Vắc xin viêm não Nhật Bản có mấy loại và Việt Nam đang dùng loại nào?

Vắc xin viêm não Nhật Bản là gì?

Vắc xin viêm não Nhật Bản là chế phẩm sinh học giúp kích thích hệ thống miễn dịch của cơ thể sinh ra kháng thể đặc hiệu chống lại virus viêm não Nhật Bản. Khi muỗi Culex mang mầm bệnh đốt người đã được tiêm phòng, lượng kháng thể có sẵn trong máu sẽ trung hòa virus, ngăn chặn sự xâm nhập của tác nhân gây bệnh vào hệ thần kinh trung ương.

Kể từ khi vắc xin phòng bệnh được đưa vào sản xuất và ứng dụng rộng rãi, tỷ lệ mắc bệnh và các ca di chứng nặng nề do viêm não Nhật Bản đã giảm đi rõ rệt. Nhờ tiến bộ của công nghệ sinh học, các thế hệ vắc xin ngày càng được cải tiến về độ tinh khiết, khả năng tạo miễn dịch kéo dài và giảm thiểu tối đa các phản ứng phụ không mong muốn. Mọi cá nhân sống trong vùng lưu hành dịch tễ hoặc chuẩn bị đến khu vực có nguy cơ cao đều được khuyến cáo tiêm chủng đầy đủ.

Các nhóm vắc xin viêm não Nhật Bản phổ biến trên thế giới

Trên thế giới, các loại vắc xin phòng viêm não Nhật Bản được phân loại chủ yếu dựa vào nền tảng công nghệ sản xuất. Nhóm thứ nhất là vắc xin bất hoạt, sử dụng virus đã bị bất hoạt nhiệt hoặc hóa chất, nuôi cấy trên não chuột hoặc trên tế bào thận chuột hamster và tế bào Vero. Nhóm thứ hai là vắc xin sống giảm độc lực, sử dụng chủng virus đã làm suy yếu hoặc công nghệ tái tổ hợp biểu hiện kháng nguyên bề mặt của virus viêm não Nhật Bản.

Mỗi nhóm vắc xin sở hữu những đặc điểm riêng biệt về cơ chế tạo miễn dịch, số liều cần tiêm trong phác đồ cơ bản cũng như yêu cầu về các mũi tiêm nhắc lại. Việc phát triển từ vắc xin thế hệ cũ nuôi cấy trên não chuột sang vắc xin nuôi cấy tế bào hiện đại giúp tối ưu hóa độ tinh khiết, giảm bớt phản ứng bất lợi sau tiêm và đơn giản hóa số lần tiêm cho người sử dụng.

Các loại vắc xin viêm não Nhật Bản đang được sử dụng tại Việt Nam

Tại Việt Nam, hệ thống y tế hiện lưu hành hai dòng vắc xin chính nhằm đáp ứng nhu cầu phòng bệnh của cộng đồng. Dòng thứ nhất là vắc xin bất hoạt sản xuất trong nước, điển hình là Jevax, được nuôi cấy trên não chuột. Loại này đã được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia từ nhiều năm qua để bảo vệ trẻ em từ 1 tuổi trở lên hoàn toàn miễn phí.

Dòng thứ hai là vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp nuôi cấy trên tế bào Vero, tiêu biểu là Imojev, được triển khai tại các trung tâm tiêm chủng dịch vụ. Loại vắc xin này mang lại đáp ứng miễn dịch nhanh, áp dụng cho trẻ từ 9 tháng tuổi trở lên và người lớn, giúp giảm số lần tiêm nhắc so với các vắc xin bất hoạt truyền thống.

Sự khác biệt về lịch tiêm giữa các loại vắc xin tại Việt Nam

Vắc xin bất hoạt Jevax đòi hỏi phác đồ tiêm nhiều mũi để tạo và duy trì kháng thể bảo vệ bền vững. Trẻ bắt đầu tiêm mũi 1 lúc 1 tuổi, mũi 2 sau mũi đầu 1 đến 2 tuần, và mũi 3 sau mũi 2 đúng 1 năm. Sau đó, trẻ cần tiếp tục tiêm nhắc lại mỗi 3 đến 5 năm một lần cho đến khi đủ 15 tuổi.

Ngược lại, vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp Imojev có lịch tiêm tinh gọn hơn đáng kể. Trẻ từ 9 tháng tuổi đến dưới 18 tuổi chỉ cần tiêm mũi đầu tiên và nhắc lại một mũi sau 1 đến 2 năm để duy trì bảo vệ lâu dài. Đối với người từ 18 tuổi trở lên chưa từng tiêm phòng, phác đồ thường chỉ yêu cầu một mũi duy nhất.

Cân nhắc lựa chọn loại vắc xin phù hợp cho từng đối tượng

Cả hai loại vắc xin đang lưu hành tại Việt Nam đều đạt các tiêu chuẩn kiểm định nghiêm ngặt về độ an toàn và hiệu quả tạo kháng thể phòng bệnh. Việc lựa chọn sử dụng loại vắc xin nào phụ thuộc vào lứa tuổi cụ thể của người tiêm, tiền sử các mũi tiêm trước đó cũng như điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế của từng gia đình.

Nếu trẻ bắt đầu tiêm phòng từ mốc 1 tuổi trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế địa phương, vắc xin Jevax là lựa chọn an toàn và hoàn toàn miễn phí. Nếu phụ huynh mong muốn con được phòng bệnh sớm hơn từ 9 tháng tuổi hoặc muốn giảm số lần phải tiêm nhắc lại định kỳ, vắc xin Imojev tại các cơ sở tiêm chủng dịch vụ là phương án thuận tiện.

Lưu ý an toàn

Người đi tiêm chủng cần tuân thủ việc khám sàng lọc trước tiêm và ở lại cơ sở y tế theo dõi sức khỏe tối thiểu 30 phút sau khi tiêm. Khi về nhà, gia đình cần tiếp tục quan sát các biểu hiện toàn thân trong vòng 24 đến 48 giờ. Tuyệt đối không tự ý đắp thuốc, chanh, khoai tây hoặc bất kỳ chất lạ nào lên vị trí tiêm để tránh nhiễm trùng. Nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, co giật, khó thở, nổi mề đay toàn thân hoặc li bì, cần đưa người tiêm đến ngay bệnh viện gần nhất để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản là giải pháp bảo vệ chủ động và hiệu quả nhất trước nguy cơ biến chứng thần kinh nặng nề do virus gây ra. Tùy thuộc vào độ tuổi, lịch sử tiêm chủng và điều kiện cá nhân, người dân nên trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế tại cơ sở tiêm chủng để được chỉ định loại vắc xin phù hợp và theo dõi an toàn sau tiêm.