Viêm gan bí ẩn ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm gan bí ẩn là thuật ngữ y khoa chỉ tình trạng viêm gan cấp tính bùng phát đột ngột ở trẻ nhỏ mà không tìm thấy nguyên nhân từ các chủng virus viêm gan quen thuộc như A, B, C, D hay E. Đa số bệnh nhi dưới năm tuổi, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng bệnh có thể diễn tiến nhanh gây hoại tử tế bào gan và suy giảm chức năng gan cấp tính.

Hiện tượng này được ghi nhận lần đầu tại Anh và Scotland vào đầu năm 2022, sau đó lan rộng ra nhiều quốc gia trên thế giới. Bệnh cảnh ban đầu rất dễ nhầm với nhiễm khuẩn tiêu hóa thông thường do biểu hiện nôn trớ, tiêu chảy, đau bụng, trước khi triệu chứng vàng da và vàng mắt xuất hiện rõ rệt.
Hiểu đúng bản chất bệnh lý, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc y tế sẽ giúp cha mẹ bảo vệ trẻ an toàn. Khi phát hiện biểu hiện bất thường, việc đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa nhi là biện pháp quan trọng nhất để kịp thời can thiệp.
Tổng quan về viêm gan bí ẩn
Viêm gan bí ẩn, còn được gọi trong y văn quốc tế là viêm gan cấp tính không rõ căn nguyên ở trẻ em, là tình trạng hoại tử tế bào gan diễn ra nhanh chóng ở những bệnh nhi trước đó không có tiền sử bệnh lý nền về gan hay suy giảm miễn dịch bẩm sinh. Điểm đặc trưng lớn nhất của hội chứng này là các xét nghiệm huyết thanh học và sinh học phân tử đều cho kết quả âm tính với năm loại virus viêm gan nguyên phát phổ biến gồm virus viêm gan A, B, C, D và E.
Gan là cơ quan nội tạng đảm nhận hàng trăm chức năng chuyển hóa thiết yếu, bao gồm giải độc, dự trữ glycogen, chuyển hóa bilirubin và tổng hợp các yếu tố đông máu huyết tương cùng albumin. Khi tế bào gan bị tổn thương hoặc hoại tử cấp tính do phản ứng viêm, tính thấm màng tế bào thay đổi khiến các enzyme nội bào như aspartate aminotransferase và alanine aminotransferase giải phóng ồ ạt vào hệ tuần hoàn. Đồng thời, khả năng liên hợp và bài tiết bilirubin qua đường mật bị ngưng trệ, gây ứ đọng bilirubin trong máu và dẫn tới biểu hiện vàng mắt, vàng da, nước tiểu sẫm màu.
Về mặt dịch tễ học lâm sàng, phần lớn các trường hợp ghi nhận trên toàn cầu tập trung ở nhóm trẻ từ một tháng tuổi đến mười sáu tuổi, trong đó phổ biến nhất là trẻ dưới năm tuổi. Diễn tiến lâm sàng có sự khác biệt lớn giữa từng cá thể: nhiều trẻ có thể hồi phục hoàn toàn sau giai đoạn chăm sóc nâng đỡ, nhưng một tỷ lệ nhất định lại tiến triển thần tốc sang suy gan cấp tính đe dọa tính mạng. Sự thiếu vắng tác nhân gây bệnh kinh điển đặt ra thách thức lớn cho công tác sàng lọc, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa giữa bác sĩ tiêu hóa nhi khoa, truyền nhiễm và hồi sức cấp cứu để bảo toàn chức năng gan cho trẻ.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Căn nguyên chính xác của viêm gan bí ẩn hiện vẫn là chủ đề nghiên cứu sâu rộng của Tổ chức Y tế Thế giới và các cơ quan kiểm soát dịch bệnh quốc tế. Cho đến nay, chưa có một tác nhân đơn lẻ nào được xác nhận là nguyên nhân trực tiếp duy nhất gây bệnh trên toàn bộ trẻ mắc phải. Thay vào đó, giới y khoa hướng sự chú ý vào nhiều giả thuyết tương tác phức tạp giữa mầm bệnh truyền nhiễm và phản ứng miễn dịch ký chủ.
