Vì sao hen phế quản thường tái phát khi trời lạnh và cách phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hen phế quản là tình trạng viêm mạn tính đường hô hấp khiến phế quản trở nên nhạy cảm quá mức trước các tác nhân môi trường. Khi thời tiết chuyển lạnh, số lượng người bệnh bị bùng phát các đợt hen cấp tăng lên đáng kể. Không khí lạnh và khô khi đi vào đường thở gây ra nhiều phản ứng sinh học tiêu cực, dẫn đến hiện tượng co thắt phế quản, tăng tiết chất nhầy và cản trở luồng khí thông thoáng.
Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột kết hợp với các yếu tố nguy cơ mùa lạnh làm cho niêm mạc hô hấp vốn đã tổn thương lại càng dễ bị kích ứng. Việc nhận biết rõ nguyên nhân vì sao thời tiết lạnh gây ảnh hưởng xấu tới bệnh hen phế quản đóng vai trò quan trọng giúp người bệnh và gia đình xây dựng kế hoạch chăm sóc, dự phòng cơn hen cấp tính một cách chủ động và an toàn.
Vì sao hen phế quản thường tái phát khi trời lạnh?
Hen phế quản là bệnh lý hô hấp mạn tính đặc trưng bởi sự bùng phát của các đợt khó thở, khò khè, nặng ngực và ho kéo dài. Đường thở của người bệnh hen luôn trong trạng thái viêm mạn tính nhẹ, khiến bề mặt niêm mạc nhạy cảm hơn rất nhiều so với người bình thường. Khi gặp các yếu tố kích thích từ môi trường như nhiệt độ giảm thấp, độ ẩm thay đổi hoặc virus hô hấp phát triển mạnh, niêm mạc phế quản nhanh chóng bị sưng nề, các cơ trơn quanh phế quản co thắt dữ dội và lòng đường thở bị thu hẹp lại. Hiện tượng này làm lưu lượng không khí ra vào phổi bị cản trở nghiêm trọng, dẫn tới cơn hen cấp. Mùa đông và khoảng thời gian giao mùa thu đông chính là thời điểm hen phế quản gia tăng tần suất tái phát rõ rệt nhất trong năm.
Tác động của không khí khô lạnh lên đường hô hấp
Khi thời tiết trở lạnh, không khí thường chứa rất ít độ ẩm. Việc hít thở luồng không khí khô và lạnh đi qua đường hô hấp sẽ làm mất đi lớp độ ẩm tự nhiên bao phủ niêm mạc phế quản. Khi lớp màng nhầy bảo vệ bị khô, các tế bào niêm mạc dễ tổn thương và giải phóng các chất trung gian gây viêm. Sự kích ứng trực tiếp này khiến các cơ trơn quanh phế quản ngay lập tức phản ứng bằng cách co thắt lại, thu hẹp lòng đường thở. Bên cạnh đó, việc cơ thể phải làm ấm và làm ẩm không khí lạnh di chuyển vào phổi đòi hỏi sự gia tăng lưu lượng máu đến niêm mạc, góp phần làm tăng tình trạng phù nề và nghẽn tắc đường hô hấp của người bệnh hen phế quản.
Sự gia tăng của nhiễm trùng đường hô hấp do virus vào mùa lạnh
Mùa lạnh tạo điều kiện thuận lợi cho các loại virus gây bệnh đường hô hấp như virus cúm, virus hợp bào hô hấp và rhinovirus phát triển mạnh mẽ và lây lan nhanh chóng. Khi người bệnh hen phế quản bị nhiễm trùng hô hấp cấp tính, niêm mạc đường thở sẽ bị tổn thương sâu sắc hơn, làm trầm trọng thêm phản ứng viêm mạn tính sẵn có. Sự tấn công của virus đẩy nhanh quá trình sản sinh các đờm dãi đặc quánh, gây tắc nghẽn phế quản và làm giảm hiệu quả của các thuốc kiểm soát hen hàng ngày. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến các cơn khó thở cấp tính xuất hiện dồn dập và khó kiểm soát hơn trong những tháng mùa đông.
Sự tích tụ của các tác nhân gây dị ứng trong không gian kín
Vào mùa lạnh, mọi người thường có xu hướng đóng kín cửa sổ, hạn chế thông thoáng phòng để giữ ấm. Hành động này vô tình tạo điều kiện cho các dị nguyên trong nhà tích tụ với mật độ cao, bao gồm mạt bụi nhà, nấm mốc, lông thú nuôi và khói bụi từ chất đốt. Đối với người có cơ địa dị ứng và bị hen phế quản, việc hít phải các yếu tố kích thích này liên tục trong môi trường kín sẽ kích hoạt hệ miễn dịch phản ứng mạnh mẽ. Lượng kháng thể gia tăng kích thích giải phóng histamine, làm cho các triệu chứng ho, khò khè và nặng ngực dễ dàng bùng phát hơn so với những mùa khác trong năm.
