Chứng vẹo cổ ở trẻ sơ sinh và các biện pháp can thiệp sớm

Vẹo cổ ở trẻ sơ sinh là gì?

Vẹo cổ ở trẻ sơ sinh, hay còn gọi là chứng vẹo cổ bẩm sinh, là hiện tượng đầu của trẻ bị giữ ở tư thế nghiêng lệch sang một bên vai trong khi khuôn mặt và cằm xoay về bên đối diện. Tình trạng này phần lớn bắt nguồn từ sự xơ hóa hoặc co rút bất thường của cơ ức đòn chũm, dải cơ lớn chạy dọc từ phía sau tai xuống xương ức và xương đòn.

Trong giai đoạn thai kỳ, tư thế gập cổ kéo dài của thai nhi trong buồng tử cung chật hẹp hoặc quá trình chuyển dạ khó có thể gây chèn ép, vi chấn thương và hình thành khối u xơ nhỏ bên trong cơ cổ. Một số ít trường hợp khác có thể liên quan đến bất thường cấu trúc đốt sống cổ hoặc tật nhìn của mắt. Khi phát hiện tình trạng này, phụ huynh cần đưa bé đến bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc chuyên khoa phục hồi chức năng để được đánh giá toàn diện, phân biệt chính xác nguyên nhân và bắt đầu các biện pháp can thiệp sớm nhằm ngăn ngừa biến dạng hộp sọ hay mất cân đối vùng mặt.

Những biểu hiện điển hình của chứng vẹo cổ ở trẻ nhỏ

Phụ huynh thường nhận ra những thay đổi về tư thế của con trong khoảng từ hai đến bốn tuần sau khi sinh. Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là trẻ luôn giữ đầu nghiêng về một bên vai nhất định và rất khó xoay mặt sang phía còn lại khi có người gọi hoặc khi đồ chơi phát ra âm thanh.

Khi quan sát kỹ vùng cổ, cha mẹ có thể cảm nhận được một khối u nhỏ, chắc và không đau ở dải cơ ức đòn chũm bên bị nghiêng. Khối u xơ lành tính này thường tự thu nhỏ dần sau vài tháng nhưng có thể làm dải cơ bị căng cứng và co ngắn lại.

Bên cạnh đó, tư thế bú của trẻ cũng có thể bị ảnh hưởng rõ rệt do bé chỉ thích bú một bên ngực mẹ vì xoay cổ sang bên kia gây khó chịu. Nếu không được phát hiện sớm, thói quen chỉ tựa một bên đầu khi ngủ kéo dài sẽ dẫn đến hiện tượng bẹt đầu tư thế, làm biến dạng một phần hộp sọ và gây bất đối xứng nhẹ giữa hai bên khuôn mặt của trẻ.

Phương pháp can thiệp vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Vật lý trị liệu được xem là tiêu chuẩn vàng trong can thiệp chứng vẹo cổ cơ năng ở trẻ sơ sinh. Mục tiêu chính của phương pháp này là kéo giãn nhẹ nhàng cơ ức đòn chũm bị co rút, đồng thời tăng cường sức mạnh cho các nhóm cơ đối bên nhằm lấy lại tầm vận động xoay cổ hoàn toàn cho trẻ.

Chuyên viên phục hồi chức năng hoặc bác sĩ chuyên khoa sẽ hướng dẫn phụ huynh các bài tập kéo dài cổ thụ động và chủ động phù hợp với độ tuổi của bé. Kỹ thuật tập luyện bao gồm việc nhẹ nhàng nghiêng đầu trẻ sang phía đối diện với bên tổn thương và xoay cằm trẻ về phía cơ bị co cứng.

Mọi động tác kéo giãn cần được tiến hành hết sức cẩn trọng, từ tốn và tuyệt đối không dùng lực ép quá mạnh để tránh gây tổn thương đốt sống cổ non nớt của trẻ sơ sinh. Phụ huynh nên duy trì việc tập luyện đều đặn mỗi ngày theo đúng chỉ dẫn của chuyên gia y tế, kết hợp kiểm tra định kỳ để đánh giá tiến triển độ linh hoạt của khớp cổ.

