Vắc xin thủy đậu có phải tiêm nhắc lại không? Phác đồ tiêm như thế nào?

Vắc xin thủy đậu có phải tiêm nhắc lại không?

Bệnh thủy đậu là bệnh truyền nhiễm do virus varicella-zoster, lây qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với dịch từ nốt phỏng. Bệnh thường gặp ở trẻ em nhưng người lớn chưa có miễn dịch cũng có thể mắc, thường với diễn tiến nặng hơn. Vắc xin thủy đậu được bào chế từ virus sống giảm độc lực, giúp cơ thể tạo ra kháng thể mà không cần trải qua bệnh thật sự. Phác đồ tiêm chuẩn hiện nay gồm hai mũi với khoảng cách nhất định giữa hai lần tiêm, áp dụng cho cả trẻ em lẫn người lớn chưa có miễn dịch. Hiệu quả bảo vệ sau hai mũi cao hơn rõ rệt so với một mũi đơn lẻ, đặc biệt trong việc ngăn ngừa các thể bệnh nặng và biến chứng như nhiễm trùng da, viêm phổi hoặc viêm não do thủy đậu.

Tại sao một mũi vắc xin thủy đậu chưa đủ

Nghiên cứu và kinh nghiệm tiêm chủng thực tế cho thấy một mũi vắc xin thủy đậu chỉ bảo vệ được phần lớn người tiêm, nhưng vẫn còn một tỷ lệ nhất định không tạo được miễn dịch bền vững. Những người này có thể mắc thủy đậu dù đã tiêm, dù thể bệnh thường nhẹ hơn so với người chưa tiêm.

Mũi tiêm thứ hai có chức năng nhắc lại và củng cố đáp ứng miễn dịch, giúp tăng nồng độ kháng thể và kéo dài thời gian bảo vệ. Đây là lý do vì sao phác đồ hai mũi được ưu tiên hơn phác đồ một mũi trong hầu hết các hướng dẫn tiêm chủng hiện đại.

Việc chỉ tiêm một mũi không có nghĩa là hoàn toàn không được bảo vệ, nhưng mức độ bảo vệ sẽ không đạt tối ưu. Bác sĩ hoặc nhân viên y tế là người phù hợp nhất để đánh giá tình trạng miễn dịch và tư vấn có cần bổ sung mũi tiêm hay không.

Khoảng cách giữa hai mũi vắc xin thủy đậu

Khoảng cách tối thiểu giữa mũi một và mũi hai của vắc xin thủy đậu thường được khuyến cáo là ít nhất bốn tuần, nhưng khoảng cách thực tế có thể dài hơn tùy theo lịch tiêm chủng quốc gia và độ tuổi của người được tiêm.

Với trẻ nhỏ, mũi đầu tiên thường được tiêm khi trẻ đủ tuổi theo lịch tiêm chủng quốc gia, và mũi thứ hai được tiêm sau đó một khoảng thời gian nhất định. Với trẻ lớn hơn hoặc người lớn chưa tiêm bao giờ, lịch có thể được điều chỉnh linh hoạt hơn.

Nếu đã tiêm mũi một từ lâu mà chưa tiêm mũi hai, không cần bắt đầu lại từ đầu. Mũi thứ hai vẫn có giá trị kể cả khi được tiêm muộn hơn so với lịch khuyến nghị. Bác sĩ sẽ xem xét tiền sử tiêm chủng và đưa ra khuyến cáo phù hợp.

Lịch tiêm vắc xin thủy đậu theo từng độ tuổi

Đối với trẻ em, vắc xin thủy đậu thường được bắt đầu từ khoảng một tuổi trở lên, theo hướng dẫn tiêm chủng áp dụng tại từng quốc gia. Mũi nhắc lại được khuyến nghị thực hiện trước khi trẻ đến tuổi đi học hoặc theo lịch cụ thể mà cơ sở y tế chỉ định.

Đối với người lớn chưa từng mắc thủy đậu và chưa tiêm vắc xin, phác đồ hai mũi cũng được khuyến nghị áp dụng. Người lớn có nguy cơ tiếp xúc cao, chẳng hạn những người làm việc trong môi trường y tế, trường học hoặc chăm sóc trẻ nhỏ, đặc biệt nên hoàn thành đủ hai mũi.

Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cũng nên kiểm tra tình trạng miễn dịch với thủy đậu trước khi mang thai, vì bệnh thủy đậu trong thai kỳ có thể gây biến chứng cho cả mẹ và thai nhi. Tuy nhiên, vắc xin thủy đậu không được khuyến cáo tiêm trong thời gian mang thai.

Ai không nên tiêm vắc xin thủy đậu hoặc cần thận trọng

Vắc xin thủy đậu là vắc xin sống giảm độc lực, vì vậy có một số nhóm người cần thận trọng hoặc không nên tiêm. Phụ nữ đang mang thai được khuyến cáo không tiêm vắc xin này, và nên tránh mang thai trong một khoảng thời gian nhất định sau khi tiêm.

Người có hệ miễn dịch suy giảm do bệnh lý hoặc do điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch cần thảo luận kỹ với bác sĩ trước khi quyết định tiêm. Trong một số trường hợp, vắc xin có thể chống chỉ định; trong trường hợp khác, bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ và lợi ích để đưa ra quyết định phù hợp.

Người đang có bệnh cấp tính hoặc đang sốt thường được khuyến nghị hoãn tiêm cho đến khi hồi phục. Những ai có tiền sử dị ứng nặng với thành phần của vắc xin cũng cần thông báo đầy đủ cho nhân viên y tế trước khi tiêm.

Người đã từng mắc thủy đậu có cần tiêm vắc xin không

Người đã từng mắc bệnh thủy đậu thường có miễn dịch tự nhiên khá bền vững và thường không cần tiêm vắc xin. Tuy nhiên, điều này không hoàn toàn tuyệt đối, vì virus varicella-zoster vẫn tồn tại tiềm ẩn trong cơ thể và có thể tái hoạt động gây bệnh zona (herpes zoster) về sau.

Vắc xin phòng bệnh zona là một sản phẩm riêng biệt, khác với vắc xin thủy đậu, được khuyến nghị cho người lớn tuổi để ngăn ngừa nguy cơ zona tái phát. Đây là hai vắc xin khác nhau về công thức và mục đích sử dụng.

Nếu không chắc chắn về tiền sử bệnh hoặc tiền sử tiêm chủng của bản thân, có thể xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ kháng thể kháng virus varicella-zoster. Kết quả xét nghiệm sẽ giúp bác sĩ đưa ra khuyến nghị có cần tiêm hay không một cách chính xác nhất.

Phản ứng thường gặp sau tiêm vắc xin thủy đậu

Sau khi tiêm vắc xin thủy đậu, một số phản ứng nhẹ có thể xảy ra trong vài ngày đầu, bao gồm đau, đỏ hoặc sưng tại chỗ tiêm, cũng như sốt nhẹ hoặc mệt mỏi thoáng qua. Các phản ứng này thường tự khỏi mà không cần can thiệp đặc biệt.

Một số người có thể xuất hiện ít nốt phỏng nhỏ ở vùng tiêm hoặc rải rác trên người, do bản chất của vắc xin sống giảm độc lực. Tình trạng này thường nhẹ và tự giới hạn, nhưng cần thông báo cho nhân viên y tế nếu nốt phỏng lan rộng hoặc kèm theo các triệu chứng bất thường.

Phản ứng dị ứng nặng sau tiêm vắc xin là rất hiếm gặp nhưng cần được xử trí kịp thời. Đây là lý do cơ sở tiêm chủng thường yêu cầu người tiêm ở lại theo dõi trong khoảng thời gian nhất định sau mỗi mũi.

Lưu ý an toàn

Vắc xin thủy đậu là vắc xin sống giảm độc lực, do đó không phù hợp cho phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch nặng. Thông tin trong bài mang tính tham khảo phổ thông và không thay thế tư vấn y tế cá nhân. Lịch tiêm chủng cụ thể, khoảng cách giữa các mũi và chỉ định tiêm cần được bác sĩ hoặc nhân viên y tế đánh giá dựa trên tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng của từng người. Không tự quyết định tiêm hoặc bỏ mũi tiêm mà không có hướng dẫn chuyên môn.

Tóm tắt

Vắc xin thủy đậu phác đồ hai mũi giúp bảo vệ hiệu quả hơn so với một mũi duy nhất, và áp dụng cho cả trẻ em lẫn người lớn chưa có miễn dịch. Nếu chưa hoàn thành đủ hai mũi hoặc không chắc về tình trạng miễn dịch của bản thân, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng để được tư vấn phù hợp.