Vắc xin phế cầu 13 và 15 khác nhau thế nào và nên chọn loại nào

Vắc xin phế cầu 13 và 15 là gì?

Vi khuẩn phế cầu Streptococcus pneumoniae là nguyên nhân hàng đầu gây ra nhiều bệnh lý nhiễm trùng nguy hiểm ở cả trẻ em và người lớn, đặc biệt là người cao tuổi hoặc người có bệnh lý nền mãn tính. Vi khuẩn này có rất nhiều tuýp huyết thanh khác nhau, trong đó một số tuýp có khả năng gây bệnh xâm lấn cao. Vắc xin phế cầu khuẩn phối hợp ra đời nhằm giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động với các tuýp phế cầu phổ biến nhất. Vắc xin phế cầu 13 chứa kháng nguyên của 13 tuýp phế cầu, trong khi vắc xin phế cầu 15 được phát triển để mở rộng phạm vi bảo vệ thêm 2 tuýp huyết thanh khác. Cả hai vắc xin đều đã chứng minh được tính an toàn và hiệu quả trong việc giảm nguy cơ mắc các bệnh phế cầu xâm lấn.

Điểm tương đồng giữa vắc xin phế cầu 13 và vắc xin phế cầu 15

Vắc xin phế cầu 13 và vắc xin phế cầu 15 đều thuộc nhóm vắc xin phế cầu khuẩn phối hợp conjugate vaccine. Cơ chế hoạt động của cả hai loại vắc xin này là liên kết các polysaccharide vỏ của vi khuẩn phế cầu với một protein tải để kích thích phản ứng miễn dịch mạnh mẽ và bền vững hơn, bao gồm cả miễn dịch qua trung gian tế bào và trí nhớ miễn dịch.

Cả PCV13 và PCV15 đều hướng tới mục tiêu phòng ngừa các bệnh lý nguy hiểm do Streptococcus pneumoniae gây ra như viêm phổi xâm lấn, viêm màng não, nhiễm trùng huyết và viêm tai giữa cấp tính. Về độ an toàn, cả hai loại vắc xin này đều trải qua các thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt và cho thấy hồ sơ an toàn tương đương nhau. Phản ứng sau tiêm thường gặp nhất ở cả hai vắc xin chủ yếu là các triệu chứng nhẹ tại chỗ tiêm như sưng, đau, đỏ hoặc sốt nhẹ kéo dài trong vài ngày.

Sự khác biệt về chủng vi khuẩn và phạm vi bảo vệ

Sự khác biệt lớn nhất giữa hai loại vắc xin nằm ở số lượng tuýp huyết thanh phế cầu khuẩn được tích hợp trong thành phần vắc xin. Vắc xin phế cầu 13 bao gồm 13 tuýp huyết thanh phế cầu khuẩn bao gồm các tuýp 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F và 23F. Đây là các tuýp vi khuẩn gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm phổ biến trên toàn cầu trong nhiều thập kỷ qua.

Trong khi đó, vắc xin phế cầu 15 chứa toàn bộ 13 tuýp huyết thanh có trong PCV13, đồng thời được bổ sung thêm 2 tuýp huyết thanh mới là 22F và 33F. Việc bổ sung 2 tuýp huyết thanh này giúp PCV15 mở rộng phạm vi bảo vệ trước các biến thể phế cầu khuẩn đang có xu hướng gia tăng trong cộng đồng. Ngoài ra, các nghiên cứu miễn dịch cho thấy vắc xin phế cầu 15 tạo ra đáp ứng miễn dịch tốt đối với tuýp 3, một tuýp phế cầu vốn thường gây ra các biến chứng viêm phổi nặng.

Đối tượng chỉ định và khả năng tiêm chuyển đổi giữa các vắc xin

Đối tượng sử dụng và phác đồ tiêm chủng của từng loại vắc xin có thể khác nhau tùy theo quy định y tế và sự phê duyệt tại từng quốc gia. Vắc xin phế cầu 13 đã được sử dụng rộng rãi từ lâu cho cả trẻ nhỏ từ 6 tuần tuổi, trẻ em, người trưởng thành và người cao tuổi. Vắc xin phế cầu 15 được phê duyệt sau nhằm cung cấp thêm lựa chọn phòng ngừa cho cả trẻ em và người lớn, đặc biệt là nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh phế cầu xâm lấn.

Trong thực hành lâm sàng, nếu một người đã bắt đầu phác đồ tiêm chủng bằng vắc xin phế cầu 13, bác sĩ có thể tư vấn tiếp tục hoàn thành phác đồ hoặc chuyển sang tiêm vắc xin phế cầu 15 ở các mũi tiếp theo tùy theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành. Việc kết hợp hoặc chuyển đổi giữa các vắc xin phế cầu phối hợp cần dựa trên độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và đánh giá y khoa của bác sĩ tiêm chủng.

Tư vấn lựa chọn loại vắc xin phế cầu phù hợp với từng cá nhân

Quyết định nên tiêm vắc xin phế cầu 13 hay vắc xin phế cầu 15 phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ tuổi, tình trạng miễn dịch, bệnh lý nền kèm theo và sự sẵn có của vắc xin tại cơ sở tiêm chủng. Cả hai vắc xin đều mang lại hiệu quả phòng bệnh vượt trội so với việc không tiêm phòng. Việc tiêm chủng đúng lịch và đủ mũi quan trọng hơn việc trì hoãn tiêm để chờ đợi một loại vắc xin cụ thể.

Đối với trẻ em nhỏ, người lớn tuổi hoặc những người mắc các bệnh lý mãn tính như bệnh tim mạch, bệnh phổi mãn tính, tiểu đường hay suy giảm miễn dịch, việc tham khảo ý kiến bác sĩ là điều cần thiết. Bác sĩ sẽ đánh giá tiền sử tiêm phòng và tình trạng sức khỏe tổng quát để đưa ra phác đồ tiêm phù hợp nhất, đảm bảo tối ưu hóa khả năng bảo vệ trước vi khuẩn phế cầu.

Lưu ý an toàn

Vắc xin phế cầu là giải pháp phòng bệnh hiệu quả nhưng cần được thực hiện tại các cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng uy tín. Trước khi tiêm, người tiêm hoặc phụ huynh cần thông báo cho bác sĩ về tiền sử dị ứng, phản ứng với các vắc xin trước đây cũng như tình trạng sức khỏe hiện tại như sốt hay nhiễm trùng cấp tính. Sau khi tiêm vắc xin, người tiêm cần ở lại theo dõi tại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà trong 24 đến 48 giờ để kịp thời xử trí nếu có dấu hiệu bất thường.

Tóm tắt

Cả vắc xin phế cầu 13 và vắc xin phế cầu 15 đều là những công cụ y tế quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe trước các bệnh lý xâm lấn nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra. Sự ra đời của vắc xin phế cầu 15 mang lại thêm lựa chọn mở rộng phạm vi phòng bệnh. Người dân nên chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia tiêm chủng để lựa chọn loại vắc xin và lịch tiêm thích hợp nhất cho bản thân và gia đình.