Vì sao người bệnh lọc máu dễ bị nhiễm khuẩn huyết và cách phòng tránh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Người bệnh suy thận mạn phải lọc máu chu kỳ có nguy cơ mắc nhiễm khuẩn huyết cao gấp nhiều lần so với người khỏe mạnh. Tình trạng này bắt nguồn từ sự hiện diện thường xuyên của các đường vào mạch máu cùng với hệ miễn dịch bị suy giảm nặng do độc tố urê huyết tích tụ lâu ngày. Nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ và nắm rõ cách bảo vệ đường dẫn mạch máu sẽ giúp người bệnh chủ động phòng ngừa biến chứng nguy hiểm này.
Nhiễm khuẩn huyết ở người lọc máu là gì?
Nhiễm khuẩn huyết là tình trạng nhiễm trùng toàn thân nghiêm trọng xảy ra khi các vi sinh vật, phổ biến nhất là vi khuẩn, xâm nhập vào hệ tuần hoàn và kích hoạt phản ứng viêm mất kiểm soát của cơ thể. Đối với người bệnh lọc máu chu kỳ, máu liên tục được dẫn ra ngoài cơ thể qua hệ thống dây lọc và màng nhân tạo, khiến nguy cơ tiếp xúc với tác nhân gây bệnh tăng lên đáng kể. Tình trạng nhiễm khuẩn huyết ở người lọc máu có thể dẫn đến tụt huyết áp, sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan và đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được phát hiện và can thiệp y tế kịp thời. Do đó, việc hiểu rõ cơ chế phát sinh nhiễm trùng là yếu tố then chốt giúp bảo vệ sức khỏe cho bệnh nhân chạy thận.
Đường vào mạch máu tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập trực tiếp
Cầu tay thông động tĩnh mạch tự thân fistula, cầu nối mạch máu nhân tạo graft hay catheter tĩnh mạch trung tâm là những đường dẫn thiết yếu để kết nối vòng tuần hoàn của người bệnh với màng lọc máu. Tuy nhiên, việc chọc kim lặp đi lặp lại nhiều lần mỗi tuần hoặc sự hiện diện của một ống thông lưu dài ngày trong lòng mạch đã phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên của làn da. Vi khuẩn thường trú trên da như tụ cầu vàng hay các chủng vi khuẩn gram âm từ môi trường có thể dễ dàng xâm nhập qua chân kim hoặc bề mặt catheter, đi thẳng vào dòng máu và phát triển thành ổ nhiễm khuẩn huyết nhanh chóng.
Hệ miễn dịch suy yếu do bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối
Người mắc bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối phải lọc máu thường có tình trạng suy giảm miễn dịch nghiêm trọng. Sự tích tụ các chất độc urê huyết trong cơ thể làm suy yếu khả năng thực bào của bạch cầu trung tính, ức chế chức năng của các tế bào lympho và giảm sản xuất kháng thể bảo vệ. Thêm vào đó, tình trạng thiếu máu mạn tính kết hợp với rối loạn chuyển hóa đạm khiến sức đề kháng chung giảm sút rõ rệt. Khi vi sinh vật xâm nhập vào máu, cơ thể người bệnh chạy thận khó lòng tự cô lập ổ viêm, tạo điều kiện cho vi khuẩn nhân lên ồ ạt dẫn đến nhiễm trùng toàn thân.
Các dấu hiệu cảnh báo tình trạng nhiễm khuẩn huyết ở người chạy thận
Người bệnh lọc máu chu kỳ khi bị nhiễm khuẩn huyết thường xuất hiện tình trạng sốt cao đột ngột đi kèm ớn lạnh hoặc rét run, đặc biệt là ngay trong hoặc sau buổi chạy thận nhân tạo. Một số trường hợp có thể tụt huyết áp bất thường, mạch đập nhanh, thở gấp, lú lẫn hoặc mệt lả toàn thân mà không rõ lý do. Tại vị trí đường vào mạch máu, người bệnh có thể nhận thấy các biểu hiện viêm tại chỗ như sưng nề, đỏ da, đau nhức hoặc chảy dịch mủ. Ở người cao tuổi, triệu chứng có thể mờ nhạt hơn khi chỉ biểu hiện bằng hạ thân nhiệt, chán ăn hoặc thay đổi tri giác.
Biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn huyết cho người bệnh lọc máu
Để phòng ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn huyết, việc bảo vệ đường vào mạch máu đóng vai trò quan trọng hàng đầu. Đối với catheter lọc máu, người bệnh cần giữ băng gạc khô ráo, che chắn cẩn thận khi tắm và tuyệt đối để nhân viên y tế thao tác chăm sóc vô khuẩn. Đối với cầu tay thông động tĩnh mạch, người bệnh cần rửa sạch tay bằng xà phòng sát khuẩn trước mỗi buổi lọc, không gãi hay làm trầy xước da vùng lân cận. Bên cạnh đó, người bệnh cần duy trì chế độ dinh dưỡng giàu đạm phù hợp theo hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng để tăng sức đề kháng và tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin cần thiết.
Lưu ý an toàn
Mọi dấu hiệu sốt, rét run hoặc bất thường tại vùng đặt catheter hay cầu tay fistula đều là tình trạng khẩn cấp. Người bệnh không được tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc giảm đau để tự điều trị tại nhà vì có thể gây ngộ độc và làm chậm trễ thời gian can thiệp chuyên khoa. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, cần liên hệ ngay với trung tâm lọc máu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Nhiễm khuẩn huyết là biến chứng nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa nếu người bệnh lọc máu và thân nhân tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc vô khuẩn. Việc bảo vệ tốt đường vào mạch máu, chú ý giữ vệ sinh thân thể và chủ động theo dõi những thay đổi nhỏ nhất trên cơ thể sẽ giúp người bệnh chạy thận nhân tạo duy trì sức khỏe ổn định và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.
Nguồn tham khảo
- The Journal of Vascular Access: The Treatment of Hemodialysis Catheter Related Bloodstream Infection: The Role of Guidewire Exchange
- Journal of the Association for Vascular Access: A 2% Taurolidine Catheter Lock Solution Prevents Catheter-Related Bloodstream Infection (CRBSI) and Catheter Dysfunction in Hemodialysis Patients
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh nhân lọc máu bị sốt nhẹ tại nhà có nên tự uống thuốc hạ sốt không?
Không nên tự ý dùng thuốc hạ sốt khi chưa báo với nhân viên y tế vì thuốc có thể làm mờ triệu chứng nhiễm trùng và gây khó khăn cho việc đánh giá lâm sàng, cấy máu chẩn đoán.
Làm thế nào để chăm sóc vị trí đặt catheter lọc máu an toàn tại nhà?
Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi chạm vào vùng đặt catheter, che chắn kỹ khi tắm để tránh dính nước, thay băng vô khuẩn đúng lịch và tuyệt đối không tự ý mở nắp chốt catheter.
Người có cầu tay fistula cần lưu ý gì để phòng tránh nhiễm trùng?
Cần tránh đo huyết áp, lấy máu xét nghiệm, tiêm truyền hoặc mang vác vật nặng ở tay có cầu tay fistula. Ngoài ra cần giữ vùng da này luôn sạch sẽ và kiểm tra rung miu hàng ngày.
Nhiễm khuẩn huyết liên quan đến catheter lọc máu có bắt buộc phải rút bỏ ống thông không?
Tùy thuộc vào tác nhân vi khuẩn và mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định điều trị kháng sinh bảo tồn hoặc bắt buộc phải rút bỏ catheter kết hợp tạo đường vào mạch máu mới để kiểm soát ổ nhiễm.
Người lọc máu bị nhiễm khuẩn huyết có dùng kháng sinh như người bình thường không?
Kháng sinh dùng cho người bệnh suy thận mạn lọc máu chu kỳ cần được bác sĩ tính toán liều lượng và thời điểm dùng chính xác dựa trên mức lọc cầu thận và lịch chạy thận để tránh ngộ độc.
