Vắc xin phế cầu phòng bệnh gì, tiêm mấy mũi và thời điểm tiêm thích hợp

Vắc xin phế cầu là gì?

Vắc xin phế cầu là chế phẩm sinh học được thiết kế nhằm kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể đặc hiệu chống lại vi khuẩn phế cầu Streptococcus pneumoniae. Đây là loại vi khuẩn thường cư trú ở vùng tỵ hầu và có khả năng lây truyền qua các giọt bắn đường hô hấp khi người mang mầm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Khi sức đề kháng suy giảm, phế cầu khuẩn có thể tấn công gây nhiễm trùng tại chỗ hoặc xâm nhập sâu vào máu, hệ thần kinh và các cơ quan nội tạng.

Hiện nay trong y tế dự phòng có các dòng vắc xin phế cầu liên hợp và vắc xin phế cầu polysaccharide. Mỗi dòng vắc xin bao phủ một số lượng tuýp huyết thanh phế cầu phổ biến khác nhau, mang lại hiệu quả bảo vệ kéo dài cho nhiều nhóm đối tượng, từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ cho đến người trưởng thành, người cao tuổi và những người mắc bệnh mạn tính.

Vắc xin phế cầu giúp phòng ngừa những bệnh lý nào

Vi khuẩn phế cầu có thể gây ra nhiều bệnh lý phức tạp được chia thành hai nhóm chính là bệnh phế cầu xâm lấn và nhiễm trùng không xâm lấn. Bệnh phế cầu xâm lấn xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập vào các cơ quan vốn vô trùng trong cơ thể. Điển hình là viêm màng não do phế cầu, một tình trạng cấp cứu nguy hiểm có thể để lại di chứng thần kinh nặng nề như điếc, động kinh hoặc chậm phát triển trí tuệ. Bên cạnh đó, nhiễm trùng huyết do phế cầu cũng là biến chứng nghiêm trọng đe dọa tính mạng người bệnh nếu không được can thiệp kịp thời.

Đối với các bệnh lý đường hô hấp, phế cầu khuẩn là thủ phạm phổ biến gây viêm phổi thùy, viêm phế quản phổi với biểu hiện sốt cao, ho có đờm, khó thở và đau tức ngực. Ngoài ra, vi khuẩn này còn gây ra viêm tai giữa cấp tính ở trẻ nhỏ, tình trạng tái phát nhiều lần có thể ảnh hưởng đến khả năng thính lực. Việc tiêm vắc xin phế cầu giúp tạo hàng rào miễn dịch vững chắc, làm giảm tỷ lệ mắc và mức độ trầm trọng của các bệnh lý nguy hiểm này.

Vắc xin phế cầu tiêm mấy mũi theo từng độ tuổi

Số lượng mũi tiêm vắc xin phế cầu không cố định cho tất cả mọi người mà phụ thuộc chặt chẽ vào độ tuổi bắt đầu tiêm và tình trạng sức khỏe nền của từng cá nhân. Đối với trẻ nhỏ bắt đầu tiêm sớm từ 6 tuần tuổi đến dưới 7 tháng tuổi, phác đồ chuẩn thường bao gồm ba mũi tiêm cơ bản cách nhau tối thiểu một tháng, kết hợp thêm một mũi tiêm nhắc lại vào năm tuổi thứ hai để duy trì nồng độ kháng thể bảo vệ bền vững.

Trường hợp trẻ bắt đầu tiêm muộn hơn, số lượng mũi tiêm sẽ giảm dần theo khuyến cáo của nhà sản xuất và hướng dẫn y tế. Trẻ từ 7 đến 11 tháng tuổi chưa từng tiêm thường cần hai mũi cơ bản và một mũi nhắc. Trẻ từ 12 đến 23 tháng tuổi thường tiêm hai mũi cách nhau ít nhất hai tháng. Đối với trẻ từ 24 tháng tuổi trở lên và người lớn khỏe mạnh, phác đồ thông thường chỉ cần một mũi tiêm duy nhất. Tuy nhiên, người có bệnh nền mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch có thể được bác sĩ chỉ định thêm mũi nhắc hoặc phối hợp dòng vắc xin khác để tăng cường đáp ứng.

Thời điểm tiêm vắc xin phế cầu tốt nhất

Thời điểm tiêm vắc xin phế cầu tốt nhất là càng sớm càng tốt ngay khi trẻ đạt độ tuổi tối thiểu theo chỉ định của từng loại vắc xin, thường bắt đầu từ tròn 6 tuần tuổi hoặc 2 tháng tuổi. Đây là giai đoạn lượng kháng thể thụ động nhận từ mẹ bắt đầu suy giảm dần, trong khi hệ thống miễn dịch tự nhiên của trẻ còn non nớt và rất dễ bị vi khuẩn phế cầu tấn công gây viêm phổi hay viêm màng não.

Đối với người trưởng thành và người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên, thời điểm tiêm thích hợp nhất là tiêm chủ động trước khi bước vào các đợt thời tiết giao mùa hoặc trước khi xuất hiện các đợt bùng phát nhiễm trùng hô hấp. Những người có bệnh lý nền mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, đái tháo đường, suy tim hoặc người chuẩn bị điều trị ức chế miễn dịch nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn tiêm chủng tại thời điểm sức khỏe ổn định nhất.

Đối tượng ưu tiên cần tiêm phòng vắc xin phế cầu

Vắc xin phế cầu được khuyến cáo rộng rãi cho nhiều lứa tuổi, trong đó có những nhóm đối tượng có nguy cơ chuyển nặng rất cao nếu không may nhiễm bệnh. Nhóm đầu tiên là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ sinh non, trẻ nhẹ cân hoặc có cơ địa dị ứng, suy dinh dưỡng. Đây là nhóm dễ gặp phải biến chứng viêm tai giữa mạn tính và viêm màng não mủ do phế cầu khuẩn.

Nhóm đối tượng ưu tiên tiếp theo là người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên do quá trình lão hóa miễn dịch tự nhiên khiến khả năng chống đỡ bệnh tật suy giảm. Ngoài ra, những người mắc bệnh mạn tính về hô hấp, tim mạch, thận mạn tính, đái tháo đường, người bị suy giảm miễn dịch hoặc người đã cắt lách cũng là đối tượng cần được bảo vệ sớm bằng vắc xin phế cầu. Việc tiêm chủng đầy đủ giúp nhóm bệnh nhân này hạn chế tối đa nguy cơ đợt cấp bệnh nền và nhập viện.

Lưu ý an toàn

Vắc xin phế cầu nhìn chung có độ an toàn cao và được dung nạp tốt ở hầu hết các đối tượng. Sau khi tiêm, người tiêm có thể gặp các phản ứng nhẹ tại chỗ như sưng, đỏ, đau tại vị trí tiêm hoặc sốt nhẹ, mệt mỏi, quấy khóc ở trẻ nhỏ, thường tự thoái lui sau một đến hai ngày. Cần hoãn tiêm nếu người tiêm đang sốt cao hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính. Người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin phải thông báo ngay cho bác sĩ khám sàng lọc để được đánh giá cẩn trọng.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin phế cầu là giải pháp phòng bệnh chủ động và kinh tế, giúp bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp và giảm thiểu nguy cơ biến chứng xâm lấn nguy hiểm cho cả trẻ nhỏ lẫn người lớn. Việc tuân thủ đúng lịch tiêm và số mũi theo lứa tuổi sẽ mang lại miễn dịch tối ưu. Người dân nên chủ động đến các cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng uy tín để được bác sĩ khám sàng lọc và tư vấn phác đồ tiêm phù hợp nhất.