Vì sao người bệnh đái tháo đường dễ bị thiếu hụt vitamin B

Người bệnh đái tháo đường thiếu vitamin B là gì?

Vitamin B bao gồm phức hợp các vitamin hòa tan trong nước như B1, B6, B9 và B12, giữ vai trò thiết yếu đối với hoạt động của hệ thần kinh, hệ tạo máu và quá trình chuyển hóa tế bào. Ở người bệnh đái tháo đường, sự cân bằng của các vi chất này rất dễ bị phá vỡ. Thiếu hụt vitamin B12 có thể dẫn đến tổn thương bao myelin của dây thần kinh ngoại biên và gây ra tình trạng thiếu máu hồng cầu to. Trong khi đó, thiếu vitamin B1 và B6 làm suy giảm khả năng bảo vệ tế bào trước sự tấn công của các sản phẩm chuyển hóa độc hại do đường huyết tăng cao. Việc nhận diện đúng các nguy cơ gây thiếu hụt vi chất giúp người bệnh duy trì sức khỏe tổng thể và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Ảnh hưởng của thuốc điều trị hạ đường huyết đối với sự hấp thu vitamin B12

Metformin là một trong những hoạt chất được sử dụng phổ biến nhất trong điều trị đái tháo đường tuýp 2 nhằm kiểm soát nồng độ glucose trong máu. Tuy nhiên, việc sử dụng metformin trong thời gian dài có thể làm giảm khả năng hấp thu vitamin B12 tại ruột non. Hoạt chất này cản trở sự phụ thuộc canxi tại màng tế bào niêm mạc ruột, từ đó làm giảm sự gắn kết của phức hợp vitamin B12 và yếu tố nội tại.

Tỷ lệ người bệnh dùng metformin bị giảm nồng độ vitamin B12 trong máu tăng dần theo thời gian điều trị và liều lượng sử dụng. Tình trạng thiếu hụt vitamin B12 do thuốc thường diễn tiến âm thầm, kéo dài qua nhiều năm mà không có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu, chỉ phát hiện khi xuất hiện tổn thương thần kinh hoặc thiếu máu.

Chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt làm hạn chế nguồn cung cấp vi chất tự nhiên

Trong quá trình kiểm soát chỉ số đường huyết, người bệnh đái tháo đường thường phải tuân thủ chế độ kiêng khem khắt khe. Việc cắt giảm mạnh các loại ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm chế biến sẵn hoặc hạn chế một số nhóm thực phẩm giàu dinh dưỡng có thể vô tình làm giảm lượng vitamin B nạp vào cơ thể hàng ngày.

Vitamin B1, B6 và B9 dồi dào trong lớp vỏ cám của ngũ cốc, mầm lúa mạch, các loại hạt và một số nguồn thực phẩm động vật. Khi người bệnh kiêng khem quá mức hoặc chế độ ăn thiếu đa dạng, cơ thể không nhận đủ lượng vi chất cần thiết. Tình trạng này kéo dài làm suy giảm dự trữ vitamin nhóm B trong cơ thể, khiến hệ thần kinh và quá trình chuyển hóa bị ảnh hưởng tiêu cực.

Tăng đào thải vitamin hòa tan trong nước qua đường tiết niệu khi đường huyết cao

Ở người bệnh đái tháo đường kiểm soát đường huyết chưa tốt, tình trạng tăng glucose máu vượt ngưỡng hấp thu của thận sẽ dẫn đến hiện tượng niệu đường và lợi tiểu thẩm thấu. Khi cơ thể bài tiết một lượng nước tiểu lớn hơn bình thường, các vitamin hòa tan trong nước như B1 và B6 bị đào thải ra ngoài với tốc độ nhanh hơn.

Sự thất thoát vi chất qua nước tiểu khiến nồng độ thiamin trong huyết tương ở người bệnh đái tháo đường thường thấp hơn đáng kể so với người khỏe mạnh. Điều này làm giảm khả năng bảo vệ của thiamin đối với các mạch máu nhỏ, khiến các tế bào nội mạc dễ tổn thương trước tác động của tình trạng tăng đường huyết mãn tính.

Hệ lụy của việc thiếu hụt vitamin B đối với biến chứng thần kinh ngoại biên

Vitamin B12 và B6 đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tổng hợp vỏ myelin, lớp bao bọc bảo vệ các sợi thần kinh ngoại biên. Khi nồng độ các vitamin này bị suy giảm, quá trình dẫn truyền thần kinh bị gián đoạn, làm trầm trọng thêm các tổn thương thần kinh vốn đã thường gặp ở người bệnh đái tháo đường.

Người bệnh có thể gặp phải các cảm giác bất thường như tê bì, châm chích, nóng rát ở đầu ngón chân, ngón tay hoặc giảm cảm giác rung và nhiệt độ. Tình trạng này nếu không được phát hiện kịp thời có thể làm tăng nguy cơ tổn thương bàn chân tiểu đường. Đồng thời, thiếu vitamin B12 còn làm gia tăng nồng độ homocysteine trong máu, một yếu tố nguy cơ liên quan đến biến chứng tim mạch.

Biện pháp phòng ngừa và theo dõi tình trạng thiếu hụt vitamin B an toàn

Để hạn chế nguy cơ thiếu hụt vitamin B, người bệnh đái tháo đường nên xây dựng chế độ ăn uống cân đối, đa dạng các loại thực phẩm giàu vi chất như thịt rọc, cá, trứng, rau xanh thẫm và các loại hạt hợp lý. Không nên kiêng khem quá mức dẫn đến thiếu chất.

Bên cạnh đó, người bệnh đang điều trị bằng metformin dài ngày cần thảo luận với bác sĩ chuyên khoa nội tiết để thực hiện xét nghiệm định lượng vitamin B12 định kỳ. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ vi chất và chỉ định việc bổ sung phù hợp nếu cần thiết. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các sản phẩm bổ sung vitamin B liều cao khi chưa có hướng dẫn chuyên môn để tránh tác dụng không mong muốn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học tổng quan và không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mỗi người bệnh đái tháo đường có thể trạng, chỉ số đường huyết và đáp ứng thuốc khác nhau. Người bệnh không được tự ý ngưng thuốc hạ đường huyết, tự điều chỉnh liều dùng hoặc sử dụng các chế phẩm bổ sung vitamin B khi chưa qua thăm khám. Hãy luôn tham vấn ý kiến nhân viên y tế để được kiểm tra và tư vấn liệu trình an toàn, hiệu quả.

Tóm tắt

Thiếu hụt vitamin B ở người bệnh đái tháo đường là tình trạng khá phổ biến do ảnh hưởng của thuốc điều trị, chế độ ăn kiêng và sự đào thải qua thận. Việc nhận biết nguyên nhân và chủ động thăm khám, kiểm tra vi chất định kỳ sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt sức khỏe, duy trì chức năng hệ thần kinh và nâng cao chất lượng cuộc sống.