Vì sao trẻ sinh ra bị suy dinh dưỡng và cách phòng ngừa

Trẻ sinh ra bị suy dinh dưỡng là gì?

Trẻ sinh ra bị suy dinh dưỡng, hay còn được gọi trong y học là suy dinh dưỡng bào thai hoặc suy dinh dưỡng sơ sinh, là tình trạng em bé khi chào đời có cân nặng dưới 2.500 gram đối với trẻ đủ tháng, hoặc có các chỉ số chiều dài, vòng đầu thấp hơn đáng kể so với tuổi thai. Trong tử cung, thai nhi phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn máu, oxy và các vi chất dinh dưỡng được truyền qua hệ thống tuần hoàn bánh nhau từ cơ thể mẹ. Khi quá trình cung ứng này bị cản trở hoặc cơ thể thai nhi kém hấp thu, sự phân chia tế bào và tích lũy mô mỡ, mô cơ sẽ bị suy giảm rõ rệt. Trẻ sơ sinh suy dinh dưỡng thường có lớp mỡ dưới da mỏng, da nhăn nheo, trương lực cơ yếu và sức đề kháng kém hơn bình thường. Việc hiểu rõ bản chất của hiện tượng này giúp cha mẹ chủ động theo dõi sát sao sự phát triển thể chất cũng như hệ miễn dịch của bé sau khi xuất viện về nhà.

Chế độ dinh dưỡng và thể trạng của mẹ bầu trong thai kỳ

Tình trạng sức khỏe của người mẹ trước và trong quá trình mang thai đóng vai trò quyết định đối với cân nặng của thai nhi. Nếu mẹ bầu bị thiếu năng lượng trường diễn, tăng cân không đủ trong thai kỳ hoặc khẩu phần ăn thiếu hụt các vi chất thiết yếu như sắt, acid folic, canxi, kẽm và protein, thai nhi sẽ không được cung ứng đủ nguyên liệu để xây dựng các mô cơ quan.

Bên cạnh đó, những thai phụ có thể trạng gầy gò, chỉ số khối cơ thể thấp trước khi mang thai, hoặc phụ nữ mang thai khi tuổi đời còn quá trẻ cũng có nguy cơ sinh con nhẹ cân cao hơn. Tình trạng nghén nặng kéo dài trong ba tháng đầu và ba tháng giữa nếu không được can thiệp kịp thời cũng gây sụt cân, làm suy giảm nguồn dinh dưỡng dự trữ chuyển sang nuôi thai qua nhau thai.

Các bệnh lý mạn tính và biến chứng thai kỳ ở người mẹ

Các bệnh lý nội khoa nền ở người mẹ có thể tác động trực tiếp đến lưu lượng máu nuôi dưỡng bào thai. Phổ biến nhất là tình trạng tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật, hai bệnh lý gây co thắt các mạch máu nuôi dưỡng tử cung, làm giảm lượng máu cũng như oxy vận chuyển tới thai nhi. Hậu quả là thai chậm phát triển trong tử cung và sinh ra bị suy dinh dưỡng.

Ngoài ra, thai phụ mắc các bệnh mạn tính như thiếu máu nặng, đái tháo đường thai kỳ kiểm soát kém, bệnh lý thận, bệnh tim mạch hoặc nhiễm trùng mạn tính đều đối mặt với nguy cơ suy giảm chức năng trao đổi chất. Thói quen sinh hoạt không lành mạnh như căng thẳng thần kinh quá mức, làm việc kiệt sức hoặc tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc lá cũng làm cản trở quá trình tổng hợp dưỡng chất của bào thai.

Bất thường ở bánh nhau, dây rốn và các yếu tố từ thai nhi

Bánh nhau và dây rốn giữ vai trò là cầu nối vận chuyển dưỡng chất duy nhất giữa mẹ và con. Những bất thường cấu trúc giải phẫu như nhau tiền đạo, nhau bong non thể nhẹ, bánh nhau xơ hóa sớm hoặc dây rốn thắt nút, dây rốn bám màng đều khiến lưu lượng máu đến thai nhi bị thu hẹp đáng kể. Khi bánh nhau hoạt động kém hiệu quả, thai nhi sẽ rơi vào trạng thái thiếu hụt dinh dưỡng trường diễn.

Về phía thai nhi, tình trạng đa thai như sinh đôi, sinh ba khiến diện tích bám của nhau thai và nguồn dinh dưỡng từ mẹ phải chia sẻ cho nhiều bé. Một số dị tật bẩm sinh, rối loạn nhiễm sắc thể, hoặc trường hợp thai nhi bị nhiễm trùng trong tử cung do các tác nhân như cytomegalovirus, rubella hay toxoplasma cũng làm tổn thương tế bào và khiến trẻ chào đời với thể trạng suy kiệt, nhẹ cân.

Nguyên tắc chăm sóc và hỗ trợ dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh nhẹ cân

Đối với trẻ sơ sinh bị suy dinh dưỡng, sữa mẹ luôn là nguồn dinh dưỡng vàng và hoàn hảo nhất giúp tăng cường hệ miễn dịch và hỗ trợ hệ tiêu hóa non nớt. Trẻ cần được bú mẹ sớm ngay sau khi sinh, bú theo nhu cầu và chia thành nhiều cữ bú nhỏ trong ngày nếu trẻ nhanh mệt hoặc lực mút còn yếu. Người mẹ cần ăn uống đa dạng, đủ chất để đảm bảo số lượng và chất lượng sữa dồi dào.

Gia đình cần giữ ấm cẩn thận cho trẻ bằng phương pháp ấp kangaroo hoặc mặc ấm phù hợp, bởi trẻ thiếu mỡ dưới da rất dễ bị hạ thân nhiệt. Bên cạnh đó, việc đưa trẻ đi khám chuyên khoa nhi và dinh dưỡng định kỳ là bắt buộc để theo dõi biểu đồ tăng trưởng cân nặng, chiều dài, vòng đầu, đồng thời phát hiện sớm các dấu hiệu thiếu máu hoặc còi xương nhằm có can thiệp y tế đúng lúc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ sơ sinh dùng các loại thuốc bổ, men tiêu hóa, sữa công thức năng lượng cao hoặc bài thuốc dân gian khi chưa có sự tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Mọi thay đổi trong chế độ dinh dưỡng của trẻ sơ sinh nhẹ cân cần được giám sát chặt chẽ bởi nhân viên y tế để tránh nguy cơ quá tải chuyển hóa hoặc rối loạn tiêu hóa.

Tóm tắt

Trẻ sinh ra bị suy dinh dưỡng cần nhận được sự kiên nhẫn, thấu hiểu và theo dõi sát sao từ gia đình. Dưới sự hướng dẫn chuyên môn của bác sĩ nhi khoa, một chế độ nuôi dưỡng bằng sữa mẹ đúng cách kết hợp giữ ấm và chăm sóc vệ sinh khoa học sẽ giúp trẻ nhanh chóng bắt kịp tốc độ phát triển bình thường cùng các bạn đồng trang lứa.