Viêm họng hạt có mủ: Nguyên nhân và cách xử trí

Viêm họng hạt có mủ là gì?

Viêm họng hạt có mủ là biến thể tiến triển của viêm họng mạn tính quá phát, khi các nang lympho ở thành sau họng phản ứng với tình trạng viêm nhiễm dai dẳng bằng cách tăng sinh kích thước thành những hạt nhỏ li ti hoặc từng đám nổi cộm. Khi có sự xâm nhập sâu của các chủng vi khuẩn sinh mủ, các hạt này xuất hiện điểm mủ trắng hoặc vàng ở trung tâm kèm theo hiện tượng xung huyết đỏ rực xung quanh.

Bệnh lý này cần được phân biệt rõ với viêm amidan hốc mủ hoặc viêm họng cấp thông thường vì bản chất các hạt lympho đã bị xơ hóa và tổn thương cấu trúc mạn tính. Viêm họng hạt có mủ phản ánh tình trạng miễn dịch tại chỗ của đường hô hấp trên đang bị suy giảm nghiêm trọng, khiến niêm mạc không thể tự bảo vệ trước các tác nhân gây hại từ môi trường bên ngoài cũng như dịch viêm chảy từ xoang hay dịch vị trào ngược từ dạ dày. Do đó, việc giải quyết triệt để bệnh đòi hỏi một phác đồ y khoa toàn diện chứ không thể chỉ dựa vào các mẹo dân gian truyền miệng.

Nguyên nhân hình thành viêm họng hạt có mủ

Tình trạng viêm họng hạt có mủ thường bắt nguồn từ sự tấn công của vi khuẩn như liên cầu khuẩn, tụ cầu hoặc phế cầu khi niêm mạc họng đã suy yếu sau các đợt nhiễm virus đường hô hấp. Khi họng bị viêm nhiễm kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, các tổ chức lympho ở thành sau họng phải hoạt động quá mức dẫn đến phì đại thành các hạt đỏ. Nếu vi khuẩn tiếp tục phát triển mạnh cùng xác bạch cầu và biểu mô hoại tử, các đốm mủ trắng hoặc vàng sẽ hình thành trên bề mặt hạt hoặc kẹt trong các hốc amidan lân cận.

Bên cạnh yếu tố nhiễm trùng trực tiếp, các bệnh lý mạn tính tại đường hô hấp trên và tiêu hóa đóng vai trò thúc đẩy rất lớn. Điển hình là viêm xoang mạn tính khiến dịch mủ liên tục chảy xuống thành sau họng, mang theo vi khuẩn kích ứng niêm mạc. Hội chứng trào ngược dạ dày thực quản đưa acid dịch vị lên vùng họng thanh quản, làm bào mòn lớp nhầy bảo vệ và tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập sinh mủ. Thói quen hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia hoặc làm việc trong môi trường khói bụi, hóa chất độc hại cũng là những tác nhân gây tổn thương niêm mạc họng liên tục.

Dấu hiệu nhận diện viêm họng hạt có mủ điển hình

Dấu hiệu rõ ràng nhất của bệnh là sự xuất hiện của các nốt đỏ nổi gồ ghề ở thành sau họng, xen kẽ các chấm mủ hoặc mảng bựa màu trắng ngà, vàng nhạt rất dễ quan sát khi há miệng soi đèn. Người bệnh thường xuyên cảm thấy đau rát cổ họng, cảm giác vướng víu khó chịu như có dị vật mắc kẹt bên trong, kích thích phản xạ hắng giọng liên tục nhưng không đỡ. Cơn đau có thể tăng lên rõ rệt khi nuốt nước bọt, ăn uống hoặc lan lên vùng tai.

Hơi thở có mùi hôi khó chịu là biểu hiện rất đặc trưng do sự tích tụ của vi khuẩn kỵ khí và dịch mủ phân hủy trong khoang miệng. Nhiều trường hợp kèm theo ho khan từng cơn hoặc ho có đờm đặc, giọng nói khàn đặc, cơ thể mệt mỏi và có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao từng cơn tùy thuộc vào mức độ nhiễm khuẩn cấp tính. Nếu phản ứng viêm lan tỏa, người bệnh có thể sờ thấy hạch góc hàm sưng đau nhẹ, vòm họng tấy đỏ và cảm giác nghẹt mũi, nuốt nghẹn cục bộ.

