Vì sao ăn củ dền đi ngoài phân màu đỏ và cách phân biệt

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Nhiều người không khỏi lo lắng khi phát hiện chất thải trong bồn cầu đột ngột chuyển sang màu đỏ sẫm hoặc hồng tím sau bữa ăn. Tình trạng này rất hay gặp sau khi tiêu thụ củ dền hoặc các món chế biến từ loại củ này, và trong phần lớn trường hợp, đây chỉ là một biến đổi sinh học tạm thời không gây nguy hại cho sức khỏe.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến việc đổi màu này là do cơ thể đào thải lượng sắc tố tự nhiên có trong củ dền mà dạ dày và ruột chưa kịp tiêu hóa hết. Khi lượng thức ăn này được tống xuất hoàn toàn ra khỏi đường tiêu hóa, màu sắc phân sẽ nhanh chóng trở lại trạng thái ban đầu mà không để lại bất kỳ di chứng nào.

Dẫu vậy, việc nắm vững bản chất hiện tượng này là hết sức cần thiết để bạn giải tỏa tâm lý căng thẳng, đồng thời trang bị kiến thức phân biệt rõ ràng giữa màu sắc thực phẩm vô hại và những cảnh báo nguy hiểm từ các bệnh lý xuất huyết đường tiêu hóa.

Vì sao ăn củ dền đi ngoài phân màu đỏ?

Hiện tượng phân hoặc nước tiểu chuyển sang sắc đỏ, hồng hay tím sau khi ăn củ dền là phản ứng đào thải sắc tố tự nhiên của cơ thể, trong đó tình trạng nước tiểu đổi màu được y văn ghi nhận với thuật ngữ beeturia. Tình trạng này xảy ra khi các hợp chất tạo màu tự nhiên trong củ dền không bị bẻ gãy hoàn toàn bởi acid dịch vị dạ dày và men tiêu hóa tại ruột non, sau đó tiếp tục di chuyển dọc theo ống tiêu hóa để đào thải ra ngoài theo phân, hoặc được hấp thu một phần vào máu rồi bài tiết qua thận vào nước tiểu. Tỷ lệ gặp phải hiện tượng này có sự khác biệt rõ rệt giữa mỗi cá nhân, chịu ảnh hưởng bởi nồng độ acid trong dạ dày, tốc độ nhu động ruột cũng như cơ địa chuyển hóa đặc thù. Đối với người có sức khỏe bình thường, đây là một phản ứng sinh lý lành tính. Khi cơ thể bài xuất hết lượng sắc tố dư thừa, màu sắc chất thải sẽ nhanh chóng trở về trạng thái bình thường mà không cần bất kỳ sự can thiệp y khoa nào.

Vai trò của sắc tố betanin trong việc làm đổi màu phân

Củ dền sở hữu màu đỏ tím đậm đặc trưng nhờ chứa hàm lượng rất cao nhóm sắc tố betalain, trong đó thành phần chính là betanin. Hợp chất này có cấu trúc hóa học khá bền vững trước nhiệt độ và enzym tiêu hóa. Ở điều kiện lý tưởng, acid dịch vị dạ dày cùng các enzym đường ruột sẽ phân cắt và làm mất màu phần lớn lượng sắc tố này. Tuy nhiên, nếu môi trường acid dạ dày không đủ mạnh hoặc khi bạn nạp một lượng lớn củ dền cùng lúc, khả năng chuyển hóa của hệ tiêu hóa sẽ bị quá tải. Lượng betanin nguyên vẹn còn dư thừa tiếp tục đi qua ruột non xuống đại tràng và nhuộm đỏ toàn bộ khối chất thải. Việc dùng chung củ dền với các thực phẩm giàu tính kiềm hoặc thuốc kháng acid dịch vị cũng có thể làm giảm khả năng phân giải betanin, khiến màu đỏ của phân trở nên rõ nét hơn.

