Vệ sinh cá nhân đúng cách giúp phòng ngừa lây nhiễm Covid-19
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đại dịch Covid-19 đã làm thay đổi sâu sắc nhận thức của cộng đồng về thói quen chăm sóc sức khỏe và kiểm soát nhiễm khuẩn trong cuộc sống hàng ngày. Tác nhân gây bệnh là virus SARS-CoV-2 chủ yếu lây truyền qua các giọt bắn hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi, trò chuyện hoặc qua việc tiếp xúc trực tiếp với các bề mặt bị vấy nhiễm mầm bệnh rồi vô tình đưa tay lên vùng mắt, mũi, miệng.
Trong bối cảnh virus liên tục biến đổi, việc xây dựng và duy trì các thói quen vệ sinh cá nhân đúng cách được coi là tấm lá chắn phòng thủ nền tảng, đơn giản nhưng đem lại hiệu quả cao. Biện pháp này không chỉ giúp cắt đứt chuỗi lây truyền của Covid-19 mà còn bảo vệ đường hô hấp trước các bệnh truyền nhiễm thường gặp khác như cúm mùa, virus hợp bào hô hấp và các bệnh nhiễm khuẩn tiêu hóa.
Nắm vững các kỹ thuật vệ sinh từ rửa tay, đeo khẩu trang cho đến làm sạch đồ dùng cá nhân sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân, giảm tải gánh nặng cho hệ thống y tế và tạo dựng môi trường sống an toàn cho cả gia đình.
Vệ sinh cá nhân phòng covid-19 là gì?
Vệ sinh cá nhân phòng ngừa lây nhiễm là tập hợp các hành vi chăm sóc cơ thể và khử khuẩn có mục đích, nhằm loại bỏ hoặc bất hoạt tác nhân vi sinh vật gây bệnh trên da, niêm mạc và các vật dụng tiếp xúc trực tiếp. Đối với bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus Corona, con đường lây nhiễm trực tiếp diễn ra khi các giọt bắn chứa virus phát tán trong không khí tiếp xúc với niêm mạc mắt, mũi, miệng của người lành ở cự ly gần. Con đường gián tiếp xảy ra khi bàn tay chạm vào dịch tiết vấy bẩn trên đồ vật rồi đưa lên mặt. Việc thực hành vệ sinh chuẩn mực tác động trực tiếp vào cả hai con đường lây truyền này, làm gián đoạn mắt xích phát tán của virus và làm suy giảm đáng kể tải lượng mầm bệnh trong môi trường sống xung quanh.
Các biện pháp vệ sinh cá nhân chủ chốt phòng ngừa Covid-19
| Biện pháp vệ sinh | Quy cách thực hiện chuẩn | Tác động phòng dịch |
|---|---|---|
| Rửa tay bằng xà phòng | Tối thiểu 30 giây dưới vòi nước chảy, đủ 6 bước | Phá vỡ lớp vỏ lipid của virus, làm sạch mầm bệnh cơ học |
| Sát khuẩn tay nhanh | Xoa đều dung dịch cồn từ 60 độ trong 20-30 giây | Bất hoạt virus nhanh chóng khi không có nước và xà phòng |
| Đeo khẩu trang | Che kín sống mũi đến cằm, thanh nẹp ôm sát | Chặn giọt bắn hô hấp phát tán và hít phải mầm bệnh |
| Súc họng miệng | Dùng nước muối sinh lý 0,9% ngửa cổ khò sâu | Làm sạch niêm mạc hầu họng, giảm tải lượng dịch nhầy |
| Khử khuẩn đồ dùng | Lau cồn 70 độ bề mặt điện thoại, máy tính, tay nắm | Cắt đứt nguy cơ lây nhiễm gián tiếp qua bề mặt tiếp xúc |
Kỹ thuật rửa tay đúng cách bằng xà phòng và dung dịch sát khuẩn
Bàn tay là bộ phận tiếp xúc thường xuyên nhất với các bề mặt công cộng và dễ dàng đưa virus lên mắt, mũi hoặc miệng. Quy trình rửa tay chuẩn của Bộ Y tế khuyến cáo thực hiện trong ít nhất ba mươi giây với sáu bước cơ bản. Đầu tiên, làm ướt tay dưới vòi nước chảy, thoa xà phòng và chà xát hai lòng bàn tay vào nhau. Tiếp theo, cuốn và chà các ngón tay của bàn tay này vào lòng bàn tay kia và ngược lại. Đừng quên miết mạnh các kẽ ngón tay, chà mu bàn tay và rửa sạch các đầu ngón tay trong lòng bàn tay đối diện. Cuối cùng, xả sạch bọt xà phòng dưới vòi nước và lau khô bằng khăn sạch hoặc giấy dùng một lần. Bạn cần rửa tay sau khi ho, hắt hơi, sau khi tháo khẩu trang, sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn uống và ngay khi từ nơi công cộng về nhà. Trong trường hợp không có sẵn nước sạch và xà phòng, dung dịch rửa tay chứa cồn nồng độ từ sáu mươi phần trăm trở lên là giải pháp thay thế tạm thời hiệu quả.