Giả thuyết được đánh giá có khả năng cao nhất là vai trò của Adenovirus, đặc biệt là chủng Adenovirus tuyp 41F. Thống kê tại Anh và một số quốc gia cho thấy khoảng 75% trường hợp trẻ bị viêm gan cấp tính không rõ nguyên nhân có kết quả xét nghiệm dương tính với Adenovirus trong máu toàn phần. Mặc dù Adenovirus thường chỉ gây ra các nhiễm trùng đường hô hấp nhẹ, viêm kết mạc hoặc viêm dạ dày ruột thông thường ở trẻ khỏe mạnh, nhưng trong bối cảnh cụ thể, virus này có thể kích hoạt tổn thương gan nghiêm trọng, đặc biệt khi có sự hiện diện của virus đồng hành như virus liên kết adeno tuyp 2 hoặc trên những cơ địa di truyền mẫn cảm.
Mối liên quan với virus SARS-CoV-2 cũng được đưa vào diện xem xét. Một số nhà khoa học đặt giả thuyết về việc phơi nhiễm SARS-CoV-2 trước đó có thể đóng vai trò như một siêu kháng nguyên kích thích hệ miễn dịch phản ứng quá mức khi trẻ gặp phải nhiễm trùng Adenovirus sau đó. Tuy nhiên, giả thuyết xem bản thân SARS-CoV-2 là nguyên nhân trực tiếp không được ủng hộ rộng rãi tại châu Âu do chỉ khoảng 15% bệnh nhi có bằng chứng nhiễm virus tại thời điểm nhập viện. Đáng chú ý, giả thiết về tác dụng phụ của vắc xin phòng COVID-19 đã bị bác bỏ hoàn toàn, bởi đại đa số trẻ em mắc viêm gan bí ẩn đều dưới năm tuổi và chưa từng được tiêm bất kỳ mũi vắc xin COVID-19 nào.
Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu không loại trừ sự tham gia của các virus cơ hội khác như Epstein-Barr virus, Cytomegalovirus, Enterovirus, virus hợp bào hô hấp cùng các chủng herpes virus ở người nhóm 6 và 7. Các yếu tố độc chất từ môi trường sinh hoạt, nấm mốc hoặc chất độc qua thực phẩm cũng được phân tích tỉ mỉ nhưng chưa phát hiện mối liên hệ rõ rệt. Về yếu tố nguy cơ, lứa tuổi dưới năm tuổi là nhóm dễ bị tổn thương nhất do hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện hoàn toàn và giai đoạn giãn cách xã hội kéo dài trong đại dịch có thể đã làm giảm cơ hội phơi nhiễm miễn dịch tự nhiên với các mầm bệnh thông thường.
Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp
Triệu chứng lâm sàng của viêm gan bí ẩn ở trẻ nhỏ thường có đặc tính khởi phát gián tiếp qua đường tiêu hóa trước khi các dấu hiệu tổn thương gan thực sự lộ diện, khiến phụ huynh dễ nhầm lẫn với bệnh viêm dạ dày ruột cấp hoặc ngộ độc thực phẩm. Việc phân loại rõ ràng các nhóm triệu chứng giúp nhận diện sớm và can thiệp kịp thời.
