Vắc xin phế cầu 13 và phế cầu 15 khác nhau như thế nào?

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Vắc xin phế cầu 13 và phế cầu 15 đều là những công cụ dự phòng y tế quan trọng nhằm bảo vệ cơ thể trước vi khuẩn Streptococcus pneumoniae, tác nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và viêm tai giữa cấp. Việc ra đời vắc xin phế cầu 15 mang lại thêm lựa chọn tiêm chủng hiện đại cho cả trẻ nhỏ và người lớn.

Nhiều phụ huynh và người bệnh thường băn khoăn liệu hai loại vắc xin này khác nhau ở những điểm nào, loại nào mang lại hiệu quả bảo vệ tốt hơn và có thể tiêm thay thế cho nhau được hay không. Sự khác biệt chủ yếu xoay quanh số lượng chủng vi khuẩn được phòng ngừa, giá trị của các tuýp bổ sung và hướng dẫn phối hợp trong phác đồ tiêm chủng thực tế.

Vắc xin phế cầu 13 và phế cầu 15 là gì?

Vắc xin phế cầu cộng hợp là loại chế phẩm sinh học giúp kích thích hệ miễn dịch sinh kháng thể chủ động chống lại phế cầu khuẩn Streptococcus pneumoniae. Đây là loại vi khuẩn nguy hiểm thường cư trú ở vùng tỵ hầu và có thể xâm nhập gây tổn thương nghiêm trọng tại nhiều cơ quan như phổi, màng não, tai giữa và máu. Vắc xin phế cầu 13 đã được sử dụng rộng rãi nhiều năm qua với hiệu quả phòng bệnh được khẳng định trên toàn cầu. Sự phát triển tiếp nối của vắc xin phế cầu 15 cung cấp thêm khả năng bảo vệ mở rộng nhằm ứng phó với sự thay đổi của các chủng vi khuẩn phế cầu lưu hành trong cộng đồng. Cả hai chế phẩm đều thuộc nhóm vắc xin cộng hợp, tạo trí nhớ miễn dịch kéo dài và an toàn cho nhiều nhóm tuổi từ trẻ sơ sinh đến người cao tuổi.

Số lượng tuýp huyết thanh bảo vệ giữa hai loại vắc xin

Điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất giữa hai chế phẩm là phổ kháng nguyên bảo vệ. Vắc xin phế cầu 13 bao phủ 13 tuýp huyết thanh phế cầu phổ biến gồm 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F và 23F. Trong khi đó, vắc xin phế cầu 15 kế thừa toàn bộ 13 tuýp huyết thanh nói trên, đồng thời bổ sung thêm hai tuýp huyết thanh mới là 22F và 33F. Hai tuýp bổ sung này được ghi nhận là nguyên nhân gia tăng đáng kể các ca nhiễm trùng phế cầu xâm lấn nguy hiểm tại nhiều khu vực trong những năm gần đây. Nhờ diện bao phủ rộng hơn, phế cầu 15 nâng cao khả năng bảo vệ cộng đồng trước các biến thể vi khuẩn đang lưu hành. Tuy nhiên, đối với 13 tuýp huyết thanh cốt lõi, cả hai loại đều tạo ra mức kháng thể bảo vệ vững chắc tương đương nhau.

Ý nghĩa lâm sàng của hai tuýp phế cầu bổ sung 22F và 33F

Tuýp huyết thanh 22F và 33F được xem là những tác nhân gây bệnh xâm lấn quan trọng nhưng không nằm trong phạm vi bảo vệ của vắc xin phế cầu 13 truyền thống. Các nghiên cứu dịch tễ học ghi nhận sự gia tăng tỷ lệ mắc viêm màng não, viêm phổi hoại tử và nhiễm khuẩn huyết do hai chủng này gây ra, đặc biệt ở trẻ nhỏ dưới năm tuổi và người cao tuổi có bệnh lý suy giảm miễn dịch. Đáng chú ý, chủng 22F và 33F thường biểu hiện mức độ đề kháng kháng sinh phức tạp, khiến việc điều trị nội khoa trở nên khó khăn và kéo dài hơn. Việc bổ sung hai tuýp huyết thanh này trong vắc xin phế cầu 15 giúp thu hẹp khoảng trống miễn dịch, giảm nguy cơ nhập viện và hạn chế gánh nặng y tế do tình trạng kháng thuốc gây ra.

Độ tuổi áp dụng và nhóm đối tượng được khuyến cáo tiêm chủng

Cả vắc xin phế cầu 13 và phế cầu 15 đều được phê duyệt sử dụng cho trẻ nhỏ từ sáu tuần tuổi trở lên và người trưởng thành, đặc biệt là nhóm người cao tuổi từ 65 tuổi hoặc người có bệnh nền mạn tính như tiểu đường, tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Lịch tiêm cho trẻ nhỏ thường gồm các mũi cơ bản trong năm đầu đời kết hợp mũi nhắc lại ở năm thứ hai. Với người trưởng thành chưa từng tiêm phòng, việc chỉ định có thể đơn giản hơn với số lượng mũi ít hơn tùy theo tiền sử tiêm chủng trước đó. Khuyến cáo tiêm phòng hiện nay ưu tiên bảo vệ sớm cho trẻ sơ sinh và những đối tượng dễ tổn thương nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ biến chứng hô hấp nặng do vi khuẩn phế cầu gây ra.

Khả năng chuyển đổi và phối hợp giữa phế cầu 13 và phế cầu 15

Trong thực hành tiêm chủng, nguyên tắc chung là khuyến khích hoàn thành phác đồ bằng cùng một loại vắc xin đã khởi đầu để đảm bảo tính đồng nhất. Dù vậy, các cơ quan y tế uy tín trên thế giới đều khẳng định vắc xin phế cầu 15 hoàn toàn có thể sử dụng để tiếp nối hoặc thay thế trong liệu trình tiêm chủng nếu người tiêm trước đó đã tiêm một hoặc nhiều mũi phế cầu 13. Việc chuyển đổi này không làm giảm đáp ứng miễn dịch của các tuýp huyết thanh chung và người tiêm không cần phải tiêm lại từ đầu. Khi đến lịch tiêm tiếp theo, phụ huynh hoặc người tiêm chỉ cần mang theo sổ tiêm chủng để bác sĩ chuyên khoa kiểm tra, đối chiếu khoảng cách giữa các mũi và chỉ định mũi tiêm phù hợp nhất với điều kiện thực tế.

Lưu ý an toàn

Mọi quyết định tiêm chủng, chuyển đổi loại vắc xin hay hoàn thiện phác đồ cần có sự thăm khám sàng lọc và tư vấn trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tiêm chủng. Người tiêm cần ở lại cơ sở y tế theo dõi ít nhất ba mươi phút sau tiêm và tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà trong hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ tiếp theo để phát hiện sớm các phản ứng bất thường.

Tóm tắt

Việc lựa chọn giữa vắc xin phế cầu 13 và phế cầu 15 phụ thuộc vào độ tuổi, lịch sử tiêm chủng và tình trạng bệnh lý nền của từng cá nhân. Cả hai loại vắc xin đều mang lại hiệu quả bảo vệ cao trước các chủng phế cầu khuẩn nguy hiểm gây bệnh xâm lấn. Người dân nên đưa trẻ nhỏ và người lớn tuổi đến các cơ sở tiêm chủng uy tín để được bác sĩ khám sàng lọc và tư vấn phác đồ phù hợp nhất.