Viêm kết mạc họng hạch: Biểu hiện đặc trưng và biện pháp phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm kết mạc họng hạch là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do adenovirus gây ra, nổi bật với sự xuất hiện đồng thời của ba hội chứng gồm sốt viêm họng, viêm kết mạc mắt và nổi hạch ngoại vi. Bệnh có khả năng lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp, dễ bùng phát thành dịch tại các tập thể như trường học, công sở và khu vực hồ bơi công cộng.
Việc nắm rõ các triệu chứng điển hình giúp người bệnh phân biệt với các bệnh lý đau mắt đỏ thông thường, từ đó chủ động thực hiện các biện pháp chăm sóc phù hợp và ngăn ngừa nguy cơ lây truyền cho người thân trong gia đình.
Viêm kết mạc họng hạch là gì?
Viêm kết mạc họng hạch, trong y văn còn được gọi là sốt viêm kết mạc hạch hoặc pharyngoconjunctival fever, là tình trạng nhiễm trùng cấp tính đường hô hấp trên kết hợp tổn thương bề mặt nhãn cầu. Tác nhân gây bệnh chủ yếu là các chủng virus thuộc nhóm adenovirus, thường gặp nhất ở trẻ em trong độ tuổi đi học và người trưởng thành trẻ tuổi. Bệnh có tính chất lây lan mạnh mẽ trong cộng đồng thông qua giọt bắn đường thở, nước bọt và dịch tiết ở mắt khi tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp qua đồ dùng sinh hoạt. Mặc dù phần lớn các trường hợp bệnh diễn tiến lành tính và tự giới hạn trong vòng một đến hai tuần, tổn thương kết mạc và giác mạc nếu không được theo dõi y tế đúng cách có thể dẫn đến viêm giác mạc thâm nhiễm dạng đốm, gây cản trở thị lực tạm thời và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hàng ngày của người bệnh.
Biểu hiện đặc trưng của bệnh viêm kết mạc họng hạch
Bệnh thường khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt vừa đến sốt cao kèm cảm giác ớn lạnh, đau mỏi toàn thân và đau rát cổ họng rõ rệt khi nuốt. Ở vùng mắt, người bệnh xuất hiện tình trạng đỏ mắt, cộm xốn, chảy nước mắt nhiều, sợ ánh sáng và mi mắt có thể sưng nhẹ. Dịch tiết ở mắt thường trong hoặc có màu trắng đục dạng nhầy dính, khác với chất tiết mủ đặc thường thấy trong viêm kết mạc do vi khuẩn. Tổn thương mắt ban đầu thường xảy ra ở một bên, sau đó nhanh chóng lan sang mắt còn lại trong vòng vài ngày do thói quen dụi mắt hoặc lây qua tay. Dấu hiệu sưng hạch trước tai hoặc hạch dưới hàm xuất hiện cùng lúc, khi ấn vào có cảm giác đau nhẹ và di động tốt. Sự phối hợp của sốt, đau họng, đỏ mắt và nổi hạch là đặc điểm nhận diện quan trọng nhất của hội chứng này.
Nguyên nhân và các con đường lây truyền phổ biến
Adenovirus là tác nhân trực tiếp gây ra viêm kết mạc họng hạch, trong đó phổ biến nhất là các chủng type 3, 4 và 7. Virus này có sức đề kháng tương đối cao trong môi trường tự nhiên, có thể tồn tại nhiều ngày trên các bề mặt tiếp xúc thông thường. Cơ chế lây truyền chủ yếu diễn ra qua việc tiếp xúc trực tiếp với giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Ngoài ra, việc chạm tay vào dịch tiết mắt hoặc dịch mũi họng của người nhiễm bệnh rồi vô tình đưa lên mắt, mũi, miệng là đường lây rất phổ biến. Môi trường công cộng có mật độ tập trung đông đúc như trường học, nhà trẻ, doanh trại quân đội và đặc biệt là các bể bơi không được xử lý clo đạt chuẩn là những nơi rất dễ bùng phát thành các đợt dịch viêm kết mạc họng hạch theo mùa.