Nhóm triệu chứng thường gặp trong giai đoạn khởi phát:
- Phần lớn trẻ mắc bệnh bắt đầu với các rối loạn đường tiêu hóa kéo dài từ vài ngày đến hơn một tuần trước khi nhập viện. Các biểu hiện chủ yếu bao gồm nôn ói tái diễn nhiều lần trong ngày, đau bụng quanh rốn hoặc khu vực hạ sườn phải, và tiêu chảy phân lỏng. Ngoài ra, một số bệnh nhi có thể xuất hiện triệu chứng đường hô hấp trên trước đó như ho nhẹ, chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi. Một đặc điểm dịch tễ rất đáng lưu ý được Tổ chức Y tế Thế giới và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Âu chỉ ra là phần lớn trẻ không hề bị sốt cao trong đợt bệnh này. Mặc dù vậy, tại một số cụm ca bệnh như ở Alabama, khoảng hơn một nửa số trẻ vẫn có ghi nhận sốt nhẹ, do đó sự vắng mặt của cơn sốt không được dùng để loại trừ bệnh.
Nhóm dấu hiệu cảnh báo tổn thương gan cấp tính:
- Khi nhu mô gan bị viêm hoại tử và chức năng bài tiết mật suy giảm rõ rệt, trẻ bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu thực thể mang tính cảnh báo cao. Dấu hiệu điển hình nhất là vàng da và vàng củng mạc mắt, thường nhận thấy rõ nhất dưới ánh sáng tự nhiên. Đồng thời, sắc tố mật tràn vào máu dẫn đến nước tiểu sẫm màu như nước trà đặc hoặc màu xá xị, trong khi phân lại mất đi màu vàng nâu thông thường và chuyển sang màu nhạt, bạc màu hoặc màu đất sét xám. Trẻ thường rơi vào trạng thái mệt mỏi cùng cực, lờ đờ, chán ăn, bỏ bú và giảm phản xạ chơi đùa.
Điểm khác biệt dễ gây nhầm lẫn:
- Điểm mấu chốt khiến phụ huynh và người chăm sóc dễ bỏ sót bệnh là giai đoạn tiêu hóa ban đầu giống hệt tình trạng rối loạn tiêu hóa thông thường do virus mùa. Tuy nhiên, trong nhiễm trùng tiêu hóa thông thường, trẻ thường hồi phục sau ba đến năm ngày bù nước. Ngược lại, ở bệnh viêm gan bí ẩn, sau những ngày nôn ói và tiêu chảy, tình trạng suy kiệt của trẻ không cải thiện mà mức độ vàng da, vàng mắt lại xuất hiện tăng dần. Bất kỳ sự thay đổi màu sắc của mắt, da hoặc phân đều là chỉ dấu lâm sàng báo hiệu tổn thương gan đang tiến triển.
So sánh đặc điểm rối loạn tiêu hóa thông thường và viêm gan bí ẩn ở trẻ em
| Tiêu chí phân biệt | Nhiễm khuẩn tiêu hóa thông thường | Viêm gan bí ẩn ở trẻ em |
|---|---|---|
| Triệu chứng tiêu hóa ban đầu | Nôn mửa, tiêu chảy, thường giảm dần sau hai đến ba ngày bù dịch | Nôn ói nhiều, đau bụng kéo dài không dứt hoặc diễn tiến nặng hơn |
| Màu sắc da và củng mạc mắt | Da dẻ bình thường, không xuất hiện vàng da hay vàng mắt | Vàng củng mạc mắt và vàng da xuất hiện sau các cơn rối loạn tiêu hóa |
| Màu sắc nước tiểu và phân | Nước tiểu vàng trong, phân giữ màu vàng nâu thông thường | Nước tiểu sẫm màu như nước trà đặc, phân bạc màu giống đất sét xám |
| Biểu hiện sốt | Thường có sốt nhẹ hoặc sốt cao từng cơn theo đợt nhiễm trùng | Phần lớn bệnh nhi không sốt hoặc chỉ sốt nhẹ không tương xứng mức độ bệnh |
| Mức độ hồi phục toàn trạng | Trẻ linh hoạt trở lại sau khi được bù đủ nước và chất điện giải | Trẻ li bì, mệt lả tăng dần, chán ăn rõ rệt và suy giảm tri giác |
Chẩn đoán
Quy trình chẩn đoán viêm gan bí ẩn đòi hỏi các bác sĩ chuyên khoa phải phối hợp chặt chẽ giữa thăm khám lâm sàng toàn diện và một chuỗi các xét nghiệm sinh hóa, huyết thanh học mang tính chất loại trừ nghiêm ngặt. Do chưa có một xét nghiệm đặc hiệu đơn lẻ để khẳng định bệnh danh, việc chẩn đoán xác định dựa trên định nghĩa ca bệnh chuẩn của các cơ quan y tế công cộng quốc tế.