Nguyên tắc sử dụng khẩu trang bảo vệ đường hô hấp an toàn
Khẩu trang tạo ra hàng rào vật lý quan trọng ngăn chặn các giọt bắn đường hô hấp chứa virus phát tán ra môi trường cũng như hạn chế người đeo hít phải mầm bệnh. Khi đeo khẩu trang y tế, cần để mặt sẫm màu ra ngoài và thanh nẹp mũi hướng lên trên. Dùng hai tay kéo dây đeo qua tai, ấn nhẹ thanh nẹp ôm sát sống mũi và kéo mép dưới bao trọn toàn bộ cằm. Tuyệt đối không chạm tay vào mặt trước của khẩu trang khi đang đeo hoặc khi tháo bỏ, bởi bề mặt này có nguy cơ tích tụ giọt bắn và vi khuẩn rất cao. Khi tháo khẩu trang, chỉ cầm vào phần quai đeo sau tai, gập nhẹ và bỏ ngay vào thùng rác có nắp đậy, sau đó rửa tay khử khuẩn ngay lập tức. Đối với khẩu trang vải kháng khuẩn, cần chọn loại vừa vặn khuôn mặt, giặt sạch mỗi ngày bằng xà phòng và phơi khô hoàn toàn trước lần sử dụng kế tiếp nhằm bảo đảm hiệu quả bảo vệ hô hấp.
Vệ sinh mũi họng và chăm sóc niêm mạc đúng phương pháp
Vùng hầu họng và khoang mũi là cửa ngõ ban đầu mà virus đường hô hấp xâm nhập trước khi nhân lên và tấn công sâu hơn vào hệ thống phế quản, phổi. Việc súc họng miệng hàng ngày bằng nước muối sinh lý không phẩy chín phần trăm hoặc các dung dịch sát khuẩn họng có chứa hoạt chất như povidone-iodine hay chlorhexidine theo tư vấn y khoa giúp làm sạch niêm mạc, làm dịu cảm giác ngứa rát và loại bỏ bớt các chất tiết chứa mầm bệnh. Khi súc họng, cần ngửa cổ ra sau, phát âm chữ a để dung dịch tiếp xúc sâu nhất vào thành sau họng trong khoảng ba mươi giây rồi nhổ bỏ, tránh nuốt dung dịch. Đồng thời, bạn có thể nhỏ hoặc xịt dung dịch nước muối sinh lý để vệ sinh hốc mũi sau khi đi ngoài đường bụi bẩn về. Cần lưu ý không dùng chung chai xịt mũi hay cốc súc miệng với người khác để tránh nguy cơ lây nhiễm chéo trong gia đình.
