Viêm kết mạc dị ứng có tự khỏi không và cách chăm sóc mắt

Viêm kết mạc dị ứng có tự khỏi không là gì?

Viêm kết mạc dị ứng là bệnh lý bề mặt nhãn cầu xuất hiện khi lớp màng mỏng trong suốt che phủ tròng trắng và lót phía trong mi mắt bị kích thích bởi các dị nguyên. Khi dị nguyên xâm nhập, hệ thống miễn dịch giải phóng kháng thể IgE gắn lên các tế bào mast, kích hoạt phóng thích hàng loạt hoạt chất trung gian hóa học mà chủ yếu là histamine.

Chính histamine gây ra tình trạng giãn mạch máu, kích thích đầu mút thần kinh tạo cảm giác ngứa rát khó chịu và làm thoát dịch dẫn đến phù nề mi mắt. Khác với viêm kết mạc do virus hay vi khuẩn, viêm kết mạc dị ứng không có tính chất lây lan giữa người với người. Bệnh thường diễn tiến thành từng đợt gắn liền với sự xuất hiện của tác nhân kích thích, đòi hỏi việc nhận diện chính xác căn nguyên để có chiến lược phòng ngừa phù hợp.

Khả năng tự thuyên giảm của viêm kết mạc dị ứng theo từng trường hợp

Khả năng tự thoái lui của viêm kết mạc dị ứng phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ phơi nhiễm với dị nguyên. Trong trường hợp dị ứng cấp tính sau khi vô tình tiếp xúc với lông thú cưng, khói hoặc bụi nhà, nếu người bệnh rửa mắt kịp thời và di chuyển đến môi trường thông thoáng, triệu chứng ngứa và đỏ mắt có thể dịu dần sau vài giờ đến vài ngày mà chưa cần can thiệp y khoa sâu.

Ngược lại, với những người bị viêm kết mạc dị ứng theo mùa hoặc viêm kết mạc dị ứng quanh năm do phấn hoa, nấm mốc hoặc mạt bụi, bệnh rất hiếm khi tự khỏi nếu nguồn gốc kích thích vẫn tồn tại trong không khí sinh hoạt. Phản ứng viêm sẽ tiếp diễn dai dẳng, chuyển thành mạn tính và tái phát nhiều đợt trong năm. Do đó, chờ đợi bệnh tự biến mất mà không loại bỏ tác nhân hoặc không kiểm soát phản ứng dị ứng thường khiến tình trạng khó chịu kéo dài hơn.

Nguy cơ khi chủ quan để bệnh tự khỏi hoặc tự ý dụi mắt

Khi mắt bị ngứa ngáy do viêm kết mạc dị ứng, phản xạ tự nhiên của nhiều người là dùng tay dụi mạnh vào mi mắt. Hành động dụi mắt tạo ra lực cơ học làm vỡ thêm tế bào mast trên bề mặt kết mạc, khiến lượng chất trung gian hóa học histamine tiết ra nhiều hơn, dẫn đến vòng xoắn càng dụi càng ngứa và sưng nề nghiêm trọng hơn.

Ngoài ra, việc dụi mắt liên tục còn mang vi khuẩn từ bàn tay vào mắt, làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn thứ phát khiến mắt tiết nhiều gỉ mủ đặc. Ma sát mạnh cũng có thể gây trợt biểu mô giác mạc, thậm chí làm tăng nguy cơ loạn thị hoặc mắc bệnh giác mạc hình chóp ở những người có cơ địa giác mạc yếu. Tương tự, việc tự ý dùng lại đơn thuốc cũ hoặc nhỏ các loại lá cây, nước ép dân gian theo kinh nghiệm truyền miệng có thể dẫn đến loét giác mạc và suy giảm thị lực không thể phục hồi.

Các biện pháp hạn chế tiếp xúc với dị nguyên môi trường

Giải pháp căn bản và bền vững nhất để kiểm soát viêm kết mạc dị ứng là giảm thiểu tối đa sự tiếp xúc giữa mắt và dị nguyên. Người bệnh nên chú ý giữ gìn môi trường sống sạch sẽ, thường xuyên giặt ga trải giường, vỏ gối bằng nước nóng để loại bỏ mạt bụi, đồng thời sử dụng máy lọc không khí có màng lọc tiêu chuẩn trong phòng ngủ.