Tiêu chuẩn then chốt đầu tiên là bằng chứng hoại tử tế bào gan cấp tính thông qua xét nghiệm men gan. Nồng độ hai enzyme alanine aminotransferase và aspartate aminotransferase trong huyết thanh bệnh nhi thường tăng vọt ở mức độ rất cao, phổ biến từ 400 IU/L đến trên 4000 IU/L, vượt gấp hàng chục đến hàng trăm lần giới hạn bình thường của lứa tuổi. Đồng thời, nồng độ bilirubin toàn phần và bilirubin trực tiếp trong huyết thanh cũng tăng cao tương ứng với mức độ vàng da trên lâm sàng.
Bước tiếp theo là xét nghiệm loại trừ toàn bộ các căn nguyên viêm gan truyền thống. Bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện bảng xét nghiệm huyết thanh và sinh học phân tử nhằm khẳng định không có sự hiện diện của virus viêm gan A, B, C, D và E. Cùng với đó, các kỹ thuật real-time PCR được tiến hành trên mẫu máu toàn phần, dịch tỵ hầu và mẫu phân để truy tìm vật liệu di truyền của Adenovirus, SARS-CoV-2, Cytomegalovirus, Epstein-Barr virus cùng các vi sinh vật đường ruột khác.
Bên cạnh việc xác định tổn thương và mầm bệnh, việc đánh giá mức độ suy giảm chức năng gan đóng vai trò sống còn. Bệnh nhi cần được kiểm tra đông máu toàn bộ với các chỉ số như thời gian prothrombin và tỷ số chuẩn hóa quốc tế INR để phát hiện sớm tình trạng rối loạn đông máu nội sinh. Nồng độ albumin huyết thanh, đường huyết và amoniac trong máu cũng được theo dõi sát nhằm phát hiện nguy cơ bệnh não gan. Siêu âm doppler gan mật được thực hiện để đánh giá nhu mô gan to, loại trừ các dị tật đường mật bẩm sinh hoặc tắc nghẽn cơ học đường mật ngoài gan.
Các biến chứng nguy hiểm của bệnh viêm gan bí ẩn ở trẻ em
Viêm gan bí ẩn có thể diễn tiến nhanh chóng dẫn đến tổn thương cấu trúc và suy giảm chức năng gan trên diện rộng. Điểm biến đổi sinh học đặc trưng đầu tiên là hiện tượng tăng cao đột biến của nồng độ men gan trong máu, thường dao động trong khoảng từ 400 đến trên 4000 IU/L, phản ánh tình trạng hoại tử ồ ạt tế bào biểu mô gan. Trẻ mắc bệnh thường có biểu hiện gan to đau tức khi sờ nắn vùng hạ sườn phải do phản ứng viêm cấp tính gây phù nề nhu mô gan.
Khi các tế bào gan bị tổn thương nặng nề và mất dần khả năng thanh lọc các chất độc chuyển hóa, nồng độ amoniac trong máu tăng cao và vượt qua hàng rào máu não, dẫn đến hội chứng bệnh não gan. Trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu thần kinh từ lơ mơ, mất phương hướng, rối loạn giấc ngủ đến hôn mê sâu. Đi kèm với đó là tình trạng rối loạn đông máu nghiêm trọng do gan không còn tổng hợp đủ các yếu tố đông máu, khiến trẻ đối mặt với nguy cơ xuất huyết tiêu hóa, chảy máu niêm mạc tự nhiên không cầm được.
