Vì sao bị lao phổi nhưng không ho và những dấu hiệu cần chú ý

Lao phổi không ho là gì?

Lao phổi là bệnh truyền nhiễm do trực khuẩn Mycobacterium tuberculosis tấn công chủ yếu vào nhu mô phổi. Cơn ho vốn là phản xạ bảo vệ của cơ thể nhằm tống xuất chất tiết ứ đọng hoặc dị vật ra khỏi đường thở khi niêm mạc phế quản bị kích ứng. Khi một người mắc lao phổi nhưng không ho, điều đó có nghĩa là quá trình viêm nhiễm chưa gây tác động đủ mạnh lên các thụ thể ho nằm dọc theo cây phế quản, hoặc lượng dịch tiết sinh ra quá ít để kích hoạt phản xạ cơ học này. Hiện tượng này thường gặp ở giai đoạn khởi phát tổn thương kín, tổn thương nằm sâu ở nhu mô ngoại vi, hoặc ở những cá nhân có cơ địa đáp ứng miễn dịch suy giảm. Dù không có biểu hiện ho, tổn thương phổi vẫn có thể đang âm thầm lan rộng và vi khuẩn vẫn tồn tại trong cơ thể người bệnh.

Vị trí tổn thương ban đầu nằm xa đường dẫn khí lớn

Phản xạ ho xảy ra khi các thụ thể cảm giác tại niêm mạc phế quản hoặc khí quản bị kích thích bởi chất tiết, dịch viêm hoặc dị vật đường thở. Ở giai đoạn đầu của bệnh lao phổi, vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis thường xâm nhập và khu trú tại các phế nang sâu hoặc vùng ngoại vi của nhu mô phổi.

Do vùng ngoại biên của phổi có rất ít thụ thể kích thích phản xạ ho, tổn thương viêm nhiễm giai đoạn này chưa giải phóng nhiều dịch nhầy vào các nhánh phế quản lớn. Vì vậy, người bệnh chỉ có sự biến đổi vi thể tại mô kẽ hoặc phế nang mà hoàn toàn không cảm thấy ngứa rát họng hay có nhu cầu tống xuất đàm, khiến bệnh diễn tiến âm thầm mà không gây ra bất kỳ cơn ho nào.

Tình trạng suy giảm miễn dịch làm lu mờ phản xạ ho

Khả năng khởi phát cơn ho phụ thuộc một phần vào phản ứng viêm do hệ thống miễn dịch tạo ra nhằm chống lại vi khuẩn lao. Ở những người có hệ miễn dịch suy giảm, chẳng hạn như người cao tuổi, người mắc bệnh đái tháo đường kiểm soát kém, người nhiễm HIV hoặc người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài, phản ứng viêm thường diễn ra rất yếu ớt.

Khi phản ứng viêm không đủ mạnh, cơ thể không tạo ra sự phù nề rầm rộ hoặc không tiết đủ lượng dịch viêm cần thiết để kích thích đường hô hấp. Ngoài ra, người già yếu hoặc người có bệnh lý thần kinh kèm theo có thể bị suy giảm chính cung phản xạ ho tự nhiên. Điều này làm cho triệu chứng ho hoàn toàn vắng mặt dù tổn thương phổi có thể đã lan rộng.

Đặc điểm tổn thương thể xơ hóa hoặc dạng nốt kín

Không phải mọi ca bệnh lao phổi đều dẫn đến hiện tượng hoại tử bã đậu tạo hang thông với phế quản hay xuất tiết lượng lớn dịch nhầy. Một số thể bệnh xuất hiện dưới dạng nốt thâm nhiễm kín, tổn thương xơ hóa tiến triển chậm hoặc thể lao kê phân bố rải rác nhưng không gây ứ đọng dịch trong lòng ống thở.

Trong các thể bệnh này, tổn thương nằm hoàn toàn trong mô kẽ hoặc bị bao bọc bởi các dải xơ vững chắc, không mở vào lòng các đường dẫn khí. Khi không có dịch rỉ viêm tràn vào lòng phế quản để tạo thành đờm, người bệnh sẽ không có biểu hiện ho khạc đờm như các ca lao phổi tiến triển điển hình thường thấy.

Các dấu hiệu toàn thân gợi ý lao phổi khi không có triệu chứng ho

Dù không xuất hiện triệu chứng ho, vi khuẩn lao vẫn liên tục chuyển hóa và phóng thích các chất trung gian hóa học vào tuần hoàn máu, tạo nên những triệu chứng toàn thân đặc trưng. Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân, uể oải ngay cả khi nghỉ ngơi đầy đủ.

Hiện tượng sốt nhẹ hoặc cảm giác gai rét thất thường vào cữ chiều muộn và ban đêm là một dấu hiệu kinh điển cần theo dõi kỹ. Bên cạnh đó, tình trạng đổ mồ hôi trộm khi ngủ, ăn uống kém ngon miệng, sụt cân nhanh chóng không do chế độ ăn kiêng cũng như cảm giác tức nặng ngực mơ hồ là những tín hiệu chỉ điểm quan trọng thúc đẩy người bệnh đi khám.

Phương pháp chẩn đoán lao phổi khi người bệnh không có đàm

Để xác định bệnh trong trường hợp không có ho khạc đàm, bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ dựa vào sự kết hợp giữa các phương pháp chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm vi sinh chuyên sâu. Chụp X-quang phổi thẳng hoặc chụp cắt lớp vi tính lồng ngực là bước đầu tiên để phát hiện các đám mờ, nốt thâm nhiễm hay tổn thương dạng hang.

Nếu nghi ngờ vi khuẩn lao nhưng người bệnh không tự khạc được đàm, nhân viên y tế có thể chỉ định kỹ thuật lấy dịch dạ dày vào sáng sớm, khí dung tạo đàm nhân tạo hoặc nội soi phế quản lấy dịch rửa phế quản phế nang. Mẫu bệnh phẩm thu thập được sẽ được xét nghiệm soi trực tiếp, nuôi cấy tìm vi khuẩn hoặc làm xét nghiệm sinh học phân tử GeneXpert để khẳng định chẩn đoán.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Người có các dấu hiệu nghi ngờ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hay thuốc chống lao để tự điều trị vì có thể dẫn đến nguy cơ kháng thuốc nghiêm trọng. Mọi can thiệp điều trị bệnh lao cần tuân thủ nghiêm ngặt chương trình chống lao quốc gia dưới sự giám sát y tế chuyên môn.

Tóm tắt

Lao phổi không ho là một dạng bệnh cảnh dễ gây chủ quan và chậm trễ trong phát hiện y khoa. Nhận diện các dấu hiệu toàn thân kín đáo cùng việc chủ động thăm khám định kỳ tại cơ sở y tế là biện pháp tốt nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân và ngăn ngừa lây lan vi khuẩn trong cộng đồng. Khi có bất kỳ nghi ngờ nào, người bệnh cần tới gặp bác sĩ chuyên khoa hô hấp để được tư vấn chính xác.