Vì sao phụ nữ bị đau khi quan hệ và cách chăm sóc

Đau khi quan hệ ở phụ nữ là gì?

Giao hợp đau ở phụ nữ được phân loại dựa trên vị trí đau và thời điểm khởi phát. Về vị trí, cơn đau có thể khu trú ở bề mặt vùng âm hộ, cửa âm đạo hoặc nằm sâu trong vùng chậu, tiểu khung. Về thời điểm, tình trạng này có thể xuất hiện ngay từ lần đầu tiên phát sinh quan hệ hoặc chỉ mới phát sinh sau một thời gian sinh hoạt tình dục bình thường. Mức độ đau dao động từ cảm giác rát buốt, châm chích nhẹ cho đến đau quặn thắt dữ dội khiến cuộc yêu phải gián đoạn hoàn toàn.

Cơ chế gây đau rất đa dạng, có thể liên quan trực tiếp đến tổn thương thực thể tại chỗ, sự mất cân bằng vi sinh, suy giảm nội tiết tố, hoặc phản xạ co thắt tự ý của các cơ sàn chậu. Đau khi giao hợp không đơn thuần là một cảm giác nhất thời mà là tín hiệu cảnh báo của cơ thể về những bất thường tại hệ cơ quan sinh sản hoặc tình trạng căng thẳng thần kinh cần được quan tâm y tế đúng mực.

Các nguyên nhân gây đau ở vùng nông âm hộ và cửa mình

Đau ở vị trí nông bên ngoài thường xuất hiện ngay khi có sự tiếp xúc ban đầu hoặc lúc bắt đầu thâm nhập. Nguyên nhân phổ biến hàng đầu là tình trạng thiếu chất bôi trơn âm đạo, thường do màn dạo đầu chưa đủ hoặc sụt giảm nội tiết tố estrogen sau sinh con, trong giai đoạn cho con bú, hoặc thời kỳ tiền mãn kinh và mãn kinh. Khi niêm mạc âm đạo bị khô và mỏng manh, ma sát trong quá trình quan hệ sẽ tạo ra cảm giác bỏng rát, trầy xước và đau buốt.

Bên cạnh đó, các bệnh lý viêm nhiễm phụ khoa tại âm hộ và âm đạo cũng là thủ phạm thường gặp. Tình trạng nhiễm nấm Candida âm đạo, viêm âm đạo do vi khuẩn, trùng roi Trichomonas hoặc mụn rộp sinh dục do virus Herpes simplex khiến niêm mạc bị sưng nề, tấy đỏ và cực kỳ nhạy cảm với mọi kích thích cơ học. Ngoài ra, hội chứng đau tiền đình âm hộ (vestibulodynia) và tổn thương da do viêm da tiếp xúc với xà phòng, bao cao su hoặc dung dịch vệ sinh có chất tẩy rửa mạnh cũng gây đau rát kéo dài tại vùng cửa mình.

Căn nguyên gây đau sâu bên trong vùng chậu khi giao hợp

Cảm giác đau sâu thường xuất hiện khi có sự thâm nhập sâu hoặc cử động mạnh, gây đau nhói ở vùng bụng dưới, xương mu hoặc sâu trong đáy chậu. Một trong những bệnh lý điển hình nhất là lạc nội mạc tử cung, khi các mô tương tự niêm mạc tử cung phát triển bất thường bên ngoài tử cung, bám vào buồng trứng, vòi trứng hoặc các dây chằng vùng chậu. Các ổ lạc nội mạc này dễ bị viêm, xơ dính và phản ứng dữ dội khi có áp lực từ hoạt động tình dục.

Ngoài ra, bệnh viêm vùng chậu (PID) do nhiễm trùng ngược dòng từ âm đạo lên tử cung, ống dẫn trứng và phúc mạc cũng tạo ra những cơn đau sâu âm ỉ hoặc quặn thắt. U xơ tử cung, đặc biệt là các khối u nằm gần cổ tử cung hoặc mặt sau tử cung, cùng với u nang buồng trứng, sa tử cung và sẹo dính sau phẫu thuật mổ lấy thai hoặc can thiệp phụ khoa trước đó cũng là những yếu tố cơ học trực tiếp gây đau sâu khi quan hệ.