Điều chỉnh tư thế chăm sóc và sinh hoạt hàng ngày cho trẻ

Bên cạnh các bài tập chuyên khoa, việc lồng ghép điều chỉnh tư thế vào các hoạt động chăm sóc thường nhật đóng vai trò quyết định đến hiệu quả phục hồi. Cha mẹ nên khuyến khích trẻ tự xoay đầu sang bên bị hạn chế bằng cách đặt nôi, giường nằm sao cho phía ánh sáng hoặc đồ chơi nhiều màu sắc nằm ở hướng trẻ ít khi quay sang.

Khi bế ẵm hoặc cho trẻ bú, người chăm sóc nên luân phiên đổi bên và ưu tiên tư thế buộc trẻ phải xoay cằm về phía bên cơ cổ bị co ngắn. Điều này tạo phản xạ vận động chủ động giúp kéo căng tự nhiên nhóm cơ đang căng cứng.

Thời gian cho trẻ nằm sấp khi thức dưới sự giám sát chặt chẽ của người lớn là một bài tập tự nhiên vô cùng hữu ích. Tư thế nằm sấp giúp trẻ rèn luyện cơ cổ, cơ lưng và cơ vai khi cố gắng ngẩng đầu lên quan sát xung quanh, từ đó giảm áp lực đè ép liên tục lên một vùng hộp sọ và phòng ngừa hiệu quả tật đầu bẹt.

Thời điểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa thăm khám

Việc thăm khám y tế sớm ngay khi nhận thấy trẻ có biểu hiện lệch đầu là bước rất cần thiết để loại trừ các nguyên nhân thứ phát nguy hiểm. Phụ huynh nên đưa trẻ đến bệnh viện nhi nếu tình trạng nghiêng cổ không cải thiện sau vài tuần tập luyện tại nhà hoặc góc xoay cổ của bé có xu hướng ngày càng hạn chế hơn.

Cần đặc biệt lưu ý đưa trẻ đi khám ngay nếu phát hiện vùng cổ của bé xuất hiện các khối sưng viêm bất thường kèm theo sốt, đỏ da hoặc trẻ khóc thét khi chạm vào cổ, vì đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng sâu vùng cổ.

Ngoài ra, nếu trẻ có các biểu hiện bất thường về vận động mắt như rung giật nhãn cầu, đồng tử không đều hoặc khó phối hợp cử động tay chân, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu như siêu âm cơ phần mềm hay chụp cộng hưởng từ để kiểm tra đốt sống cổ và hệ thần kinh trung ương, từ đó đưa ra phác đồ điều trị toàn diện.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp xoa bóp bấm huyệt mạnh, vặn nắn hay bẻ cổ trẻ sơ sinh theo các mẹo dân gian truyền miệng chưa được kiểm chứng. Cột sống cổ và tủy sống của trẻ nhỏ vô cùng non nớt, mọi tác động thô bạo đều có thể gây chấn thương nghiêm trọng. Việc tập luyện kéo giãn phục hồi chức năng phải được bác sĩ hoặc chuyên viên y tế hướng dẫn trực tiếp trước khi phụ huynh thực hiện tại nhà. Không được bỏ dở quá trình theo dõi y khoa khi chưa có đánh giá kết thúc can thiệp từ bác sĩ chuyên khoa nhi.

Tóm tắt

Vẹo cổ ở trẻ sơ sinh là tình trạng lành tính có khả năng phục hồi hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và can thiệp vật lý trị liệu đúng cách. Sự kiên trì của gia đình kết hợp cùng hướng dẫn chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng và chuyên khoa nhi sẽ giúp trẻ nhanh chóng lấy lại tầm vận động bình thường, đảm bảo sự phát triển hài hòa về thể chất và thẩm mỹ lâu dài.