Biện pháp bảo vệ đường thở và phòng ngừa cơn hen tái phát
Để hạn chế tối đa nguy cơ tái phát cơn hen phế quản khi trời lạnh, người bệnh cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp chăm sóc hô hấp. Đeo khẩu trang hoặc quàng khăn che kín mũi miệng khi đi ra ngoài giúp làm ấm và làm ẩm không khí trước khi đi vào phổi. Giữ ấm toàn thân, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân, đồng thời hạn chế tập luyện thể thao ngoài trời vào thời điểm sáng sớm hoặc đêm muộn khi nhiệt độ giảm sâu. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ nếu không khí quá khô và duy trì vệ sinh không gian sống sạch sẽ. Quan trọng nhất, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định sử dụng thuốc kiểm soát hen mạn tính của bác sĩ chuyên khoa hô hấp và luôn mang theo thuốc xịt cắt cơn bên mình.
Lưu ý an toàn
Người bệnh hen phế quản tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc kiểm soát hoặc thay đổi liều lượng thuốc xịt dự phòng khi thấy triệu chứng thuyên giảm vào mùa lạnh. Việc tự ý dùng thuốc ngắt quãng làm tăng nguy cơ bùng phát cơn hen cấp nguy hiểm. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như khó thở dữ dội, tím tái môi hay ngón tay, nói không thành câu hoặc thuốc cắt cơn không còn tác dụng, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức.
Tóm tắt
Trời lạnh là yếu tố kích ứng mạnh làm hen phế quản dễ tái phát và tiến triển nặng. Việc hiểu rõ cơ chế tác động của không khí lạnh cùng với việc chủ động giữ ấm đường thở, duy trì môi trường sống sạch sẽ và tuân thủ đúng hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt tình trạng bệnh, bảo vệ sức khỏe hô hấp an toàn trong suốt mùa đông.
Nguồn tham khảo
- Сибирский научный медицинский журнал: Efficiency of using a short-acting β2-agonist for the relief of acute cold bronchospasm in asthma patients with cold airway hyperresponsiveness
- D69. ASTHMA SUBPHENOTYPES, TARGETS AND THERAPEUTICS: Role of Neutrophils in the Formation of the Inflammatory Pattern of the Bronchi in Asthma Exacerbation in Patients with Cold Airway Hyperresponsiveness
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị hen phế quản có nên tập thể dục ngoài trời vào mùa lạnh không?
Người bệnh nên hạn chế tập thể dục ngoài trời khi trời quá lạnh hoặc sương muối. Không khí lạnh kết hợp với việc thở nhanh khi vận động dễ kích thích phế quản co thắt. Người bệnh có thể chuyển sang các bài tập nhẹ nhàng trong nhà và làm ấm cơ thể kỹ trước khi luyện tập.
Vì sao tắm nước lạnh vào mùa đông lại nguy hiểm cho người bệnh hen?
Tắm nước lạnh khiến cơ thể bị hạ nhiệt đột ngột, gây phản xạ co mạch và co thắt cơ trơn phế quản ngay lập tức. Điều này có thể khởi phát cơn khó thở cấp tính nguy hiểm. Người bệnh hen nên tắm nước ấm trong phòng kín gió và lau khô người nhanh chóng.
Đeo khẩu trang khi đi ra ngoài mùa lạnh có giúp giảm cơn hen không?
Đeo khẩu trang giúp cản gió lạnh, giữ lại hơi ẩm và nhiệt độ từ hơi thở, làm cho không khí hít vào ấm và bớt khô hơn. Điều này giảm đáng kể sự kích ứng lên niêm mạc đường thở, giúp ngăn ngừa nguy cơ co thắt phế quản hiệu quả.
Trẻ em bị hen phế quản cần lưu ý gì đặc biệt trong mùa lạnh?
Cha mẹ cần giữ ấm cổ, ngực và bàn chân cho trẻ, tiêm vắc xin phòng cúm đầy đủ theo tư vấn y tế, vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý và tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc hay người đang bị cảm cúm.
Khi nào cơn hen mùa lạnh được coi là tình trạng cấp cứu y tế?
Cơn hen được coi là cấp cứu khi người bệnh khó thở nghiêm trọng, co kéo cơ hô hấp ở cổ và sườn, môi tím tái, không thể nói trọn câu hoặc sau khi xịt thuốc cắt cơn theo đúng hướng dẫn mà triệu chứng vẫn không cải thiện.
