Vì sao ngủ trưa hay bị giật mình và cách khắc phục

Ngủ trưa hay bị giật mình là gì?

Hiện tượng ngủ trưa hay bị giật mình thực chất là biểu hiện của chứng giật cơ lúc ngủ, một dạng co thắt cơ vận động không chủ ý xảy ra trong giai đoạn chuyển tiếp từ trạng thái tỉnh táo sang giấc ngủ nông. Trong khoảnh khắc này, các cơ bắp toàn thân bắt đầu giãn mềm, nhịp tim chậm lại và sóng não chuyển biến chậm dần. Khi não bộ gặp phải sự mất đồng bộ trong tín hiệu kiểm soát vận động, các xung thần kinh bất ngờ được giải phóng làm kích hoạt phản xạ giật nảy mình ở tay, chân hoặc toàn thân. Đây là một hiện tượng phổ biến và thường không phải bệnh lý nguy hiểm.

Bản chất sinh lý của hiện tượng giật mình khi ngủ trưa

Hiện tượng giật mình khi bắt đầu chìm vào giấc ngủ được y học gọi là chứng giật cơ lúc ngủ (hypnic jerk). Đây là những cơn co thắt cơ bắp đột ngột, không tự chủ và diễn ra rất nhanh. Cơn co giật này thường xuất hiện ở chân, tay hoặc toàn thân, đôi khi đi kèm cảm giác hụt hẫng như đang rơi tự do từ trên cao xuống.

Về mặt sinh lý thần kinh, khi cơ thể chuyển từ trạng thái tỉnh táo sang giấc ngủ nông, nhịp thở, nhịp tim và trương lực cơ bắp bắt đầu giảm dần. Trong một số trường hợp, hệ thần kinh trung ương diễn giải sai tín hiệu thả lỏng cơ bắp này như một trạng thái rơi tự do. Nhằm bảo vệ cơ thể, não bộ phát ra xung điện thần kinh tức thời khiến các khối cơ co thắt mạnh, đánh thức người ngủ dậy ngay lập tức.

Ảnh hưởng từ căng thẳng thần kinh và tình trạng thiếu ngủ

Căng thẳng tâm lý và áp lực công việc trong buổi sáng là nguyên nhân phổ biến khiến hệ thần kinh giao cảm luôn trong trạng thái kích thích cao độ. Khi bạn cố gắng chợp mắt vào buổi trưa, não bộ chưa kịp hạ nhiệt và thư giãn hoàn toàn, dẫn đến sự chuyển tiếp giữa các giai đoạn giấc ngủ bị gián đoạn.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu ngủ kéo dài hoặc làm việc kiệt sức khiến não bộ muốn chìm vào giấc ngủ nhanh hơn bình thường. Sự sụt giảm trương lực cơ quá đột ngột trong bối cảnh thần kinh còn căng thẳng sẽ kích hoạt các cơn co cơ sinh lý mạnh hơn, khiến người ngủ trưa dễ giật mình tỉnh giấc.

Tác động của chất kích thích và chế độ dinh dưỡng

Nhiều người có thói quen sử dụng cà phê, trà đặc hoặc đồ uống tăng lực vào buổi sáng hay đầu giờ trưa để duy trì sự tỉnh táo. Chất kích thích caffeine làm tăng tiết hormone adrenaline, khiến nhịp tim nhanh và kích thích vỏ não. Khi hoạt chất này vẫn còn lưu hành với nồng độ cao trong máu, cơ bắp rất khó thư giãn sâu, làm tăng tần suất co giật cơ.

Ngoài ra, chế độ ăn uống thiếu cân bằng, đặc biệt là tình trạng thiếu hụt một số khoáng chất thiết yếu tham gia vào quá trình dẫn truyền thần kinh và giãn cơ như magie hay canxi, cũng có thể khiến tế bào cơ trở nên nhạy cảm hơn trước các xung động bất thường.

Tư thế ngủ không đúng và điều kiện môi trường nghỉ ngơi

Tại các công sở hoặc trường học, giấc ngủ trưa thường diễn ra ngay tại bàn làm việc với tư thế ngồi gục đầu, tựa lưng vào ghế hoặc nằm co quắp trên sàn hẹp. Những tư thế này khiến cột sống cổ và các nhóm cơ vùng lưng bị kéo căng, đồng thời cản trở lưu thông khí huyết và chèn ép lồng ngực làm hô hấp kém thông thoáng.

Khi cơ bắp không được thả lỏng hoàn toàn trong lúc ngủ, não bộ dễ nhận diện nhầm các tín hiệu căng thẳng từ ngoại vi và phản ứng lại bằng cách gây co giật cơ đột ngột. Một không gian ngủ trưa quá nhiều ánh sáng, tiếng ồn xung quanh hoặc nhiệt độ phòng quá lạnh cũng góp phần làm tăng độ nhạy cảm của hệ thần kinh.

Biện pháp điều chỉnh thói quen để có giấc ngủ trưa trọn vẹn

Để cải thiện chất lượng giấc ngủ trưa và hạn chế phản xạ giật mình, bạn nên sắp xếp một khoảng thời gian nghỉ ngơi hợp lý từ 15 đến 30 phút. Tránh ngủ trưa quá muộn vào cuối buổi chiều để không làm ảnh hưởng đến nhịp sinh học của giấc ngủ ban đêm.

Trước khi ngủ khoảng 10 đến 15 phút, bạn hãy tạm dừng công việc, thực hiện vài động tác hít thở sâu để hạ bớt nhịp tim và đưa tinh thần về trạng thái tĩnh tại. Hãy cố gắng tìm tư thế nghỉ ngơi thoải mái nhất, sử dụng gối chữ U nếu phải ngồi ngủ tại bàn để nâng đỡ đốt sống cổ, tắt bớt đèn phòng hoặc dùng bịt mắt để tạo không gian tối, yên tĩnh giúp não bộ dễ dàng đi vào giấc ngủ tự nhiên.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Nếu các cơn giật mình diễn ra dồn dập, kéo dài cả trong giấc ngủ ban đêm, đi kèm cảm giác khó thở, đau tức ngực hoặc co giật cơ mất kiểm soát, người bệnh cần đến khám tại chuyên khoa thần kinh để được bác sĩ đánh giá chính xác. Tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại thuốc an thần hay thuốc ngủ khi chưa có chỉ định y khoa.

Tóm tắt

Hiện tượng ngủ trưa bị giật mình phần lớn là phản ứng sinh lý lành tính liên quan đến sự chuyển tiếp giữa trạng thái thức và ngủ. Bằng cách sắp xếp thời gian nghỉ ngơi khoa học, giảm căng thẳng tinh thần và giữ tư thế ngủ thoải mái, bạn có thể hạn chế đáng kể tình trạng này. Nếu giật mình đi kèm rối loạn giấc ngủ kéo dài hoặc co giật bất thường, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám chi tiết.