Vắc xin thủy đậu có tác dụng bảo vệ trong bao lâu sau khi tiêm?

Vắc xin thủy đậu có tác dụng bao lâu là gì?

Vắc xin thủy đậu là chế phẩm sinh học chứa virus Varicella zoster giảm độc lực, kích thích hệ thống miễn dịch tự nhiên sản sinh kháng thể đặc hiệu cùng các tế bào lympho ghi nhớ. Sau khi tiêm, cơ thể cần khoảng hai đến bốn tuần để xây dựng nồng độ kháng thể bảo vệ tối ưu trước các nguồn lây nhiễm từ môi trường.

Nhiều nghiên cứu dịch tễ học và theo dõi dài hạn cho thấy người hoàn thành đủ hai liều vắc xin đạt tỷ lệ phòng bệnh thủy đậu nói chung lên đến trên chín mươi phần trăm và gần như tuyệt đối đối với các thể bệnh nặng có biến chứng nguy hiểm. Thời gian kháng thể lưu hành và tế bào nhớ tồn tại trong cơ thể thường kéo dài từ mười đến hai mươi năm. Ở rất nhiều người trưởng thành khỏe mạnh, khả năng miễn dịch này có thể duy trì bền vững mà không suy giảm đáng kể theo thời gian.

Thời gian duy trì miễn dịch của vắc xin thủy đậu sau khi tiêm đủ liều

Sau khi hoàn thành phác đồ hai mũi tiêm chủng, cơ thể người tiêm sẽ hình thành trí nhớ miễn dịch sâu sắc. Kháng thể lưu hành trong huyết thanh cùng tế bào miễn dịch ghi nhớ có thể tồn tại ổn định trong khoảng mười đến hai mươi năm. Nhiều trường hợp theo dõi thực tế ghi nhận khả năng bảo vệ kéo dài suốt đời, giúp người được tiêm không bao giờ mắc lại bệnh hoặc chỉ gặp thể nhẹ nếu có tiếp xúc với mầm bệnh.

Tuy nhiên, mức độ duy trì kháng thể qua từng năm có thể có sự dao động nhỏ giữa các cá nhân. Đối với những người chỉ tiêm một mũi vắc xin thủy đậu trong quá khứ, lượng kháng thể thường suy giảm nhanh hơn sau khoảng năm đến mười năm, làm tăng nguy cơ nhiễm virus thể nhẹ. Do đó, việc hoàn thành đủ hai mũi vắc xin theo đúng hướng dẫn của cán bộ y tế là yếu tố quyết định để duy trì hiệu lực bảo vệ lâu dài nhất.

Hiện tượng nhiễm trùng đột phá và mức độ nghiêm trọng khi mắc bệnh

Một số người dù đã tiêm vắc xin thủy đậu vẫn có thể bị nhiễm bệnh khi tiếp xúc với nguồn lây mạnh, tình trạng này được y học gọi là nhiễm trùng đột phá. Hiện tượng này thường xảy ra ở người chỉ mới tiêm một liều vắc xin hoặc người có đáp ứng miễn dịch suy giảm sau nhiều năm. Tuy vậy, các biểu hiện lâm sàng ở người đã tiêm phòng thường nhẹ hơn rất nhiều so với người chưa từng tiêm chủng.

Người bị nhiễm trùng đột phá thường chỉ xuất hiện dưới năm mươi nốt đậu, các nốt ban dạng sẩn phẳng thay vì phỏng nước lớn lan rộng, ít khi sốt cao và thời gian hồi phục nhanh hơn đáng kể. Quan trọng hơn, vắc xin làm giảm thiểu tối đa nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm của bệnh thủy đậu như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết hoặc nhiễm trùng da thứ phát do vi khuẩn.

Lịch tiêm phòng thủy đậu tiêu chuẩn để đạt hiệu quả bảo vệ bền vững

Để đạt được thời gian bảo vệ kéo dài nhất, việc tuân thủ lịch tiêm phòng tiêu chuẩn theo độ tuổi là vô cùng quan trọng. Trẻ em từ chín tháng hoặc mười hai tháng tuổi trở lên bắt đầu được tiêm mũi đầu tiên tùy theo loại vắc xin cụ thể, và mũi thứ hai thường được khuyến cáo tiêm nhắc vào giai đoạn bốn đến sáu tuổi hoặc cách mũi một tối thiểu ba tháng. Việc tiêm mũi hai giúp củng cố nồng độ kháng thể và ngăn ngừa nguy cơ bỏ sót miễn dịch sau mũi đầu.

Đối với thanh thiếu niên từ mười ba tuổi trở lên và người trưởng thành chưa từng mắc bệnh hoặc chưa từng tiêm phòng, phác đồ tiêu chuẩn bao gồm hai mũi tiêm, cách nhau tối thiểu từ bốn đến tám tuần. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có kế hoạch mang thai cần chủ động hoàn thành việc tiêm phòng thủy đậu tối thiểu một đến ba tháng trước khi thụ thai để bảo vệ an toàn cho cả mẹ và thai nhi.

Người lớn có cần tiêm nhắc lại vắc xin thủy đậu không

Hiện nay, các hướng dẫn y tế dự phòng chưa khuyến cáo tiêm mũi nhắc lại định kỳ cho người trưởng thành đã hoàn thành đủ hai mũi vắc xin thủy đậu đúng lịch và có hệ miễn dịch bình thường. Trí nhớ miễn dịch của cơ thể có khả năng tự củng cố khi vô tình tiếp xúc lại với virus trong cộng đồng mà không gây bùng phát triệu chứng bệnh.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm định lượng kháng thể IgG huyết thanh để đánh giá mức độ bảo vệ. Những người làm việc trong môi trường y tế có nguy cơ phơi nhiễm cao, giáo viên mầm non, người chuẩn bị mang thai hoặc người có bệnh nền suy giảm miễn dịch có thể được tư vấn tiêm bổ sung nếu kết quả xét nghiệm cho thấy nồng độ kháng thể đã xuống dưới ngưỡng bảo vệ.

Lưu ý an toàn

Vắc xin thủy đậu là vắc xin sống giảm độc lực, do đó chống chỉ định tuyệt đối cho phụ nữ đang mang thai và những người bị suy giảm miễn dịch nặng. Người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với gelatin, kháng sinh neomycin hoặc thành phần vắc xin cần thông báo rõ với bác sĩ khám sàng lọc. Sau khi tiêm vắc xin, người tiêm cần ở lại cơ sở y tế theo dõi ít nhất ba mươi phút để kịp thời xử trí các phản ứng quá mẫn nếu có.

Tóm tắt

Vắc xin thủy đậu mang lại hiệu quả bảo vệ lâu dài từ mười đến hai mươi năm hoặc trọn đời nếu tiêm đủ hai mũi theo phác đồ. Việc chủ động tiêm phòng đúng lịch không chỉ bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn tạo miễn dịch cộng đồng, giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Mọi người nên tham khảo ý kiến bác sĩ tại các cơ sở tiêm chủng để được tư vấn lịch tiêm phù hợp nhất.