chính khoảng một giờ để bổ sung lợi khuẩn, không ăn lúc bụng đói.
Có cần kiêng tuyệt đối tất cả các loại trái cây họ cam quýt không?
Trái cây chua như cam, chanh, bưởi chua hoặc cóc, xoài xanh chứa nhiều axit hữu cơ gây xót và bào mòn niêm mạc dạ dày. Người bệnh nên tạm kiêng nhóm quả này và thay bằng chuối chín, đu đủ chín hoặc bơ mềm.
Người bệnh có phải kiêng ăn trứng gà không?
Trứng gà luộc hoặc hấp chín tới rất tốt cho người bệnh vì cung cấp đạm dễ tiêu và trung hòa dịch vị tạm thời. Tuy nhiên, cần tránh trứng rán ngập dầu, ốp la cháy cạnh hoặc trứng lòng đào chưa chín kỹ.
Uống cà phê khử caffeine có an toàn cho vết loét dạ dày không?
Cà phê decaf đã giảm đáng kể lượng caffeine nhưng vẫn chứa các hợp chất axit tự nhiên kích thích tiết dịch vị dạ dày. Do đó, người đang có vết loét tiến triển vẫn nên hạn chế dùng loại đồ uống này.
Sau khi vết loét lành hẳn có cần tiếp tục kiêng khem nghiêm ngặt không?
Khi vết loét đã liền sẹo theo đánh giá nội soi, người bệnh có thể dần dùng lại một số món ăn quen thuộc nhưng vẫn nên duy trì thói quen hạn chế đồ quá cay, chua, bia rượu và thức ăn nhiều dầu mỡ để phòng tái phát.