Các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm hiệu quả
Để ngăn ngừa virus lây lan trong cộng đồng, việc xây dựng thói quen vệ sinh cá nhân đóng vai trò then chốt. Mỗi cá nhân cần thực hiện rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 20 giây hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay có cồn, đặc biệt là sau khi đến nơi công cộng hoặc trước khi chạm vào vùng mặt. Tuyệt đối không dùng chung khăn mặt, chậu rửa, gối ngủ, kính mắt hoặc các lọ thuốc nhỏ mắt với người khác. Trong các đợt bùng phát dịch, cần hạn chế đi bơi tại các hồ bơi công cộng không đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh nước. Khi ho hoặc hắt hơi, cần che miệng và mũi bằng khăn giấy dùng một lần rồi bỏ ngay vào thùng rác kín. Đối với người chăm sóc bệnh nhân, cần sát khuẩn tay cẩn thận sau mỗi lần hỗ trợ vệ sinh mắt và khử trùng bề mặt vật dụng sinh hoạt hàng ngày.
Chăm sóc hỗ trợ và thời điểm cần thăm khám y tế
Hiện nay chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cho bệnh viêm kết mạc họng hạch, do đó việc chăm sóc chủ yếu tập trung vào làm dịu triệu chứng và hỗ trợ cơ thể hồi phục. Người bệnh có thể sử dụng nước muối sinh lý 0.9% để rửa mắt nhiều lần trong ngày, dùng gạc y tế sạch lau nhẹ dịch tiết từ góc trong ra ngoài mắt rồi vứt bỏ. Uống đủ nước ấm, bổ sung dinh dưỡng hợp lý và súc họng bằng dung dịch sát khuẩn giúp giảm cảm giác đau rát họng. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau nhức mắt dữ dội, giảm thị lực, mắt nhìn mờ, nhạy cảm quá mức với ánh sáng hoặc sốt cao kéo dài không đáp ứng với các biện pháp hạ sốt thông thường, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt và tai mũi họng để được thăm khám kịp thời, phòng tránh các biến chứng viêm giác mạc đốm.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa hoạt chất corticoid hoặc kháng sinh phối hợp khi chưa có kết luận y khoa, vì nguy cơ gây loét giác mạc và biến chứng tăng nhãn áp rất nguy hiểm. Khi có dấu hiệu suy giảm thị lực hoặc đau mắt tăng dần, cần đến khám tại chuyên khoa mắt ngay.
Tóm tắt
Viêm kết mạc họng hạch là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus với các biểu hiện đồng thời ở mắt, họng và hệ hạch. Việc nhận biết sớm sự kết hợp của ba nhóm dấu hiệu này cùng ý thức giữ gìn vệ sinh cá nhân, khử khuẩn đồ dùng là biện pháp tốt nhất để bảo vệ bản thân và ngăn chặn dịch lây lan trong gia đình cũng như cộng đồng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Viêm kết mạc họng hạch lây truyền qua những con đường nào?
Bệnh do adenovirus gây ra và có khả năng lây lan rất nhanh qua giọt bắn đường hô hấp, dịch tiết mắt dính trên tay nắm cửa, khăn mặt hoặc nguồn nước hồ bơi không đảm bảo tiêu chuẩn khử trùng.
Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid để điều trị không?
Người bệnh không được tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt, vì việc dùng sai thuốc có thể gây tổn thương giác mạc hoặc tăng nhãn áp.
Bệnh viêm kết mạc họng hạch thường kéo dài bao lâu thì khỏi?
Thông thường các triệu chứng cấp tính như sốt và đau họng sẽ thuyên giảm sau khoảng 3 đến 5 ngày, trong khi tình trạng viêm kết mạc mắt và sưng hạch có thể kéo dài từ 7 đến 14 ngày trước khi hồi phục hoàn toàn.
Một người đã từng mắc bệnh có nguy cơ bị tái nhiễm lại không?
Khả năng tái nhiễm hoàn toàn có thể xảy ra do adenovirus có nhiều type huyết thanh khác nhau. Kháng thể tạo ra sau một lần mắc bệnh chỉ có tác dụng bảo vệ với type virus đó mà không chống lại được các chủng khác.
Người mắc bệnh cần làm gì để hạn chế lây cho người trong gia đình?
Người bệnh nên tạm nghỉ học hoặc nghỉ làm, hạn chế tiếp xúc gần, đeo khẩu trang, sử dụng riêng đồ dùng cá nhân và thường xuyên sát khuẩn tay để tránh phát tán virus cho những người xung quanh.
