Viêm giác mạc sợi: Nguyên nhân hình thành dải sợi và cách chăm sóc bảo vệ mắt

Viêm giác mạc sợi là gì?

Viêm giác mạc sợi là tình trạng tổn thương mạn tính hoặc bán cấp của biểu mô giác mạc, nổi bật với sự xuất hiện của các dải sợi nhỏ bám trên bề mặt nhãn cầu. Các dải sợi này được cấu tạo từ chất nhầy mucin đặc quánh trộn lẫn với các tế bào biểu mô biểu mô giác mạc bị bong tróc.

Điểm đặc trưng là một đầu sợi bám chặt vào bề mặt biểu mô bị khuyết tật hoặc tổn thương, trong khi phần thân và đầu còn lại trôi tự do trong nước mắt. Bệnh có mối liên hệ mật thiết với tình trạng rối loạn chức năng màng phim nước mắt và khô mắt nghiêm trọng. Viêm giác mạc sợi không chỉ gây đau đớn, cộm xốn kéo dài mà còn làm giảm chất lượng thị giác nếu không được kiểm soát đúng cách.

Cơ chế hình thành các dải sợi trên giác mạc

Cơ chế bệnh sinh của viêm giác mạc sợi bắt nguồn từ sự mất cân bằng giữa lượng nước mắt và chất nhầy trên bề mặt nhãn cầu. Bình thường, màng phim nước mắt phủ đều giúp bôi trơn giác mạc và rửa trôi bụi bẩn. Khi lượng nước mắt bị suy giảm nghiêm trọng, lớp nhầy trở nên đặc quánh, kết tụ lại cùng các tế bào biểu mô giác mạc bị thoái hóa hoặc bong tróc.

Khối hỗn hợp này cuộn xoắn thành những dải sợi mảnh li ti. Một đầu sợi bám chặt vào các điểm biểu mô giác mạc bị tổn thương, trong khi đầu còn lại trôi tự do trong khoang kết mạc. Mỗi khi người bệnh chớp mắt, bờ mi cọ xát vào dải sợi và kéo căng điểm bám dính, kích thích dữ dội các đầu mút dây thần kinh cảm giác phong phú ở giác mạc, tạo nên cảm giác đau nhức nhối và cộm rát triền miên.

Các yếu tố nguy cơ và nguyên nhân thường gặp

Nguyên nhân phổ biến hàng đầu dẫn đến viêm giác mạc sợi là hội chứng khô mắt nặng, bao gồm hội chứng Sjogren hoặc suy giảm chức năng tuyến lệ ở người cao tuổi. Khi mắt thiếu hụt nước trầm trọng, biểu mô giác mạc dễ bị tổn thương và tạo điều kiện cho chất nhầy kết tụ.

Ngoài ra, bệnh thường xuất hiện sau các phẫu thuật can thiệp ở mắt như mổ đục thủy tinh thể, ghép giác mạc hoặc phẫu thuật khúc xạ do dây thần kinh giác mạc tạm thời giảm nhạy cảm. Những người mắc chứng hở mi khi ngủ, liệt dây thần kinh mặt số VII, người có thói quen lạm dụng kính áp tròng, hoặc người thường xuyên sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa chất bảo quản độc hại trong thời gian dài cũng thuộc nhóm có nguy cơ cao phát triển tình trạng này.

Dấu hiệu nhận biết và cách chẩn đoán lâm sàng

Biểu hiện điển hình nhất của viêm giác mạc sợi là cảm giác cộm xốn dữ dội như có hạt cát cọ xát liên tục trong mắt, đặc biệt tăng lên mỗi khi chớp mắt. Bệnh nhân thường xuyên bị chảy nước mắt phản xạ, mắt đỏ ửng, sợ ánh sáng và cảm giác bỏng rát khó chịu quanh vùng nhãn cầu.

Thị lực của người bệnh có thể bị suy giảm hoặc nhìn mờ từng lúc do màng phim nước mắt không đồng đều và dải sợi che chắn trục thị giác. Khi bác sĩ nhãn khoa kiểm tra mắt dưới kính hiển vi sinh hiển vi có nhuộm phẩm màu huỳnh quang fluorescein, các dải sợi nhầy bám dính trên bề mặt giác mạc sẽ hiện rõ hình thái đặc trưng, giúp phân biệt chính xác với các bệnh lý giác mạc khác.

Nguyên tắc xử trí y khoa và chăm sóc mắt hằng ngày

Mục tiêu chính trong xử trí viêm giác mạc sợi là loại bỏ các sợi nhầy gây đau và phục hồi bề mặt nhãn cầu khỏe mạnh. Tại phòng khám chuyên khoa mắt, bác sĩ có thể tiến hành gắp bỏ dải sợi nhẹ nhàng dưới kính hiển vi hoặc sử dụng kính áp tròng băng bó trị liệu tạm thời để bảo vệ biểu mô khỏi sự cọ xát của mi mắt.

Song song đó, việc kiểm soát nguyên nhân nền đóng vai trò quyết định. Bác sĩ thường chỉ định các dung dịch bôi trơn nhãn cầu không chứa chất bảo quản, thuốc nhỏ mắt hỗ trợ làm loãng chất nhầy chứa hoạt chất acetylcysteine nồng độ phù hợp, hoặc thuốc chống viêm ức chế miễn dịch tại chỗ như cyclosporine. Ở những trường hợp khô mắt nặng, thủ thuật nút điểm lệ có thể được cân nhắc để giữ lại tối đa lượng nước mắt tự nhiên.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không dùng tay, tăm bông hay bất kỳ vật dụng nào để tự gắp hoặc chà xát bề mặt mắt nhằm loại bỏ sợi nhầy, vì hành động này có thể gây loét giác mạc nghiêm trọng và bội nhiễm vi khuẩn. Không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay thuốc giảm đau bề mặt khi chưa có chỉ định của bác sĩ nhãn khoa. Nếu xuất hiện dấu hiệu đau mắt dữ dội, mắt đỏ nhiều hoặc giảm thị lực đột ngột, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám.

Tóm tắt

Viêm giác mạc sợi là bệnh lý bề mặt nhãn cầu gây nhiều khó chịu nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được can thiệp kịp thời. Việc duy trì độ ẩm cho mắt, tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt và thay đổi thói quen sinh hoạt là chìa khóa giúp giác mạc phục hồi, ngăn ngừa biến chứng và bảo vệ thị lực lâu dài.