Vì sao sinh mổ thường bị mất sữa và biện pháp hỗ trợ gọi sữa về

Sinh mổ bị mất sữa là gì?

Sữa mẹ được sản xuất dưới sự điều hòa chặt chẽ của hai hormone quan trọng là prolactin và oxytocin. Prolactin chịu trách nhiệm kích thích các nang sữa sản xuất sữa, trong khi oxytocin giúp co bóp các tế bào cơ quanh nang để tống xuất sữa ra ngoài đầu núm vú. Sau khi bánh nhau được bóc tách ra khỏi tử cung, nồng độ progesterone và estrogen giảm đột ngột, mở đường cho prolactin bắt đầu quá trình sản xuất sữa mẹ.

Ở các ca sinh mổ, quá trình này thường khởi động chậm hơn so với sinh thường. Tình trạng mất sữa sau sinh mổ đa số là tình trạng chậm tiết sữa sinh lý hoặc ức chế phản xạ tiết sữa trong giai đoạn chu phẫu. Khi cơ thể người mẹ hồi phục sau phẫu thuật, các rào cản tâm lý và thể chất được giải tỏa, tuyến vú sẽ dần tiếp nhận tín hiệu và sản sinh lượng sữa cần thiết cho em bé.

Tác động của thuốc gây tê và thuốc kháng sinh sau phẫu thuật

Trong quá trình phẫu thuật lấy thai, sản phụ thường được gây tê tủy sống hoặc gây mê toàn thân tùy theo tình trạng sức khỏe. Sau mổ, mẹ còn cần sử dụng thêm các thuốc giảm đau, thuốc co hồi tử cung và thuốc kháng sinh dự phòng nhiễm trùng. Những loại thuốc này mặc dù cần thiết cho sự an toàn của mẹ, nhưng có thể gây ra tác dụng phụ khiến cơ thể mẹ mệt mỏi, buồn ngủ và giảm trương lực cơ tạm thời.

Sự hiện diện của các loại thuốc này cùng với sự suy giảm vận động trong những giờ đầu sau mổ có thể làm trì hoãn tín hiệu truyền dẫn thần kinh đến tuyến yên, nơi chịu trách nhiệm giải phóng prolactin và oxytocin. Khi nồng độ các hormone này chưa đạt mức cần thiết, phản xạ tiết sữa sẽ bị chậm lại, tạo cảm giác như ngực không có sữa hoặc bị mất sữa.

Cơn đau từ vết mổ và tình trạng căng thẳng sau sinh

Vết mổ ở thành bụng và tử cung thường gây ra những cơn đau nhức rõ rệt sau khi hết tác dụng của thuốc gây tê. Cơn đau thể xác kết hợp với cảm giác lo lắng, mất ngủ và kiệt sức sau ca mổ làm nồng độ hormone cortisol và adrenaline tăng cao trong máu của người mẹ.

Về mặt sinh lý, adrenaline và cortisol là những chất có khả năng ức chế trực tiếp sự phóng thích oxytocin. Khi thiếu vắng oxytocin, các nang sữa không thể co bóp để đẩy sữa từ ống dẫn ra ngoài núm vú, dẫn đến phản xạ xuống sữa bị nghẽn lại. Dù cơ thể mẹ có thể đã bắt đầu tạo ra sữa non, nhưng dòng sữa không chảy ra được khiến mẹ lầm tưởng rằng mình đã mất sữa hoàn toàn. Giảm đau hiệu quả và giải tỏa tâm lý là chìa khóa để phản xạ tiết sữa hoạt động trơn tru.

Chậm tiếp xúc da kề da và cho bé bú muộn

Sau ca phẫu thuật, sản phụ cần được theo dõi sát sao tại phòng hồi sức trong vài giờ để kiểm tra dấu hiệu sinh tồn, tình trạng chảy máu và khả năng co hồi tử cung. Do đó, thời gian mẹ được gặp con và thực hiện tiếp xúc da kề da thường diễn ra muộn hơn so với các trường hợp sinh thường qua đường âm đạo.

Động tác mút vú của trẻ sơ sinh ngay trong giờ đầu sau sinh là kích thích mạnh mẽ nhất để não bộ người mẹ tiết ra prolactin và oxytocin. Khi việc bú mẹ bị gián đoạn, tuyến yên không nhận được xung động thần kinh kích hoạt, khiến quá trình tạo sữa non bị chậm lại. Bên cạnh đó, nếu trẻ sơ sinh được cho bú bình sớm bằng sữa công thức, trẻ có thể quen với núm ti nhân tạo và giảm phản xạ ngậm bắt vú mẹ khi được về bên mẹ.

Biện pháp hỗ trợ kích thích nguồn sữa cho mẹ sinh mổ

Để nhanh chóng khôi phục dòng sữa, sản phụ sinh mổ cần được khuyến khích tiếp xúc da kề da với em bé ngay khi thể trạng cho phép và tỉnh táo hoàn toàn. Hãy cho bé bú càng sớm càng tốt, duy trì cữ bú cách nhau 2 đến 3 giờ hoặc bú theo nhu cầu của trẻ, kể cả khi ngực mẹ có vẻ chưa căng sữa.

Nếu vết mổ gây đau khi bế con, mẹ có thể áp dụng tư thế cho bú nằm nghiêng hoặc ôm bóng để tránh tạo áp lực lên vùng bụng dưới. Trong trường hợp mẹ và bé phải tạm thời cách ly do chăm sóc y tế, mẹ nên sử dụng tay hoặc máy hút sữa chuyên dụng để massage và kích thích tuyến vú nhẹ nhàng theo cữ đều đặn. Việc uống đủ nước ấm, bổ sung dinh dưỡng đa dạng và tranh thủ nghỉ ngơi sẽ hỗ trợ tích cực cho quá trình tạo sữa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục y khoa thường thức và không thay thế cho chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Sản phụ không nên tự ý dùng các loại thuốc lợi sữa, thảo dược không rõ nguồn gốc hoặc chườm nóng quá mức làm bỏng da và tổn thương mô tuyến vú. Nếu vết mổ có dấu hiệu sưng đỏ, chảy dịch, sốt cao, hoặc bầu ngực đau tức dữ dội kèm theo khối cứng bất thường, cần thông báo ngay cho bác sĩ hoặc nữ hộ sinh để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Hiện tượng mất sữa hoặc sữa về chậm sau sinh mổ là phản ứng sinh lý có thể khắc phục được nếu mẹ duy trì sự kiên nhẫn và áp dụng các biện pháp kích sữa khoa học. Sự phối hợp giữa việc tiếp xúc gần gũi với con, cho bé bú đúng khớp ngậm và chăm sóc dinh dưỡng chu đáo sẽ giúp người mẹ sớm tìm lại nguồn sữa dồi dào, mang lại sự khởi đầu trọn vẹn cho sự phát triển của trẻ.