Viêm đa xoang là gì và có nguy hiểm không? Cách xử trí đúng cách

Viêm đa xoang là gì?

Hệ thống xoang cạnh mũi là các khoang rỗng chứa không khí nằm bên trong khối xương sọ mặt, được lót bởi một lớp niêm mạc mỏng chứa nhiều tế bào biểu mô có lông chuyển. Bình thường, các lỗ thông xoang luôn mở để dẫn lưu chất nhầy sinh lý đổ vào hốc mũi, giữ cho đường thở luôn thông thoáng và sạch sẽ. Khi tình trạng viêm nhiễm không chỉ khu trú ở một hốc xoang đơn lẻ mà lan tỏa ra từ hai xoang trở lên hoặc toàn bộ các xoang (còn gọi là viêm toàn bộ xoang), bệnh lý này được định nghĩa là viêm đa xoang.

Viêm đa xoang có thể diễn tiến dưới hai dạng chính là viêm đa xoang cấp tính kéo dài dưới bốn tuần và viêm đa xoang mạn tính kéo dài trên mười hai tuần liên tục. Tình trạng này khiến niêm mạc sưng nề, lỗ thông xoang bị bít chặt, làm ứ đọng dịch mủ đặc quánh. Người bệnh thường chịu đựng cảm giác đau tức âm ỉ lan tỏa khắp vùng trán, thái dương, hốc mắt, chảy dịch nhầy vàng xanh xuống họng, mất khứu giác từng phần hoặc hoàn toàn, kèm theo mệt mỏi và sốt nhẹ kéo dài.

Nguyên nhân khiến nhiều hốc xoang bị viêm nhiễm cùng lúc

Hệ thống xoang cạnh mũi bao gồm xoang hàm, xoang trán, xoang sàng và xoang bướm, tất cả đều kết nối với hốc mũi thông qua các lỗ thông xoang tương đối hẹp. Khi niêm mạc mũi bị phù nề do cảm cúm kéo dài, viêm mũi dị ứng mạn tính hoặc nhiễm trùng vi khuẩn, các lỗ thông xoang dễ dàng bị bít tắc hoàn toàn. Dịch nhầy ứ đọng tạo môi trường yếm khí thuận lợi cho vi khuẩn kỵ khí và nấm phát triển. Sự lây lan dịch tiết viêm qua hệ thống dẫn lưu liên hoàn chính là nguyên nhân dẫn đến tổn thương đồng thời ở nhiều xoang.

Bên cạnh đó, các bất thường về cấu trúc giải phẫu tại vùng mũi họng đóng vai trò then chốt làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Điển hình là tình trạng vẹo vách ngăn mũi, phì đại cuốn mũi, thoái hóa niêm mạc tạo thành polyp mũi hoặc sự xuất hiện của các khối u chèn ép cơ học. Môi trường sống ô nhiễm, khói bụi công nghiệp, khói thuốc lá cùng với thời tiết thay đổi đột ngột cũng gây suy giảm khả năng thanh thải của lớp lông chuyển niêm mạc, khiến quá trình dẫn lưu tự nhiên của xoang bị cản trở nghiêm trọng và biến chuyển thành viêm mạn tính.

Mức độ nguy hiểm và các biến chứng thứ phát của viêm đa xoang

Viêm đa xoang nếu chỉ ở giai đoạn cấp tính thường gây khó chịu, mệt mỏi và cản trở sinh hoạt nhưng chưa đe dọa ngay đến tính mạng. Tuy nhiên, nếu để bệnh chuyển sang thể mạn tính hoặc tái phát liên tục, mức độ nguy hiểm sẽ tăng cao do các hốc xoang nằm rất gần cấu trúc ổ mắt và hộp sọ. Niêm mạc xoang bị phá hủy mạn tính có thể làm vi khuẩn lan rộng qua các khe xương mỏng hoặc đường tĩnh mạch lân cận, gây ra những tổn thương thứ phát nặng nề.

