Vì sao phụ nữ bị ốm nghén khi mang thai và cách chăm sóc

Ốm nghén khi mang thai là gì?

Ốm nghén khi mang thai là tập hợp các triệu chứng thường gặp bao gồm cảm giác buồn nôn, nôn mửa, chán ăn, mệt mỏi và nhạy cảm với mùi vị. Tình trạng này xuất hiện chủ yếu trong ba tháng đầu tiên của thai kỳ, thường khởi phát từ khoảng tuần thứ 6 và giảm dần sau tuần thứ 12 đến 16. Mặc dù thường được gọi là nghén buổi sáng, các cơn khó chịu thực tế có thể xảy ra vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày tùy thuộc vào nhịp sinh học và thể trạng của mỗi người mẹ.

Đa số các trường hợp ốm nghén ở mức độ nhẹ đến trung bình là dấu hiệu sinh lý lành tính cho thấy nhau thai đang phát triển và nồng độ nội tiết tố đang gia tăng để bảo vệ thai nhi. Khi ở mức độ thông thường, ốm nghén không gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của em bé, tuy nhiên việc theo dõi sát sao phản ứng của cơ thể là cần thiết để phát hiện sớm các bất thường nghiêm trọng.

Sự thay đổi mạnh mẽ của các hormone thai kỳ

Khi bắt đầu mang thai, cơ thể người phụ nữ trải qua sự bùng nổ của nhiều loại hormone đặc thù nhằm bảo vệ và nuôi dưỡng phôi thai. Trong đó, hormone beta hCG do nhau thai tiết ra tăng lên nhanh chóng và được xem là tác nhân chính gây cảm giác buồn nôn, khó chịu. Nồng độ hormone này thường đạt đỉnh vào khoảng tuần thứ 8 đến tuần thứ 10 của thai kỳ, trùng khớp với thời điểm phụ nữ cảm thấy nghén nặng nề nhất.

Bên cạnh đó, hormone progesterone gia tăng làm giãn các cơ trơn trong cơ thể, bao gồm cả cơ vòng thực quản và thành dạ dày ruột. Quá trình tiêu hóa thức ăn bị làm chậm lại, dịch vị dễ trào ngược lên trên, dẫn đến cảm giác đầy bụng, khó tiêu và nôn ói. Hormone estrogen tăng cao cũng góp phần làm tăng độ nhạy cảm của các giác quan, đặc biệt là khứu giác, khiến người mẹ dễ phản ứng tiêu cực với nhiều mùi vị quen thuộc.

Độ nhạy cảm của khứu giác và phản ứng tiêu hóa

Trong những tháng đầu đời của thai nhi, hệ thống thần kinh và các thụ thể khứu giác của phụ nữ mang thai trở nên nhạy bén hơn bình thường rất nhiều. Những mùi hương trước đây vốn dễ chịu như mùi cơm sôi, dầu mỡ rán, nước hoa, xà phòng hay mùi khói xe bỗng nhiên trở thành tác nhân kích hoạt cảm giác buồn nôn dữ dội. Đây được xem là một cơ chế tự vệ sinh học của cơ thể người mẹ nhằm tránh xa các nguồn thức ăn ôi thiu hoặc chất độc hại tiềm ẩn trong tự nhiên.

Đồng thời, niêm mạc dạ dày và đường tiêu hóa của thai phụ trở nên dễ kích ứng. Dạ dày rỗng trong một khoảng thời gian dài giữa các bữa ăn sẽ tích tụ nhiều dịch axit dư thừa, gây cồn cào và thúc đẩy cơn buồn nôn bộc phát vào buổi sáng sớm hoặc chiều tối. Việc ăn quá no trong một lần cũng gây áp lực lớn lên cơ hoành và hệ tiêu hóa vốn đang hoạt động chậm lại, làm trầm trọng thêm tình trạng khó chịu.

Tác động từ căng thẳng tâm lý và yếu tố cơ địa

Trạng thái tâm lý và hệ thần kinh tự chủ đóng vai trò đáng kể trong mức độ biểu hiện của cơn nghén. Những lo lắng về sức khỏe thai nhi, sự thay đổi công việc, xáo trộn lối sống hay áp lực gia đình có thể khiến hệ thần kinh của thai phụ căng thẳng quá mức. Khi cơ thể mệt mỏi và thiếu ngủ, khả năng chịu đựng của não bộ đối với các tín hiệu khó chịu từ dạ dày bị suy giảm rõ rệt, làm cho cảm giác buồn nôn xuất hiện thường xuyên và dai dẳng hơn.

Một số yếu tố cơ địa cũng làm tăng nguy cơ ốm nghén nặng hơn ở từng người. Phụ nữ mang đa thai thường có nồng độ beta hCG cao hơn nhiều so với mang đơn thai nên mức độ buồn nôn thường rõ rệt hơn. Những người có tiền sử say tàu xe, đau nửa đầu hoặc từng bị nghén nặng ở các lần mang thai trước cũng thường có nguy cơ lặp lại tình trạng này trong những lần mang thai tiếp theo.

Giải pháp dinh dưỡng và lối sống giúp giảm nhẹ ốm nghén

Để giảm bớt sự khó chịu do ốm nghén gây ra, thai phụ nên chia nhỏ khẩu phần ăn thành 5 đến 6 bữa rải đều trong ngày thay vì ăn 3 bữa lớn. Việc duy trì một lượng nhỏ thức ăn nhẹ trong dạ dày như bánh quy giòn, ngũ cốc khô hoặc lát bánh mì nướng sẽ giúp trung hòa dịch vị axit và ngăn chặn cảm giác cồn cào buồn nôn khi vừa thức dậy. Thai phụ nên tránh thức ăn nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán cay nóng hoặc món có mùi quá nồng.

Uống đủ nước là điều rất cần thiết, nhưng người mẹ nên uống từng ngụm nhỏ giữa các bữa ăn thay vì uống nhiều nước ngay trong lúc ăn. Bổ sung các loại nước ấm, nước gừng tươi pha loãng hoặc ngậm kẹo bạc hà thảo mộc có thể giúp làm dịu phản xạ nôn. Bên cạnh đó, thai phụ cần tạo không gian sống thoáng đãng, mở cửa sổ đón không khí trong lành, nghỉ ngơi đầy đủ và hạn chế tối đa các tác nhân kích thích khứu giác để cơ thể nhanh chóng phục hồi năng lượng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo phổ biến và không thay thế cho các chẩn đoán hoặc chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa. Nếu thai phụ gặp tình trạng nôn liên tục không thể giữ được nước hay thức ăn trong dạ dày, sụt cân nhiều, đi tiểu rất ít hoặc xuất hiện dấu hiệu kiệt sức mất nước, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc chống nôn mà không có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Tóm tắt

Ốm nghén là hiện tượng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu thai phụ hiểu đúng nguyên nhân và áp dụng các biện pháp hỗ trợ thích hợp. Sự quan tâm đến chế độ dinh dưỡng, lối sống nghỉ ngơi điều độ và theo dõi y tế chặt chẽ sẽ giúp người mẹ bảo vệ sức khỏe bản thân và thai nhi trong suốt thai kỳ.