Vì sao viêm xoang gây ngứa mắt và cách xử trí

Viêm xoang ngứa mắt là gì?

Viêm xoang là bệnh lý viêm nhiễm lớp niêm mạc lót trong các hốc xoang cạnh mũi, dẫn đến phù nề, tăng tiết dịch và bít tắc các lỗ thông xoang. Triệu chứng ngứa mắt đi kèm với viêm xoang thường là biểu hiện của hội chứng viêm mũi xoang dị ứng kết hợp viêm kết mạc dị ứng. Khi cơ thể tiếp xúc với các dị nguyên từ môi trường xung quanh, hệ miễn dịch phản ứng quá mức và kích hoạt giải phóng các chất hóa học gây viêm đồng thời ở cả niêm mạc mũi xoang và màng kết mạc bao phủ nhãn cầu. Ngoài ra, tình trạng sưng nề ở hốc mũi còn có thể chèn ép vào ống dẫn lệ, làm giảm khả năng thoát nước mắt tự nhiên xuống mũi, dẫn đến ứ đọng dịch và gây kích thích mắt. Hiểu đúng bản chất này giúp người bệnh yên tâm và có cách xử trí đúng đắn.

Cơ chế khiến viêm xoang dẫn đến cảm giác ngứa mắt

Nguyên nhân phổ biến nhất khiến người bị viêm xoang cảm thấy ngứa ngáy ở mắt là do phản ứng dị ứng của hệ miễn dịch. Khi tiếp xúc với các dị nguyên từ môi trường như bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc hoặc lông súc vật, cơ thể sẽ giải phóng chất trung gian hóa học histamin. Hoạt chất này tác động lên các thụ thể thần kinh và mạch máu ở cả niêm mạc mũi xoang lẫn màng kết mạc mắt, gây giãn mạch, kích ứng và tạo cảm giác ngứa râm ran khó chịu.

Bên cạnh yếu tố dị ứng, đặc điểm cấu trúc giải phẫu vùng mặt cũng là nguyên nhân quan trọng. Các hốc xoang như xoang sàng, xoang hàm và xoang trán nằm ngay sát hốc mắt, chỉ ngăn cách bởi những vách xương mỏng. Đường dẫn lưu nước mắt tự nhiên từ góc trong mắt đi xuống ngách mũi dưới qua ống lệ mũi. Khi niêm mạc mũi xoang bị viêm nề, lỗ mở của ống dẫn lệ có thể bị chèn ép, khiến nước mắt khó thoát xuống họng và bị ứ trệ trên bề mặt nhãn cầu. Tình trạng này làm mắt dễ tích tụ bụi bẩn, kích thích mi mắt và gây ngứa ngáy, chảy nước mắt liên tục.

Phân biệt ngứa mắt do dị ứng và biến chứng nhiễm trùng xoang

Người bệnh cần phân biệt giữa ngứa mắt do cơ chế dị ứng thông thường với các biểu hiện lan rộng của viêm xoang nhiễm trùng. Trong trường hợp viêm xoang dị ứng, ngứa mắt thường đi kèm với hắt hơi từng tràng liên tục, ngứa mũi, chảy dịch mũi trong và đỏ nhẹ ở cả hai mắt. Thị lực của người bệnh trong trường hợp này hoàn toàn bình thường và không có cảm giác đau nhức sâu bên trong hốc mắt.

Ngược lại, nếu viêm xoang do vi khuẩn tiến triển nặng mà không được kiểm soát, ổ nhiễm trùng có thể lan sang các cấu trúc lân cận quanh mắt. Khi đó, người bệnh không chỉ ngứa đơn thuần mà sẽ xuất hiện tình trạng sưng nề mi mắt một bên, mắt đau nhức nhiều khi cử động nhãn cầu, chảy mủ mũi đặc màu xanh hoặc vàng, sốt và có thể nhìn mờ. Đây là những biểu hiện cảnh báo nhiễm khuẩn mô quanh ổ mắt cần được can thiệp y tế khẩn cấp thay vì chỉ theo dõi tại nhà.

Biện pháp chăm sóc và làm dịu khó chịu tại nhà an toàn

Khi bị ngứa mắt kèm viêm xoang, phản xạ tự nhiên của nhiều người là dùng tay dụi mạnh, nhưng đây là hành động cần tránh tuyệt đối. Việc chà xát mi mắt sẽ kích thích các tế bào mast giải phóng thêm histamin khiến cảm giác ngứa dữ dội hơn, đồng thời dễ làm tổn thương biểu mô giác mạc. Để làm dịu mắt an toàn, người bệnh có thể áp dụng biện pháp chườm lạnh bằng cách dùng khăn sạch bọc đá hoặc túi chườm mát đặt lên vùng mắt trong khoảng vài phút nhằm giúp co mạch và giảm kích ứng.

Song song đó, việc rửa mũi xoang bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương mỗi ngày giúp loại bỏ dịch nhầy ứ đọng và làm sạch các dị nguyên bám trong khoang mũi. Với mắt, người bệnh có thể nhỏ các loại nước mắt nhân tạo đơn liều không chứa chất bảo quản để cấp ẩm và rửa trôi bụi bẩn. Ngoài ra, cần giữ không gian sống sạch sẽ, thường xuyên giặt giũ chăn ga gối đệm, hạn chế tiếp xúc với khói bụi, lông thú cưng và sử dụng máy lọc không khí để giảm thiểu các yếu tố kích phát.

Thời điểm người bệnh cần thăm khám y khoa

Mặc dù phần lớn các trường hợp viêm xoang kèm ngứa mắt xuất phát từ cơ địa dị ứng lành tính, người bệnh vẫn cần theo dõi sát sao tiến triển của triệu chứng. Việc chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng và Mắt giúp xác định chính xác mức độ bệnh, từ đó có phác đồ can thiệp phù hợp mà không gây tác dụng phụ cho mắt.

Người bệnh cần đến gặp bác sĩ ngay nếu nhận thấy mắt có dấu hiệu sưng húp, mi mắt nề đỏ rõ rệt, đau nhức tăng dần khi cử động mắt hoặc có dịch mủ vàng chảy ra từ khóe mắt. Đặc biệt, các triệu chứng nghiêm trọng như nhìn đôi, giảm thị lực đột ngột, lồi mắt, sốt cao kèm đau đầu dữ dội là những dấu hiệu cảnh báo tổn thương hốc mắt hoặc biến chứng nội sọ do viêm xoang, đòi hỏi phải được xử trí y tế kịp thời để bảo tồn thị lực.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa Mắt. Việc lạm dụng corticoid nhỏ mắt có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc nhiễm trùng thứ phát. Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ nhân viên y tế.

Tóm tắt

Tình trạng viêm xoang ngứa mắt chủ yếu liên quan đến phản ứng dị ứng đồng thời giữa niêm mạc mũi xoang và kết mạc mắt, hoặc do cản trở dẫn lưu lệ mũi. Việc giữ vệ sinh đường thở, chăm sóc mắt đúng cách và không dụi mắt sẽ giúp cải thiện đáng kể sự khó chịu. Khi triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo bất thường, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn chuyên khoa.