Biến chứng nguy hiểm nhất là hội chứng suy gan cấp tính và hội chứng gan thận, khiến chức năng lọc của thận suy sụp thứ phát sau tổn thương gan. Trong trường hợp suy gan tiến triển không đáp ứng với các biện pháp hồi sức nội khoa tích cực, phương pháp ghép gan khẩn cấp là lựa chọn cứu sống duy nhất. Nếu không được can thiệp kịp thời, nguy cơ tử vong do suy đa tạng là rất lớn.
Tình hình dịch tễ học và công tác giám sát viêm gan bí ẩn
Hiện tượng viêm gan bí ẩn được ghi nhận lần đầu tiên vào tháng 3 năm 2022 tại Scotland khi các bác sĩ phát hiện một chùm ca bệnh viêm gan cấp tính nặng ở những trẻ nhỏ hoàn toàn khỏe mạnh trước đó. Sau báo cáo ban đầu này, các ca bệnh tương tự liên tiếp được ghi nhận tại nhiều quốc gia thuộc Vương quốc Anh, lan sang các nước châu Âu như Tây Ban Nha, Hà Lan và sau đó là Hoa Kỳ cùng hơn 30 quốc gia trên toàn cầu. Đa số các trường hợp được ghi nhận đều là trẻ em dưới 5 tuổi, chưa từng có tiền sử bệnh lý gan mật.
Trước diễn biến phức tạp của tình hình dịch bệnh trên thế giới, Bộ Y tế Việt Nam đã chủ động ban hành các văn bản chỉ đạo và hướng dẫn chuyên môn nhằm tăng cường giám sát phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ. Các viện vệ sinh dịch tễ, bệnh viện chuyên khoa nhi và trung tâm kiểm soát bệnh tật tại các địa phương được yêu cầu phối hợp chặt chẽ để theo dõi các trường hợp trẻ em nhập viện vì viêm gan cấp tính mà không rõ nguyên nhân.
Tính đến thời điểm hiện tại, hệ thống giám sát dịch tễ tại Việt Nam chưa ghi nhận bất kỳ trường hợp nào mắc bệnh viêm gan bí ẩn ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khuyến cáo các cơ sở y tế và gia đình vẫn cần duy trì mức độ cảnh giác cao, chủ động báo cáo các ca bệnh bất thường và thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp phòng chống bệnh truyền nhiễm để bảo vệ sức khỏe cho trẻ.
Hướng xử trí và theo dõi y khoa
Việc điều trị và quản lý viêm gan bí ẩn ở trẻ nhỏ hoàn toàn thuộc về phạm vi chuyên môn của các bác sĩ tại các cơ sở y tế có khoa hồi sức cấp cứu và chuyên khoa tiêu hóa nhi. Do chưa xác định được căn nguyên duy nhất, hiện nay không có phác đồ thuốc kháng virus đặc hiệu dành riêng cho mọi trường hợp. Chiến lược y khoa chủ đạo tập trung vào việc hỗ trợ tối đa chức năng cơ quan, ngăn chặn hoại tử tế bào gan tiến triển và phát hiện sớm các biến chứng đe dọa tính mạng.
Mục tiêu điều trị ưu tiên hàng đầu là duy trì huyết động ổn định và cân bằng nội môi. Bệnh nhi thường bị mất nước và mất chất điện giải do nôn ói hoặc tiêu chảy kéo dài, do đó các bác sĩ sẽ tiến hành bù dịch và cân bằng điện giải đường tĩnh mạch một cách thận trọng, tránh tình trạng quá tải thể tích tuần hoàn. Cùng với đó, đường huyết của trẻ cần được duy trì ở mức ổn định liên tục vì gan suy giảm chức năng không còn khả năng dự trữ và giải phóng glucose đầy đủ, rất dễ dẫn đến những cơn hạ đường huyết nguy hiểm.