Khi đi ra ngoài đường, đặc biệt vào những ngày thời tiết hanh khô hoặc mùa phấn hoa nở rộ, người bệnh nên chủ động đeo kính bảo hộ hoặc kính mát ôm sát khuôn mặt để che chắn bụi và phấn hoa bay vào mắt. Nếu trong nhà có nuôi chó mèo, hãy hạn chế cho thú cưng vào phòng ngủ, tắm rửa cho vật nuôi định kỳ và rửa tay sạch bằng xà phòng ngay sau khi vuốt ve chúng. Đóng kín cửa sổ vào những thời điểm mật độ phấn hoa hoặc bụi mịn tăng cao cũng là biện pháp bảo vệ mắt chủ động rất hiệu quả.

Chăm sóc làm dịu mắt an toàn tại nhà

Để làm dịu tức thì cảm giác nóng rát và ngứa ngoáy mà không gây tổn thương mắt, người bệnh có thể áp dụng liệu pháp chườm lạnh. Dùng một chiếc khăn sạch nhúng nước lạnh hoặc bọc đá viên đặt nhẹ lên hai mi mắt đã nhắm lại trong khoảng 10 đến 15 phút. Hơi lạnh giúp co mạch máu kết mạc, giảm tình trạng phù nề và cắt cơn ngứa nhanh chóng.

Bên cạnh đó, việc sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để nhỏ mắt nhiều lần trong ngày sẽ giúp bôi trơn bề mặt nhãn cầu, làm loãng nồng độ dị nguyên và hỗ trợ rửa trôi các phân tử gây viêm ra khỏi túi kết mạc. Người bệnh cần chú ý vệ sinh tay sạch sẽ trước khi thao tác, không để đầu lọ thuốc chạm trực tiếp vào lông mi hoặc bề mặt mắt để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn chéo. Những biện pháp chăm sóc tại chỗ này đem lại hiệu quả làm dịu đáng kể trong giai đoạn chờ thăm khám.

Hướng can thiệp y khoa khi tình trạng viêm không thuyên giảm

Khi các biện pháp cách ly dị nguyên và chăm sóc tại nhà không giúp thuyên giảm triệu chứng, người bệnh cần đến khám tại chuyên khoa mắt để được bác sĩ chẩn đoán chính xác. Tùy thuộc vào mức độ viêm và tiền sử bệnh, bác sĩ có thể chỉ định một số nhóm thuốc nhỏ mắt chuyên biệt như thuốc kháng histamine tại chỗ giúp cắt cơn ngứa nhanh chóng, hoặc thuốc ổn định dưỡng bào giúp ngăn ngừa phản ứng dị ứng tái phát.

Trong những đợt viêm kết mạc dị ứng bùng phát nặng gây phù nề kết mạc nghiêm trọng, bác sĩ có thể cân nhắc dùng thuốc chống viêm nhóm corticoid nhỏ mắt với liệu trình ngắn ngày và kiểm soát chặt chẽ. Bệnh nhân tuyệt đối không được tự ý kéo dài thời gian sử dụng các loại thuốc này. Ngoài ra, người có cơ địa dị ứng đa cơ quan kèm theo viêm mũi dị ứng hay hen phế quản có thể được phối hợp thêm thuốc kháng histamine đường uống để kiểm soát triệu chứng toàn thân hiệu quả hơn.

Lưu ý an toàn

Những thông tin trên đây mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, hoàn toàn không thay thế cho chẩn đoán chuyên sâu hoặc phác đồ điều trị từ bác sĩ nhãn khoa. Bệnh nhân tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc thuốc kháng sinh để tự điều trị tại nhà khi chưa có chỉ định, bởi việc lạm dụng thuốc có thể dẫn đến tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể. Nếu xuất hiện tình trạng đau nhức mắt dữ dội, giảm thị lực, sợ ánh sáng hoặc chảy nhiều dịch mủ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Viêm kết mạc dị ứng có thể tự thuyên giảm nếu cắt đứt hoàn toàn nguồn tiếp xúc với dị nguyên, nhưng bệnh rất dễ tái diễn và gây khó chịu dai dẳng. Việc nhận diện đúng yếu tố khởi phát, chăm sóc mắt khoa học và tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc từ bác sĩ chuyên khoa mắt là biện pháp tốt nhất để bảo vệ thị lực và duy trì sự thoải mái cho đôi mắt.