Khử khuẩn bề mặt vật dụng cá nhân và môi trường sinh hoạt
Bên cạnh việc làm sạch thân thể, virus SARS-CoV-2 có thể tồn tại trên các bề mặt vật dụng cá nhân như điện thoại thông minh, chìa khóa, ví tiền, mắt kính và mặt bàn làm việc trong nhiều giờ. Do đó, việc khử khuẩn đồ dùng thường ngày là bước không thể tách rời trong chuỗi vệ sinh phòng dịch. Hãy chuẩn bị khăn ướt cồn hoặc khăn sạch tẩm cồn y tế bảy mươi độ để lau sạch màn hình điện thoại, ốp lưng, máy tính xách tay và tay nắm cửa phòng ít nhất một lần mỗi ngày. Khi trở về nhà từ bên ngoài, nên thay trang phục đi đường, giặt sạch hoặc để riêng ở nơi thông thoáng, đồng thời tắm rửa sạch sẽ bằng xà phòng trước khi sinh hoạt cùng người thân. Không gian sống và phòng làm việc cũng cần được mở cửa sổ định kỳ để tăng cường lưu thông không khí tự nhiên, giảm sự ứ đọng của các hạt khí dung lơ lửng.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức vệ sinh phòng bệnh cộng đồng, không thay thế cho các chẩn đoán, phác đồ điều trị hay chỉ định của nhân viên y tế. Người có làn da nhạy cảm hoặc có bệnh lý da liễu như viêm da cơ địa cần thận trọng khi lựa chọn xà phòng hoặc dung dịch cồn, nên dùng sản phẩm dịu nhẹ kèm dưỡng ẩm để tránh nứt nẻ da tay. Không tự ý pha trộn các hóa chất khử khuẩn như thuốc tẩy với cồn vì có thể sinh ra khí độc nguy hiểm cho đường hô hấp. Nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao, ho liên tục, khó thở hoặc đau thắt ngực, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.
Tóm tắt
Thực hiện vệ sinh cá nhân đúng quy cách là phương pháp bảo vệ chủ động, tiết kiệm và đem lại lợi ích lâu dài trước Covid-19 cũng như nhiều bệnh truyền nhiễm hô hấp khác. Mỗi cá nhân cần duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang chuẩn y khoa và giữ sạch không gian sống. Khi xuất hiện các triệu chứng hô hấp bất thường hoặc nghi ngờ phơi nhiễm, bạn nên chủ động liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn chuyên môn phù hợp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Dung dịch sát khuẩn tay nhanh có thể thay thế hoàn toàn xà phòng và nước không?
Dung dịch cồn sát khuẩn nhanh từ sáu mươi độ trở lên rất tiện lợi khi di chuyển. Tuy nhiên, việc rửa tay dưới vòi nước chảy cùng xà phòng trong tối thiểu ba mươi giây vẫn là biện pháp ưu tiên hàng đầu, đặc biệt khi bàn tay có vết bẩn nhìn thấy rõ hoặc sau khi đi vệ sinh.
Có nên tái sử dụng khẩu trang y tế để tiết kiệm không?
Khẩu trang y tế dùng một lần không nên tái sử dụng vì bề mặt ngoài có thể bám dính giọt bắn chứa mầm bệnh và lớp vi lọc bị giảm hiệu quả khi ẩm. Với khẩu trang vải kháng khuẩn, bạn có thể giặt sạch bằng xà phòng, phơi khô dưới ánh nắng trước khi dùng lại.
Súc họng bằng nước muối sinh lý có tiêu diệt được virus SARS-CoV-2 không?
Nước muối sinh lý nồng độ không phẩy chín phần trăm giúp làm ẩm niêm mạc, hỗ trợ loại bỏ dịch nhầy cơ học và làm sạch đường hô hấp trên. Dung dịch này không tiêu diệt trực tiếp virus SARS-CoV-2 nhưng giúp giảm đáng kể tải lượng mầm bệnh và hạn chế viêm nhiễm thứ phát.
Nên vệ sinh điện thoại và đồ dùng cá nhân như thế nào để tránh lây nhiễm?
Điện thoại di động là vật trung gian tiếp xúc liên tục với bàn tay và mặt. Bạn nên dùng khăn mềm tẩm cồn y tế hoặc dung dịch khử khuẩn chuyên dụng để lau nhẹ nhàng bề mặt máy ít nhất một đến hai lần mỗi ngày, tránh để dung dịch lọt vào các khe cắm.
Đã tiêm đủ các mũi vaccine Covid-19 thì có cần tiếp tục thực hiện vệ sinh nghiêm ngặt không?
Người đã tiêm đủ vaccine vẫn có thể nhiễm virus và lây truyền cho người khác dù nguy cơ chuyển nặng giảm đi. Vì vậy, duy trì thói quen vệ sinh tay, đeo khẩu trang nơi đông người và giữ vệ sinh cá nhân vẫn là điều vô cùng cần thiết.