Ảnh hưởng từ phản xạ co thắt cơ và yếu tố tâm lý

Không phải mọi trường hợp đau khi quan hệ đều bắt nguồn từ tổn thương giải phẫu hay viêm nhiễm thực thể. Co thắt âm đạo (vaginismus) là tình trạng các cơ vòng quanh cửa âm đạo tự động co thắt dữ dội ngoài tầm kiểm soát mỗi khi có vật thể cố gắng đưa vào, bao gồm cả dương vật, tampon hay dụng cụ khám phụ khoa mỏ vịt. Phản xạ này khiến việc thâm nhập trở nên vô cùng đau đớn hoặc hoàn toàn không thể thực hiện được.

Yếu tố tâm lý đóng vai trò rất lớn trong phản xạ co thắt này và mức độ nhạy cảm đau của cơ thể. Tình trạng căng thẳng mạn tính, lo âu, trầm cảm, mặc cảm về hình thể hoặc những mâu thuẫn âm ỉ trong quan hệ vợ chồng đều cản trở quá trình hưng phấn tự nhiên. Sự thiếu hụt kích thích tâm lý khiến các tuyến tiết chất nhờn không hoạt động hiệu quả. Hơn nữa, những sang chấn tâm lý từ quá khứ, chẳng hạn như từng bị lạm dụng tình dục hoặc trải qua ký ức đau đớn trong lần quan hệ đầu, sẽ hình thành nỗi ám ảnh vô thức, biến mỗi cuộc yêu thành một sự căng thẳng tột độ.

Hướng can thiệp y khoa và các biện pháp chăm sóc an toàn

Để khắc phục hiệu quả tình trạng đau khi quan hệ, việc thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế chuyên khoa phụ sản là bước khởi đầu mang tính quyết định. Bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện thăm khám lâm sàng, soi tươi dịch âm đạo, siêu âm đầu dò phụ khoa hoặc siêu âm ổ bụng để xác định chính xác tổn thương. Tùy thuộc vào nguyên nhân, phác đồ điều trị có thể bao gồm thuốc kháng sinh, kháng nấm trị viêm nhiễm, liệu pháp nội tiết bổ sung estrogen tại chỗ cho phụ nữ mãn kinh, hoặc can thiệp phẫu thuật đối với các tổn thương xơ dính, lạc nội mạc tử cung.

Bên cạnh can thiệp y khoa, các cặp đôi có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ an toàn tại nhà. Sử dụng gel bôi trơn gốc nước lành tính, không màu, không mùi giúp hạn chế ma sát tối đa. Dành nhiều thời gian hơn cho màn dạo đầu để tạo tâm lý thư giãn và kích thích bài tiết dịch tự nhiên. Thay đổi tư thế quan hệ tình dục sang những tư thế giúp người phụ nữ làm chủ độ sâu thâm nhập cũng mang lại sự thoải mái đáng kể. Khi có hiện tượng co cứng cơ sàn chậu, các bài tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng sàn chậu hoặc tư vấn tâm lý chuyên sâu sẽ hỗ trợ giải tỏa phản xạ co thắt hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý mua và đặt các loại thuốc kháng sinh, thuốc kháng nấm hoặc viên đặt phụ khoa không rõ nguồn gốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa, vì điều này có thể phá vỡ hệ vi sinh âm đạo và làm tình trạng viêm trở nên trầm trọng hơn. Tránh thụt rửa sâu bên trong âm đạo hoặc sử dụng các loại lá thảo mộc dân gian chưa qua kiểm chứng y tế. Khi xuất hiện cơn đau dữ dội đột ngột, đau kèm theo chảy máu âm đạo bất thường, sốt cao hoặc khí hư có mùi hôi tanh, người bệnh cần đến bệnh viện phụ sản để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Đau khi quan hệ ở phụ nữ không phải là vấn đề cần cam chịu hay xem nhẹ. Tình trạng này hoàn toàn có thể được cải thiện nếu xác định đúng nguyên nhân y khoa và tâm lý. Việc chia sẻ chân thành với bạn đời cùng sự đồng hành của bác sĩ chuyên khoa phụ sản sẽ giúp người phụ nữ tìm lại sự tự tin, bảo vệ sức khỏe sinh sản và nâng cao chất lượng cuộc sống lứa đôi.