Vắt sữa non trước khi sinh có thực sự cần thiết và những lưu ý an toàn cho mẹ bầu

Vắt sữa non trước khi sinh là gì?

Sữa non là những giọt sữa đầu tiên được cơ thể người mẹ tổng hợp từ khoảng giữa thai kỳ, chứa hàm lượng kháng thể IgA, tế bào bạch cầu, protein và các khoáng chất thiết yếu rất cao nhằm bảo vệ hệ miễn dịch non nớt của trẻ sơ sinh. Nhiều tài liệu y khoa gọi việc thu thập sữa non trước khi chuyển dạ là thủ thuật vắt sữa non trước sinh. Biện pháp này nhằm tích lũy một lượng nhỏ sữa mẹ dạng lỏng sánh, màu vàng nhạt hoặc trong suốt, chuẩn bị sẵn sàng cho bé sử dụng ngay sau khi lọt lòng. Tuy nhiên, việc can thiệp cơ học vào tuyến vú trước khi cơ thể bước vào cuộc chuyển dạ tự nhiên có thể đem lại cả lợi ích lẫn rủi ro, đòi hỏi sự hiểu biết đúng đắn từ các bậc phụ huynh thay vì làm theo trào lưu thiếu kiểm chứng.

Tính cần thiết của việc vắt sữa non trước khi sinh đối với thai kỳ bình thường

Nhiều mẹ bầu lo lắng bản thân sẽ không có sữa ngay sau sinh nên tìm cách vắt và trữ sẵn sữa non trong những tuần cuối thai kỳ. Tuy nhiên, theo các hướng dẫn y khoa sản phụ khoa, đây không phải là quy trình bắt buộc hay thường quy cho mọi thai kỳ khỏe mạnh. Cơ thể người mẹ đã bắt đầu sản xuất sữa non từ giai đoạn giữa thai kỳ nhờ sự thay đổi của nội tiết tố, nhưng lượng sữa này được giữ lại trong nang tuyến vú nhờ nồng độ progesterone cao.

Ngay sau khi bánh nhau bong tróc trong quá trình chuyển dạ, nồng độ hormone thay đổi sẽ kích hoạt phản xạ tiết sữa mạnh mẽ. Khi trẻ sơ sinh chào đời và được da kề da, động tác bú mút tự nhiên của bé chính là biện pháp kích thích tuyến sữa hiệu quả và an toàn nhất. Thể tích dạ dày trẻ sơ sinh trong những ngày đầu rất nhỏ, chỉ khoảng 5 đến 7 ml mỗi cữ, hoàn toàn tương thích với lượng sữa non rỉ ra tự nhiên mà không cần đến lượng sữa dự trữ trước đó.

Những trường hợp thai phụ có thể được chỉ định vắt sữa non trước sinh

Mặc dù không áp dụng đại trà, thủ thuật thu thập sữa non trước sinh có thể mang lại lợi ích trong một số trường hợp bệnh lý đặc thù, khi được bác sĩ sản khoa và chuyên gia tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ cân nhắc cẩn thận. Điển hình nhất là ở các thai phụ mắc đái tháo đường thai kỳ hoặc đái tháo đường từ trước. Trẻ sinh ra từ những người mẹ này có nguy cơ hạ đường huyết sơ sinh cao, việc có sẵn nguồn sữa non mẹ để bổ sung ngay sau sinh giúp duy trì đường huyết ổn định, giảm tỷ lệ phải dùng sữa công thức ngoài ý muốn.

Ngoài ra, chỉ định này có thể được xem xét ở những thai phụ có tiền sử phẫu thuật tuyến vú, bất thường giải phẫu đầu vú như núm vú tụt phẳng, các mẹ bầu được lên lịch sinh mổ chủ động vì lý do y khoa, hoặc khi thai nhi được chẩn đoán trước sinh có dị tật hở vòm họng khiến việc bú mẹ trực tiếp gặp khó khăn. Trong các tình huống này, nguồn sữa non thu thập sẵn đóng vai trò như liều miễn dịch đầu đời quý giá cho trẻ.

Nguy cơ kích thích cơn co tử cung và các trường hợp chống chỉ định tuyệt đối

Mối nguy hiểm lớn nhất của việc tự ý vắt sữa non trước khi sinh là kích thích núm vú làm giải phóng hormone oxytocin. Đây là hormone chịu trách nhiệm co bóp các tế bào cơ biểu mô quanh nang sữa để tống sữa ra ngoài, đồng thời cũng chính là hormone kích hoạt các cơn co thắt cơ trơn tử cung. Nếu tử cung bị kích thích liên tục, thai phụ có thể đối mặt với nguy cơ chuyển dạ sinh non, vỡ ối sớm hoặc suy thai do giảm lưu lượng máu đến bánh nhau.

Chính vì vậy, những thai phụ có tiền sử sinh non, sảy thai liên tiếp, được chẩn đoán dọa sinh non, hở eo tử cung, cổ tử cung ngắn hoặc đã khâu eo tử cung tuyệt đối không được thực hiện thủ thuật này. Những trường hợp thai kỳ có biến chứng như nhau tiền đạo, nhau bong non, thai chậm tăng trưởng trong tử cung, đa thai hoặc thai phụ có dấu hiệu ra máu âm đạo bất thường cũng thuộc nhóm chống chỉ định nghiêm ngặt nhằm bảo đảm an toàn tính mạng cho cả mẹ và thai nhi.

Thời điểm và nguyên tắc an toàn khi thực hiện theo hướng dẫn y tế

Trong trường hợp thai phụ thuộc nhóm đối tượng được khuyến nghị và đã được bác sĩ thăm khám xác nhận thai kỳ ổn định, thời điểm bắt đầu thường không diễn ra trước tuần thứ 36 hoặc 37 của thai kỳ. Thao tác cần được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp, thực hiện hoàn toàn bằng tay nhẹ nhàng thay vì dùng máy hút sữa. Lực hút cơ học từ máy không chỉ kém hiệu quả với tính chất đậm đặc, kết dính của sữa non mà còn gây áp lực kích thích quá mức lên quầng vú.

Trước khi tiến hành, thai phụ cần rửa sạch tay và chuẩn bị dụng cụ thu nhận vô trùng, thông thường là các ống tiêm chuyên dụng không gắn kim loại có nắp đậy kín. Quá trình massage chỉ nên thực hiện trong khoảng thời gian ngắn, dừng lại ngay nếu cảm thấy bụng dưới căng cứng hoặc đau thắt. Toàn bộ sữa non thu được phải được dán nhãn ghi rõ ngày giờ vắt và bảo quản đúng chuẩn trong ngăn đông tủ lạnh để giữ trọn vẹn kháng thể cũng như dinh dưỡng cho bé sau này.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý vắt sữa non trước khi sinh khi chưa có chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ sản khoa. Nếu trong lúc thao tác xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như đau bụng dưới, bụng gò cứng liên tục, ra huyết dịch âm đạo hoặc giảm cử động thai, thai phụ cần ngừng ngay lập tức và đến bệnh viện chuyên khoa sản để được kiểm tra kịp thời.

Tóm tắt

Vắt sữa non trước khi sinh không phải là bước chuẩn bị bắt buộc đối với tất cả phụ nữ mang thai. Tuyến vú của người mẹ luôn sẵn sàng sản xuất nguồn dưỡng chất quý giá này ngay sau khi em bé chào đời. Mọi quyết định can thiệp sớm cần có sự tư vấn, đánh giá kỹ lưỡng từ bác sĩ sản khoa nhằm đảm bảo an toàn tối đa cho mẹ và bé.