Biến chứng thường gặp và đáng lo ngại nhất là các tổn thương tại mắt như viêm mô tế bào quanh ổ mắt, áp xe mí mắt, áp xe ổ mắt và viêm thần kinh thị giác hậu nhãn cầu, có nguy cơ gây mù lòa vĩnh viễn. Nguy hiểm hơn, vi khuẩn từ xoang trán hoặc xoang bướm có thể xâm lấn trực tiếp vào nội sọ, gây viêm màng não, áp xe não, áp xe ngoài màng cứng hoặc huyết khối xoang hang. Đây là những tình trạng cấp cứu nội ngoại khoa cực kỳ nguy kịch, tỷ lệ tử vong cao hoặc để lại di chứng thần kinh suốt đời nếu không được can thiệp kịp thời.

Quy trình chẩn đoán viêm đa xoang tại cơ sở y tế

Để đánh giá chính xác mức độ tổn thương của từng hốc xoang, người bệnh cần được thăm khám trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng. Phương pháp chẩn đoán ban đầu bao gồm việc khai thác kỹ tiền sử bệnh, đánh giá các triệu chứng lâm sàng như nghẹt mũi, chảy dịch mũi sau, ho đêm kéo dài, đau nhức nửa mặt hoặc cảm giác nặng tức vùng hốc mắt và đỉnh đầu. Bác sĩ sẽ tiến hành khám thực thể bên ngoài nhằm xác định các điểm đau khu trú tương ứng với vị trí xoang trán hay xoang hàm.

Nội soi tai mũi họng là bước chẩn đoán quan trọng giúp quan sát trực tiếp tình trạng phù nề của niêm mạc, kiểm tra sự hiện diện của polyp mũi, dịch mủ nhầy chảy ra từ các khe mũi giữa hay khe mũi trên. Trong các trường hợp nghi ngờ tổn thương sâu hoặc chuẩn bị can thiệp ngoại khoa, chụp cắt lớp vi tính mũi xoang đa dãy là tiêu chuẩn vàng. Hình ảnh cắt lớp vi tính giúp hiển thị rõ nét độ dày niêm mạc, mức độ tắc nghẽn của phức hợp lỗ ngách, tình trạng ứ dịch trong các xoang sâu như xoang bướm, xoang sàng sau cũng như giải phẫu xương chi tiết để định hướng điều trị an toàn.

Nguyên tắc can thiệp y khoa và các biện pháp chăm sóc hỗ trợ

Mục tiêu cốt lõi của can thiệp y khoa là giải phóng tình trạng tắc nghẽn, phục hồi thông khí và tạo điều kiện cho lớp niêm mạc xoang tái tạo chức năng sinh lý bình thường. Trong đợt viêm cấp, bác sĩ thường chỉ định các thuốc kháng viêm dạng xịt hoặc uống, thuốc co mạch tại chỗ trong thời gian ngắn, dung dịch rửa mũi chuyên dụng và kháng sinh phổ thích hợp nếu xác định có bội nhiễm vi khuẩn. Việc dùng thuốc cần tuân thủ nghiêm ngặt theo đơn của nhân viên y tế để tránh tình trạng kháng thuốc hoặc viêm mũi do thuốc.

Khi các biện pháp nội khoa tích cực không mang lại hiệu quả hoặc có những cản trở cơ học rõ rệt như polyp mũi lớn, vẹo vách ngăn nặng, phẫu thuật nội soi mũi xoang chức năng sẽ được xem xét. Kỹ thuật này giúp mở rộng các lỗ thông xoang tự nhiên, loại bỏ mô bệnh tích và bảo tồn tối đa cấu trúc niêm mạc lành. Bên cạnh can thiệp y tế, người bệnh cần duy trì thói quen vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý đẳng trương, giữ ấm vùng cổ ngực khi giao mùa, đeo khẩu trang bảo vệ đường thở và uống đủ nước để làm loãng chất nhầy tự nhiên.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc thăm khám hay phác đồ chẩn đoán trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc co mạch hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng chưa kiểm chứng để nhỏ vào mũi. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường như sốt cao, sưng đỏ vùng mắt, nhìn đôi hoặc đau đầu dữ dội, cần lập tức đến bệnh viện để được cấp cứu y tế.

Tóm tắt

Viêm đa xoang là bệnh lý đường hô hấp phức tạp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện và can thiệp đúng hướng. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghẹt mũi kéo dài, đau nhức mặt hoặc giảm khứu giác, người bệnh nên chủ động đến chuyên khoa tai mũi họng để được chẩn đoán toàn diện và áp dụng phác đồ phù hợp, tránh để xảy ra các biến chứng nguy hiểm.