Theo dõi và kiểm soát chức năng đông máu là một trụ cột then chốt khác trong phác đồ hồi sức. Khi gan mất khả năng tổng hợp các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K, trẻ có nguy cơ xuất huyết tiêu hóa hoặc bầm tím dưới da. Nhân viên y tế sẽ theo dõi sát các chỉ số xét nghiệm huyết học, cân nhắc bổ sung các chế phẩm hỗ trợ đông máu hoặc vitamin cần thiết theo chỉ định chuyên môn nghiêm ngặt khi có dấu hiệu rối loạn đông máu. Đối với những trường hợp nghi ngờ hoặc khẳng định nhiễm Adenovirus nặng trên bệnh nhi có biểu hiện suy giảm miễn dịch, hội đồng chuyên môn có thể hội chẩn để cân nhắc sử dụng thuốc kháng virus phù hợp trên từng cá thể bệnh nhân.
Khi tình trạng hoại tử tế bào gan diễn tiến không thể đảo ngược dẫn đến hội chứng suy gan cấp tối cấp, các biện pháp điều trị nội khoa đơn thuần sẽ không còn mang lại hiệu quả bảo tồn. Lúc này, chỉ định ghép gan cấp cứu trở thành giải pháp phẫu thuật duy nhất để bảo toàn mạng sống cho trẻ. Tỷ lệ trẻ cần ghép gan trong các đợt bùng phát quốc tế dao động quanh mức năm đến mười phần trăm, đòi hỏi sự phối hợp khẩn trương của trung tâm ghép tạng nhi khoa.
Trong suốt quá trình chăm sóc, phụ huynh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc điều trị, không dùng lại đơn thuốc của trẻ khác và không tự ý sử dụng các bài thuốc nam, thuốc lá dân gian truyền miệng để giải độc gan. Những chất không rõ thành phần này có thể làm gia tăng gánh nặng chuyển hóa độc chất và đẩy nhanh quá trình hủy hoại tế bào gan của trẻ. Mọi quyết định can thiệp y tế đều phải do bác sĩ chuyên khoa trực tiếp thăm khám và chỉ định.
Phòng ngừa và giảm nguy cơ
Vì căn nguyên cụ thể gây ra viêm gan bí ẩn vẫn đang trong giai đoạn tiếp tục nghiên cứu, Tổ chức Y tế Thế giới cùng các cơ quan kiểm soát dịch bệnh khuyến cáo việc phòng ngừa hiện nay cần tập trung tối đa vào các nguyên tắc kiểm soát nhiễm khuẩn cơ bản. Những biện pháp này giúp giảm thiểu nguy cơ lây truyền các tác nhân virus đường tiêu hóa và đường hô hấp, đặc biệt là Adenovirus.
Biện pháp quan trọng hàng đầu là duy trì thói quen vệ sinh tay sạch sẽ cho trẻ và người chăm sóc. Cần rửa tay thường xuyên bằng nước sạch và xà phòng trong ít nhất hai mươi giây, đặc biệt là sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã lót cho trẻ nhỏ, trước khi chế biến thức ăn và trước mỗi bữa ăn. Điều cần đặc biệt lưu ý là các chủng Adenovirus có cấu trúc không vỏ bọc béo, khiến chúng có khả năng đề kháng tương đối cao với các dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn thông thường; vì vậy, rửa tay trực tiếp dưới vòi nước chảy với xà phòng là phương thức khử khuẩn hiệu quả nhất.
Bên cạnh vệ sinh tay, cần thực hiện tốt vệ sinh đường hô hấp cho trẻ và các thành viên trong gia đình bằng cách che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho hoặc hắt hơi, đồng thời vứt bỏ khăn giấy đã qua sử dụng vào thùng rác kín. Thường xuyên lau chùi, khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc thường xuyên trong nhà như tay nắm cửa, đồ chơi của trẻ, bàn ghế và mặt sàn bằng các dung dịch khử khuẩn gia dụng thông thường.
