Vắc xin BCG xuất xứ từ đâu, ai nên tiêm và trường hợp nào chống chỉ định?

Vắc xin BCG là gì?

Vắc xin BCG (Bacille Calmette-Guérin) là vắc xin sống giảm độc lực được điều chế từ chủng vi khuẩn lao bò. Đây là loại vắc xin hàng đầu được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng nhằm phòng ngừa bệnh lao cho trẻ em, đặc biệt là các thể bệnh nghiêm trọng có nguy cơ tử vong cao.

Nhiều quốc gia trên thế giới, bao gồm Việt Nam, đã chủ động sản xuất vắc xin BCG đạt chuẩn chất lượng quốc tế để cung ứng cho cộng đồng. Bên cạnh các sản phẩm nội địa do Viện Vắc xin và Sinh phẩm Y tế (IVAC) sản xuất, thị trường còn có các loại vắc xin BCG nhập khẩu từ Pháp, Đan Mạch hoặc Ấn Độ. Việc hiểu rõ nguồn gốc xuất xứ cùng với các nguyên tắc chỉ định giúp phụ huynh yên tâm hơn trong quá trình đưa con đi tiêm phòng.

Nguồn gốc xuất xứ của vắc xin BCG

Vắc xin BCG được phát minh bởi hai nhà khoa học người Pháp là Albert Calmette và Camille Guérin tại Viện Pasteur Paris sau nhiều năm nghiên cứu thử nghiệm. Tên gọi BCG chính là viết tắt của hai vị bác sĩ và nhà vi sinh học tài năng này. Vắc xin lần đầu tiên được thử nghiệm thành công trên người vào năm 1921 và nhanh chóng trở thành công cụ chủ lực trong chiến dịch phòng chống bệnh lao toàn cầu.

Hiện nay, vắc xin BCG không chỉ được sản xuất tại Pháp mà còn được sản xuất tại nhiều nhà máy đạt tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới ở các quốc gia khác nhau. Tại Việt Nam, Viện Vắc xin và Sinh phẩm Y tế (IVAC) là đơn vị trực tiếp nghiên cứu và sản xuất vắc xin BCG đáp ứng nhu cầu tiêm chủng mở rộng quốc gia. Sản phẩm vắc xin BCG nội địa được đánh giá cao về độ an toàn và khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch tốt cho trẻ em Việt Nam.

Đối tượng được chỉ định tiêm vắc xin BCG

Vắc xin BCG được chỉ định ưu tiên hàng đầu cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 1 tuổi chưa từng nhiễm vi khuẩn lao. Thời điểm vàng để tiêm vắc xin BCG là trong vòng 30 ngày đầu sau khi sinh, khi trẻ đã đạt các chỉ số sức khỏe ổn định và cân nặng từ 2,5 kg trở lên. Tiêm vắc xin sớm giúp hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh kịp thời nhận biết và tạo kháng thể bảo vệ trước khi có nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây bệnh lao ngoài môi trường.

Đối với trẻ lớn hơn hoặc người trưởng thành chưa tiêm BCG, việc tiêm chủng chỉ được cân nhắc sau khi có chỉ định chuyên môn từ bác sĩ. Trong một số trường hợp cụ thể, nhân viên y tế sẽ tiến hành kiểm tra phản ứng da Tuberculin (PPD) để xác định xem cơ thể đã từng tiếp xúc với vi khuẩn lao hay chưa trước khi quyết định tiêm phòng.

Các trường hợp chống chỉ định và hoãn tiêm vắc xin BCG

Mặc dù vắc xin BCG rất an toàn, việc tiêm chủng vẫn có những hạn chế nghiêm ngặt nhằm phòng ngừa biến cố bất lợi. Các trường hợp chống chỉ định tuyệt đối bao gồm trẻ mắc bệnh suy giảm miễn dịch bẩm sinh, trẻ nhiễm HIV có triệu chứng, trẻ đang điều trị các thuốc ức chế miễn dịch như corticosteroid liều cao, thuốc chống thải ghép hoặc đang trải qua hóa trị, xạ trị điều trị ung thư.

Bên cạnh đó, các trường hợp hoãn tiêm tạm thời bao gồm trẻ sinh thiếu tháng có cân nặng dưới 2,5 kg, trẻ đang bị sốt cao, mắc các bệnh nhiễm khuẩn cấp tính, trẻ đang gặp tổn thương da diện rộng hoặc có tiền sử dị ứng nặng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin. Trẻ sơ sinh có mẹ bị nhiễm HIV cũng cần được theo dõi và đánh giá kỹ lưỡng bởi bác sĩ chuyên khoa nhi trước khi quyết định tiêm BCG.

Phản ứng thông thường và cách theo dõi sau tiêm vắc xin BCG

Sau khi tiêm vắc xin BCG, trẻ có thể xuất hiện một số phản ứng tại chỗ như sưng đỏ nhẹ hoặc đau nhẹ tại vị trí tiêm trên tay trái. Sau khoảng 2 đến 4 tuần, tại vết tiêm thường xuất hiện một nốt mủ nhỏ, sau đó tự vỡ ra và đóng vảy, để lại một sẹo nhỏ đường kính khoảng vài milimet. Đây là diễn tiến hoàn toàn bình thường cho thấy vắc xin đang phát huy tác dụng tạo miễn dịch trong cơ thể trẻ.

Cha mẹ cần giữ vệ sinh vết tiêm sạch sẽ, khô ráo và tuyệt đối không nặn mủ, không đắp các loại lá cây hay bôi thuốc lạ lên vết tiêm. Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài, sưng hạch nách hoặc hạch cổ quá to, rỉ dịch mủ kéo dài nhiều tháng, gia đình cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế để được bác sĩ kiểm tra và xử trí kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin về vắc xin BCG chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học đại chúng và không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ cán bộ y tế. Việc xác định thời điểm tiêm chủng và kiểm tra điều kiện sức khỏe của trẻ bắt buộc phải do bác sĩ chuyên khoa thăm khám lâm sàng trước khi thực hiện. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý quyết định tiêm vắc xin cho trẻ khi trẻ đang mắc các bệnh lý nền hoặc có dấu hiệu bất thường về sức khỏe mà chưa qua tư vấn y tế.

Tóm tắt

Vắc xin BCG là lá chắn quan trọng giúp bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi những thể bệnh lao nguy hiểm ngay từ những tháng đầu đời. Nắm rõ xuất xứ, đối tượng chỉ định cùng các điều kiện hoãn tiêm giúp cha mẹ chủ động phối hợp với nhân viên y tế trong quá trình tiêm chủng, đảm bảo an toàn tối đa cho sự phát triển khỏe mạnh của con.