Viêm họng: Nguyên nhân, dấu hiệu thường gặp và cách chăm sóc phù hợp

Viêm họng là gì?

Vùng hầu họng là ngã tư đường thở và đường ăn, đóng vai trò cửa ngõ tiếp xúc trực tiếp với không khí hít vào cùng thức ăn mỗi ngày. Khi các mầm bệnh hoặc tác nhân kích ứng xâm nhập, lớp biểu mô niêm mạc hầu họng có thể bị sung huyết, phù nề và tăng tiết dịch nhầy, hình thành phản ứng viêm họng. Tình trạng này có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm với viêm amidan, viêm thanh quản và viêm mũi xoang. Mặc dù viêm họng phần lớn lành tính và có xu hướng thoái lui sau vài ngày đến một tuần, tình trạng viêm kéo dài hoặc tái phát nhiều đợt có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng giấc ngủ, giọng nói và khả năng ăn uống. Phân biệt được viêm họng do virus, do vi khuẩn hay do các yếu tố không nhiễm trùng giúp xây dựng kế hoạch chăm sóc thể trạng hợp lý và hạn chế việc tự ý lạm dụng thuốc không cần thiết.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến viêm họng

Nguyên nhân chủ yếu gây viêm họng là do nhiễm trùng đường hô hấp, trong đó virus chiếm từ 70% đến 80% các ca mắc. Các chủng virus thường gặp bao gồm Rhinovirus, Adenovirus, virus cúm và Coronavirus mùa. Viêm họng do virus thường khởi phát từ từ, đi kèm với các triệu chứng toàn thân như hắt hơi, nghẹt mũi hoặc ho nhẹ.

Bên cạnh virus, vi khuẩn cũng là tác nhân đáng chú ý, phổ biến nhất là liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes). Nhiễm khuẩn liên cầu đòi hỏi sự thăm khám cẩn trọng từ bác sĩ để phòng ngừa các biến chứng hậu nhiễm như thấp tim hoặc viêm cầu thận. Ngoài yếu tố vi sinh, niêm mạc họng có thể bị kích ứng bởi khói thuốc lá, không khí khô hanh do dùng máy điều hòa nhiệt độ, ô nhiễm môi trường, nói to quá mức hoặc do dịch acid trào ngược từ dạ dày lên thực quản họng.

Dấu hiệu nhận biết tình trạng viêm họng thường gặp

Người bị viêm họng thường cảm nhận rõ sự khô rát, ngứa ngáy và đau nhức tập trung ở vùng đáy họng. Cơn đau thường tăng lên mỗi khi nuốt nước bọt hoặc ăn thức ăn đặc, khiến người bệnh có xu hướng ngại ăn uống và nói chuyện ngắt quãng. Niêm mạc thành sau họng khi quan sát có thể thấy ửng đỏ, sưng nhẹ hoặc nổi các hạt lympho viêm.

Tùy theo tác nhân gây bệnh, các triệu chứng đi kèm có thể rất đa dạng. Nếu do virus cảm mạo, người bệnh thường có chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, ho khan và sốt nhẹ. Ngược lại, viêm họng do vi khuẩn liên cầu thường khởi phát đột ngột với sốt cao, hạch góc hàm sưng đau, đau đầu dữ dội, amidan xuất hiện các giả mạc hoặc chấm mủ màu trắng đục nhưng lại ít khi kèm theo ho hoặc sổ mũi.

Phương pháp chăm sóc và làm dịu niêm mạc họng tại nhà

Khi bị viêm họng mức độ nhẹ, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc hỗ trợ nhằm xoa dịu niêm mạc và nâng đỡ sức đề kháng tự nhiên của cơ thể. Súc họng nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý ấm từ 2 đến 3 lần mỗi ngày giúp làm sạch chất nhầy ứ đọng, rửa trôi mầm bệnh bám dính và giảm bớt cảm giác căng tức ở cổ họng.

Uống nhiều nước ấm, trà hoa cúc hoặc nước chanh mật ong ấm giúp duy trì độ ẩm cho niêm mạc hầu họng, ngăn ngừa tình trạng khô rát kéo dài. Người bệnh nên dành nhiều thời gian nghỉ ngơi, hạn chế nói nhiều hoặc la hét lớn nhằm giảm áp lực lên các cơ vùng họng và dây thanh. Giữ ấm vùng cổ ngực khi trời lạnh và sử dụng máy tạo ẩm trong phòng ngủ cũng mang lại sự dễ chịu đáng kể cho đường hô hấp.

Những thời điểm người bệnh cần đến cơ sở y tế thăm khám

Mặc dù đa số các đợt viêm họng đều tự thuyên giảm, người bệnh không nên chủ quan trước những dấu hiệu cảnh báo tiến triển nặng. Bạn cần nhanh chóng đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa tai mũi họng nếu xuất hiện tình trạng khó thở, thở rít, khó nuốt nghiêm trọng đến mức không nuốt được nước bọt hoặc không thể mở to miệng do sưng đau góc hàm.

Việc thăm khám y tế cũng đặc biệt cần thiết khi cơn sốt cao liên tục không hạ sau khi dùng các biện pháp hạ sốt thông thường, đờm có lẫn máu tươi, hoặc các triệu chứng kéo dài trên 7 ngày mà không có dấu hiệu cải thiện. Đối với trẻ nhỏ, nếu trẻ quấy khóc nhiều, bỏ bú, thở khò khè hoặc có dấu hiệu mất nước, phụ huynh cần đưa bé đến bác sĩ nhi khoa ngay để được đánh giá và điều trị kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ thông và không thể thay thế cho quá trình chẩn đoán hay phác đồ điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định y tế, bởi kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng đối với các trường hợp viêm họng do virus và có thể làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường hoặc diễn tiến nặng, hãy liên hệ nhân viên y tế để được thăm khám an toàn.

Tóm tắt

Viêm họng là vấn đề sức khỏe hô hấp phổ biến và thường hồi phục tốt nếu được chăm sóc đúng cách cùng chế độ nghỉ ngơi hợp lý. Hiểu rõ nguyên nhân và biết cách làm dịu cổ họng bằng các biện pháp vệ sinh an toàn sẽ giúp cơ thể nhanh chóng vượt qua cảm giác khó chịu. Khi xuất hiện các biểu hiện kéo dài hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn, việc thăm khám bác sĩ là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe toàn diện.