Hướng can thiệp y khoa cho viêm họng hạt có mủ

Mục tiêu hàng đầu của y khoa là kiểm soát ổ nhiễm khuẩn và giải quyết dứt điểm các yếu tố nguy cơ nền tảng. Khi thăm khám, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ tiến hành nội soi họng thanh quản để đánh giá mức độ tổn thương, phân biệt với sỏi amidan hoặc viêm amidan hốc mủ. Trong trường hợp nghi ngờ nhiễm khuẩn nặng, bác sĩ có thể lấy dịch phết họng để nuôi cấy vi khuẩn và làm kháng sinh đồ nhằm lựa chọn đúng loại kháng sinh nhạy cảm.

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua kháng sinh, thuốc giảm đau kháng viêm để điều trị tại nhà vì có thể gây nhờn thuốc hoặc che lấp triệu chứng nặng. Bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định kháng sinh toàn thân theo đúng liều lượng và thời gian khi có bằng chứng nhiễm khuẩn rõ ràng, kết hợp thuốc giảm viêm, hạ sốt và thuốc súc họng sát khuẩn tại chỗ. Nếu bệnh nhân có viêm mũi xoang hoặc trào ngược dạ dày thực quản đi kèm, việc điều trị song song các bệnh nền này là bắt buộc để ngăn chặn mủ tái phát. Trong những tình huống hạt phì đại quá lớn gây cản trở hô hấp hoặc tái phát dai dẳng sau điều trị nội khoa, bác sĩ mới cân nhắc can thiệp thủ thuật như đốt hạt bằng laser hoặc nhiệt điện.

Chăm sóc hỗ trợ và biện pháp bảo vệ niêm mạc họng

Bên cạnh việc dùng thuốc theo đơn của bác sĩ, chế độ chăm sóc tại nhà đóng vai trò quyết định giúp niêm mạc họng nhanh lành. Người bệnh nên duy trì súc miệng và họng đều đặn 2 đến 3 lần mỗi ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm hoặc dung dịch sát khuẩn chuyên dụng theo hướng dẫn y tế để làm sạch dịch nhầy và vi khuẩn tồn đọng. Cần uống đủ lượng nước ấm mỗi ngày để giữ ẩm cho cổ họng, làm loãng đờm đặc và hỗ trợ quá trình thải độc của cơ thể.

Chế độ dinh dưỡng nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như súp, cháo, canh hầm giàu dinh dưỡng; bổ sung rau xanh, trái cây giàu vitamin C để tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên. Tuyệt đối kiêng đồ ăn cay nóng, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ cứng ráp dễ gây cọ xát tổn thương niêm mạc họng. Tránh xa nước đá lạnh, đồ uống có cồn, nước ngọt có ga và khói thuốc lá. Đồng thời, giữ ấm vùng cổ ngực khi thời tiết chuyển lạnh và mang khẩu trang kháng khuẩn khi ra ngoài nhằm hạn chế tiếp xúc khói bụi ô nhiễm.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không dùng que, tăm bông hoặc tay tự nặn hay chọc vỡ các nốt mủ trong họng vì nguy cơ nhiễm trùng máu và phù nề vòm họng rất cao. Không tự ý sử dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học. Nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như khó thở, sốt cao liên tục không hạ, cứng hàm, nuốt nghẹn hoàn toàn hoặc khạc ra máu, cần đến ngay bệnh viện để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Viêm họng hạt có mủ là dạng nhiễm trùng hô hấp trên cần được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng thăm khám và chẩn đoán nguyên nhân cụ thể. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh hoặc nặn các nốt mủ tại nhà. Việc tuân thủ phác đồ chuyên khoa kết hợp giữ vệ sinh họng sạch sẽ là giải pháp tối ưu giúp phục hồi niêm mạc họng và ngăn ngừa biến chứng.