Về chế độ ăn uống, gia đình cần đảm bảo nguyên tắc ăn chín uống sôi, lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc xuất xứ an toàn và sử dụng nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Song song với đó, phụ huynh cần chủ động đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch các loại vắc xin sẵn có trong chương trình tiêm chủng, bao gồm vắc xin phòng viêm gan virus A và B, nhằm củng cố hệ miễn dịch tổng thể và loại trừ các bệnh lý truyền nhiễm nguy hiểm đã có biện pháp phòng ngừa chủ động. Khi trong gia đình hoặc trường học có người xuất hiện triệu chứng cảm cúm hoặc rối loạn tiêu hóa, cần hạn chế để trẻ tiếp xúc gần.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Viêm gan bí ẩn có thể diễn tiến từ các triệu chứng nhẹ đường tiêu hóa sang suy gan cấp tính trong một thời gian ngắn. Do đó, cha mẹ và người chăm sóc không nên trì hoãn hoặc chủ quan tự theo dõi tại nhà khi nhận thấy bất kỳ sự thay đổi bất thường nào trên cơ thể trẻ.
Cần đưa trẻ đến khám ngay tại các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Trẻ có biểu hiện nôn mửa liên tục không giữ được thức ăn hay nước uống, đau bụng dữ dội hoặc tiêu chảy kéo dài trên hai ngày khiến cơ thể có dấu hiệu mất nước như môi khô, mắt trũng, tiểu ít. Đặc biệt, ngay khi phát hiện tròng trắng của mắt hoặc da của trẻ ngả màu vàng, hoặc quan sát thấy nước tiểu có màu sẫm khác thường đi kèm phân bạc màu, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức để làm xét nghiệm chức năng gan.
Cần gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đến phòng cấp cứu gần nhất nếu xuất hiện các dấu hiệu báo động đỏ của suy gan cấp:
- Trẻ có biểu hiện rối loạn tri giác, lơ mơ, ngủ gà khó đánh thức, hoặc ngược lại quấy khóc vật vã, kích thích không thể dỗ dành.
- Trẻ xuất hiện các dấu hiệu xuất huyết bất thường tự nhiên như chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nhiều vết bầm tím mới không do va đập dưới da, nôn ra chất có lẫn máu hoặc đi tiêu phân đen.
- Trẻ có hiện tượng chướng bụng nhanh, tay chân lạnh ẩm, thở nông nhanh hoặc có cơn co giật. Những dấu hiệu này cảnh báo biến chứng bệnh não gan và suy đa cơ quan, đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được cấp cứu hồi sức kịp thời.
Lưu ý an toàn
Toàn bộ thông tin được cung cấp trong bài viết chỉ nhằm mục đích trang bị kiến thức y khoa phổ quát và nâng cao nhận thức cảnh giác của gia đình, tuyệt đối không thay thế cho quy trình thăm khám, chẩn đoán xác định hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tình trạng tổn thương gan ở mỗi bệnh nhi có mức độ nghiêm trọng và diễn tiến hoàn toàn khác nhau, đòi hỏi sự theo dõi sát sao từ các chuyên gia y tế.
Phụ huynh tuyệt đối không được tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc hạ sốt, giảm đau cho trẻ khi chưa có hướng dẫn rõ ràng từ nhân viên y tế. Việc lạm dụng hoặc dùng sai liều các hoạt chất như paracetamol có thể gây ngộ độc thứ phát và làm trầm trọng thêm mức độ hoại tử tế bào gan đang tổn thương.
Đặc biệt, gia đình không được cho trẻ uống các loại thuốc nam, thảo dược hay thực phẩm chức năng truyền miệng được quảng cáo giúp giải độc, hạ men gan. Những sản phẩm chưa qua kiểm chứng khoa học có nguy cơ chứa độc tố hoặc tạp chất làm tổn thương gan nặng nề hơn. Khi trẻ xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, việc duy nhất cần làm là đưa trẻ đến ngay bệnh viện để được can thiệp y khoa chuẩn mực.
