Vắc xin 5 trong 1, 6 trong 1 có ngừa được phế cầu khuẩn không?

Vắc xin 6 trong 1 có ngừa phế cầu không là gì?

Vắc xin 5 trong 1 và 6 trong 1 là các loại vắc xin phối hợp đa giá được sử dụng phổ biến trong những năm tháng đầu đời của trẻ, giúp phòng tránh nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm chỉ trong một mũi tiêm. Trong khi đó, phế cầu khuẩn Streptococcus pneumoniae là một tác nhân vi khuẩn riêng biệt, cư trú phổ biến ở vùng tỵ hầu và là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp và nhiễm trùng xâm lấn nguy hiểm như viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi nặng và viêm tai giữa cấp tính. Do mỗi loại vắc xin được nghiên cứu để kích thích tạo kháng thể chống lại các chủng vi sinh vật cụ thể, vắc xin phối hợp 5 trong 1 hay 6 trong 1 không thể đem lại miễn dịch bảo vệ trẻ trước vi khuẩn phế cầu. Việc nắm rõ phạm vi bảo vệ của từng loại vắc xin giúp gia đình chủ động xây dựng kế hoạch tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch trình khuyến cáo cho trẻ.

Thành phần phòng bệnh của vắc xin 5 trong 1 và 6 trong 1

Vắc xin 6 trong 1 hiện nay phòng ngừa được sáu bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở trẻ nhỏ bao gồm bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và các bệnh do vi khuẩn Haemophilus influenzae type b gây ra. Trong khi đó, vắc xin 5 trong 1 phòng ngừa năm trong số sáu bệnh kể trên, tùy thuộc vào loại vắc xin thuộc chương trình tiêm chủng mở rộng hay vắc xin dịch vụ.

Cả hai loại vắc xin phối hợp này hoàn toàn không chứa thành phần kháng nguyên của vi khuẩn phế cầu Streptococcus pneumoniae. Do đó, dù trẻ đã hoàn thành đầy đủ các mũi tiêm 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 đúng lịch, cơ thể trẻ vẫn chưa có miễn dịch đặc hiệu để chống lại phế cầu khuẩn. Phụ huynh không nên lầm tưởng rằng vắc xin đa giá đã bao phủ toàn bộ các bệnh lý đường hô hấp thường gặp ở trẻ nhỏ.

Lý do phụ huynh dễ nhầm lẫn giữa vắc xin phối hợp và vắc xin phế cầu

Nhiều phụ huynh nhầm lẫn giữa vắc xin phối hợp và vắc xin phế cầu do thành phần phòng ngừa vi khuẩn Haemophilus influenzae type b thường được gọi tắt là Hib. Cả vi khuẩn Hib và vi khuẩn phế cầu Streptococcus pneumoniae đều là những căn nguyên hàng đầu gây ra các bệnh lý nghiêm trọng đường hô hấp và hệ thần kinh trung ương ở trẻ dưới năm tuổi, đặc biệt là bệnh viêm phổi và viêm màng não mủ.

Tuy có biểu hiện lâm sàng tương đối giống nhau trên cơ quan đích, Hib và phế cầu khuẩn là hai loài vi sinh vật hoàn toàn khác biệt về mặt cấu trúc kháng nguyên sinh học. Kháng thể do vắc xin phòng vi khuẩn Hib tạo ra trong mũi tiêm 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 chỉ có tác dụng bảo vệ đơn độc trước vi khuẩn Hib, không thể tạo ra miễn dịch chéo để bảo vệ trẻ trước sự tấn công của phế cầu khuẩn.

Nguy cơ bệnh tật do vi khuẩn phế cầu gây ra ở trẻ nhỏ

Vi khuẩn phế cầu Streptococcus pneumoniae có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp khi người bệnh hoặc người lành mang trùng ho, hắt hơi hay tiếp xúc gần. Ở đối tượng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, phế cầu khuẩn có thể xâm nhập sâu vào các cơ quan và gây ra nhiều bệnh lý phức tạp như viêm phổi thùy, viêm tai giữa tái phát nhiều lần, viêm màng não mủ và nhiễm trùng huyết đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Các biến chứng do phế cầu khuẩn gây ra thường diễn tiến rất nhanh và để lại nhiều di chứng lâu dài như giảm thính lực, chậm phát triển vận động hoặc tổn thương hệ thần kinh. Việc sử dụng vắc xin phòng phế cầu liên hợp giúp cơ thể trẻ chủ động tạo kháng thể đặc hiệu, làm giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh nặng, giảm tỷ lệ nhập viện và hạn chế tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh trong cộng đồng.

Giải pháp phòng bệnh phế cầu và lịch tiêm chủng phù hợp cho trẻ

Để bảo vệ trẻ trước phế cầu khuẩn, trẻ cần được tiêm phòng bằng các loại vắc xin phế cầu liên hợp chuyên biệt hiện đang lưu hành. Tùy theo từng loại vắc xin cụ thể, lịch tiêm phòng phế cầu có thể bắt đầu rất sớm, thường từ khi trẻ được 6 tuần tuổi hoặc tròn 2 tháng tuổi, tương đương với thời điểm bắt đầu tiêm mũi vắc xin 6 trong 1 đầu tiên.

Theo các hướng dẫn y khoa hiện hành, vắc xin phế cầu có thể được chỉ định tiêm cùng một buổi tiêm chủng với vắc xin 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 mà không làm giảm hiệu quả miễn dịch hay gia tăng đáng kể nguy cơ phản ứng có hại. Điều kiện tiên quyết là nhân viên y tế phải tiêm tại hai vị trí giải phẫu khác nhau, chẳng hạn như ở hai bên đùi của trẻ. Việc phối hợp tiêm đồng thời giúp trẻ sớm đạt được miễn dịch bảo vệ toàn diện mà không cần phải di chuyển đến điểm tiêm quá nhiều lần.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về vắc xin mang tính chất hướng dẫn kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho chỉ định tiêm chủng trực tiếp từ nhân viên y tế. Mỗi trẻ có thể trạng, tiền sử bệnh lý và phản ứng miễn dịch riêng biệt, do đó trẻ bắt buộc phải được bác sĩ chuyên khoa khám sàng lọc cẩn thận trước mỗi lần tiêm. Gia đình cần tuân thủ việc theo dõi trẻ tối thiểu 30 phút tại cơ sở tiêm chủng và tiếp tục theo dõi sát tại nhà trong vòng 24 đến 48 giờ sau tiêm. Nếu phát hiện trẻ có các biểu hiện bất thường như sốt cao liên tục không hạ, co giật, khó thở, tím tái hoặc li bì, cần đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất ngay lập tức.

Tóm tắt

Vắc xin 5 trong 1 và 6 trong 1 không thay thế được vắc xin phòng phế cầu khuẩn. Để bảo vệ trẻ toàn diện trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, phụ huynh cần phối hợp đầy đủ cả hai nhóm vắc xin theo đúng độ tuổi. Việc tham khảo ý kiến bác sĩ tại cơ sở tiêm chủng sẽ giúp xây dựng lộ trình phòng bệnh an toàn, khoa học và phù hợp nhất cho trẻ.