Mối liên hệ giữa tình trạng thiếu sắt và hiện tượng đào thải sắc tố

Nhiều tài liệu y học ghi nhận hiện tượng bài xuất phân hoặc nước tiểu màu đỏ sau khi ăn củ dền thường xuất hiện rõ hơn ở những người có tình trạng thiếu hụt sắt hoặc rối loạn chuyển hóa khoáng chất. Cơ chế này bắt nguồn từ việc sắc tố betanin và các ion sắt chia sẻ chung một số con đường hấp thu qua tế bào biểu mô niêm mạc ruột non. Khi lượng sắt dự trữ trong cơ thể suy giảm, tính thấm của thành ruột đối với betanin có xu hướng tăng lên, khiến lượng sắc tố này dễ dàng lọt vào dòng tuần hoàn để đào thải qua thận, đồng thời một lượng lớn vẫn di chuyển dọc đường ruột ra ngoài theo phân. Do đó, nếu bạn thường xuyên quan sát thấy hiện tượng này dù chỉ ăn một lượng củ dền rất nhỏ, đây có thể là một dấu hiệu gợi ý bạn nên kiểm tra công thức máu và nồng độ ferritin huyết thanh.

Cách phân biệt phân màu đỏ do củ dền với xuất huyết tiêu hóa

Cách tốt nhất để phân biệt sự biến đổi màu sắc do thực phẩm với tình trạng xuất huyết đường tiêu hóa là dựa vào hình thái của phân và biểu hiện toàn thân. Phân đổi màu do ăn củ dền thường có sắc đỏ tím hoặc đỏ hồng lan tỏa đồng nhất khắp khuôn phân, phân vẫn giữ độ mềm tự nhiên, không lẫn chất nhầy hay cục máu đông và tự động hết sau một đến hai ngày. Trái lại, tình trạng xuất huyết tiêu hóa dưới do trĩ, polyp trực tràng hay viêm đại tràng thường biểu hiện bằng máu tươi nhỏ giọt, máu dính thành vệt riêng biệt ngoài khuôn phân hoặc kèm theo các cục máu sẫm màu với mùi tanh nồng đặc trưng. Những trường hợp chảy máu thực thể thường diễn ra dai dẳng và không phụ thuộc vào chế độ ăn uống hàng ngày.

Những trường hợp cần thăm khám y tế ngay lập tức

Dù việc ăn củ dền làm phân đổi màu là hiện tượng hoàn toàn bình thường, bạn tuyệt đối không nên chủ quan nếu không nhớ rõ thực đơn ăn uống trong vài ngày gần nhất. Cần chủ động tìm đến cơ sở y tế khi hiện tượng phân có màu đỏ kéo dài trên bốn mươi tám giờ kể từ bữa ăn cuối cùng có củ dền, hoặc khi phân chuyển sang màu đen sẫm, dính nhớt như hắc ín. Đặc biệt, nếu tình trạng đổi màu đi kèm các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm như đau quặn bụng, sốt nhẹ, buồn nôn, mệt mỏi rũ rượi, da tái nhợt hoặc tụt huyết áp tư thế, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa thăm khám và thực hiện xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân hoặc nội soi để chẩn đoán chính xác nguyên nhân bệnh lý tiềm ẩn.

Lưu ý an toàn

Nội dung giải thích về hiện tượng phân đổi màu sau khi ăn củ dền chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán của bác sĩ. Bạn không nên tự suy đoán mọi trường hợp đi ngoài ra màu đỏ đều vô hại. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc cầm máu, thuốc nhuận tràng hay tự thay đổi liệu trình điều trị sẵn có. Nếu tình trạng phân đỏ kéo dài hoặc đi kèm mệt mỏi, đau bụng, bạn cần đến bệnh viện chuyên khoa tiêu hóa để được kiểm tra cụ thể.

Tóm tắt

Đi ngoài phân đỏ sau khi ăn củ dền phần lớn là phản ứng sinh lý vô hại do sắc tố betanin chưa chuyển hóa hết gây ra và sẽ tự hết sau vài ngày. Việc theo dõi sát sao tính chất phân cùng các biểu hiện toàn thân sẽ giúp bạn loại bỏ lo âu, đồng thời kịp thời nhận biết các dấu hiệu bất thường để thăm khám y tế đúng lúc.