Kết luận
Viêm gan bí ẩn ở trẻ em là một hội chứng bệnh lý cấp tính nghiêm trọng đòi hỏi sự cảnh giác cao độ từ các bậc cha mẹ và cộng đồng y tế. Mặc dù căn nguyên chính xác vẫn đang tiếp tục được các nhà khoa học trên thế giới điều tra làm sáng tỏ, việc hiểu rõ các dấu hiệu nhận biết sớm như rối loạn tiêu hóa kéo dài, vàng da, phân bạc màu và nước tiểu sẫm màu sẽ giúp phụ huynh kịp thời đưa trẻ đến bệnh viện.
Chăm sóc y tế chuẩn mực và hỗ trợ chức năng gan đúng thời điểm tại các cơ sở chuyên khoa nhi là biện pháp duy nhất giúp trẻ vượt qua giai đoạn nguy hiểm và giảm thiểu rủi ro phải can thiệp ghép tạng. Việc duy trì các thói quen vệ sinh phòng dịch hằng ngày cùng sự đồng hành chặt chẽ của nhân viên y tế sẽ là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ an toàn cho lá gan của trẻ nhỏ.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Viêm gan bí ẩn ở trẻ em có phải do tiêm vắc xin COVID-19 gây ra không?
Không. Tổ chức Y tế Thế giới và các cơ quan y tế quốc tế đã xác nhận giả thiết này hoàn toàn không có cơ sở khoa học. Đại đa số trẻ em mắc viêm gan bí ẩn đều dưới năm tuổi và chưa từng được tiêm bất kỳ mũi vắc xin phòng COVID-19 nào tại thời điểm phát hiện bệnh.
Adenovirus liên quan như thế nào đến bệnh viêm gan bí ẩn?
Xét nghiệm trên các bệnh nhi viêm gan cấp không rõ nguyên nhân tại Anh và một số quốc gia cho thấy khoảng 75 phần trăm trường hợp dương tính với Adenovirus, đặc biệt là chủng tuyp 41F. Tuy nhiên, do Adenovirus thông thường ít khi gây hoại tử gan nặng ở trẻ khỏe mạnh, các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu để làm rõ vai trò trực tiếp hoặc sự kết hợp với các yếu tố miễn dịch khác.
Bệnh viêm gan bí ẩn có nguy hiểm đối với trẻ nhỏ không?
Đây là tình trạng bệnh lý rất nghiêm trọng do tổn thương tế bào gan diễn tiến nhanh. Bệnh có thể dẫn đến biến chứng tăng men gan đột biến, suy giảm khả năng tổng hợp các yếu tố đông máu, bệnh não gan và suy gan cấp tính. Một tỷ lệ bệnh nhi nhất định cần phải được phẫu thuật ghép gan khẩn cấp để bảo tồn tính mạng.
Tại Việt Nam đã ghi nhận trường hợp trẻ mắc viêm gan bí ẩn nào chưa?
Cho đến nay, hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm của Bộ Y tế chưa ghi nhận ca bệnh viêm gan bí ẩn nào tại Việt Nam. Các cơ quan y tế vẫn liên tục phối hợp với các bệnh viện nhi trên cả nước để theo dõi chặt chẽ, sẵn sàng phát hiện và xét nghiệm kịp thời các ca nghi ngờ.
Làm thế nào để cha mẹ phân biệt trẻ bị rối loạn tiêu hóa thông thường với viêm gan bí ẩn?
Ở giai đoạn đầu, cả hai tình trạng đều có thể gây nôn ói và tiêu chảy. Tuy nhiên, nếu trẻ bị viêm gan, sau vài ngày các dấu hiệu tổn thương gan sẽ xuất hiện rõ hơn như lòng trắng mắt và da ngả vàng, nước tiểu chuyển màu sẫm đặc như nước chè, phân có hiện tượng bạc màu và trẻ li bì khác thường.
