Uống thuốc mỡ máu có ảnh hưởng sinh lý không và những điều cần biết

Uống thuốc mỡ máu có ảnh hưởng sinh lý không là gì?

Thuốc điều trị rối loạn lipid máu là nhóm thuốc thiết yếu nhằm giảm nồng độ cholesterol xấu (LDL-cholesterol) và triglycerid trong máu, ngăn ngừa hình thành các mảng xơ vữa động mạch gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ não. Nhóm thuốc được sử dụng rộng rãi nhất hiện nay là statin (như atorvastatin, rosuvastatin, simvastatin), bên cạnh các nhóm khác như fibrat hay ezetimibe.

Mối lo ngại về chức năng sinh lý thường bắt nguồn từ hiểu biết sinh học rằng cholesterol là nguyên liệu tổng hợp nên các hormone sinh dục, bao gồm testosterone ở nam giới và estrogen ở nữ giới. Nhiều người lo sợ việc giảm cholesterol sẽ kéo theo sự sụt giảm hormone sinh dục và gây ra các rối loạn sinh hoạt vợ chồng. Tuy nhiên, cơ thể có cơ chế điều hòa phức tạp và nhu cầu cholesterol cho quá trình nội tiết tương đối nhỏ so với tổng lượng cholesterol được tổng hợp tại gan. Do đó, tác động trực tiếp của thuốc lên khả năng sản xuất hormone sinh dục là rất hạn chế.

Cơ chế tác động của thuốc mỡ máu đối với nội tiết tố sinh dục

Các loại thuốc hạ mỡ máu nhóm statin hoạt động chủ yếu bằng cách ức chế enzym HMG-CoA reductase tại tế bào gan, từ đó làm giảm quá trình sản xuất cholesterol của gan và tăng cường thu dọn LDL-cholesterol ra khỏi dòng tuần hoàn. Mặc dù cholesterol là tiền chất để tinh hoàn và buồng trứng sản xuất hormone sinh dục như testosterone hay progesterone, nhưng lượng cholesterol mà các tuyến sinh dục cần cho hoạt động nội tiết chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ.

Các thử nghiệm lâm sàng ghi nhận rằng việc dùng statin ở liều điều trị thông thường có thể khiến nồng độ testosterone tự do dao động nhẹ, nhưng mức biến động này hầu như không đủ để gây ra suy sinh dục lâm sàng. Ở người có rối loạn chuyển hóa được kiểm soát tốt, tuyến thượng thận và tuyến sinh dục vẫn duy trì khả năng tự tổng hợp hoặc tiếp nhận đủ cholesterol để duy trì nồng độ hormone cần thiết cho cơ thể. Do đó, xét về cơ chế dược lý học, thuốc mỡ máu không làm triệt tiêu nội tiết tố sinh dục như nhiều người vẫn lo ngại.

Mối liên hệ giữa rối loạn mỡ máu và rối loạn cương dương

Trên thực tế lâm sàng, nguyên nhân hàng đầu gây rối loạn cương dương và giảm khả năng tình dục ở những người đang điều trị mỡ máu thường đến từ chính tình trạng xơ vữa động mạch, chứ không phải do tác dụng của viên thuốc. Khi lipid máu tăng cao kéo dài, các mảng xơ vữa sẽ hình thành và làm hẹp lòng mạch, đồng thời gây tổn thương lớp tế bào nội mô mạch máu.

Động mạch hang cung cấp máu cho dương vật có đường kính rất nhỏ, chỉ khoảng một đến hai milimét, nhỏ hơn nhiều so với động mạch vành hay động mạch cảnh. Vì vậy, các tổn thương mạch máu do mỡ máu cao thường biểu hiện sớm tại cơ quan sinh dục trước khi xuất hiện cơn đau thắt ngực. Ngược lại, việc dùng thuốc mỡ máu đều đặn giúp cải thiện chức năng nội mô, tăng sản sinh oxit nitric và phục hồi độ đàn hồi mạch máu. Nhiều nghiên cứu ghi nhận rằng việc ổn định lipid máu lâu dài thậm chí còn hỗ trợ cải thiện lưu lượng máu đến vùng chậu và duy trì độ cương cứng tốt hơn ở nam giới có nguy cơ tim mạch cao.

Vì sao một số người cảm thấy suy giảm sinh lý khi uống thuốc mỡ máu

Mặc dù thuốc không trực tiếp làm hỏng chức năng sinh dục, một số bệnh nhân vẫn ghi nhận tình trạng giảm ham muốn hoặc khó cương cứng sau khi bắt đầu dùng thuốc. Hiện tượng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân phối hợp khác nhau. Đầu tiên là hiệu ứng tâm lý tiêu cực khi bệnh nhân quá lo lắng về tác dụng phụ được ghi trên tờ hướng dẫn sử dụng, dẫn đến cảm giác bất an và ức chế tâm lý khi quan hệ tình dục.

Thứ hai, tác dụng phụ phổ biến của statin là đau nhức cơ bắp hoặc mệt mỏi thể chất thoáng qua trong những tuần đầu, khiến cơ thể uể oải và giảm hứng thú sinh hoạt. Thứ ba, người mắc mỡ máu cao thường đi kèm với tăng huyết áp hoặc đái tháo đường và phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc. Một số thuốc điều trị huyết áp, đặc biệt là nhóm chẹn beta giao cảm hoặc thuốc lợi tiểu thiazide, đã được xác nhận là có nguy cơ gây rối loạn cương dương cao hơn nhiều so với thuốc mỡ máu. Việc đổ dồn mọi nguyên nhân cho thuốc mỡ máu có thể khiến người bệnh bỏ qua căn nguyên thực sự.

Cách xử trí an toàn khi gặp vấn đề sinh lý trong quá trình dùng thuốc

Khi nhận thấy các dấu hiệu suy giảm sinh lý trong thời gian sử dụng thuốc mỡ máu, điều quan trọng nhất là người bệnh không được tự ý ngưng thuốc đột ngột. Việc bỏ thuốc làm tăng vọt lượng cholesterol trong máu, khiến mảng xơ vữa mất ổn định và đẩy cao nguy cơ đột quỵ não hoặc nhồi máu cơ tim cấp tính. Thay vào đó, hãy thông báo cụ thể cho bác sĩ điều trị trong lần tái khám gần nhất.

Bác sĩ có thể thực hiện xét nghiệm định lượng testosterone toàn phần, đánh giá lại chức năng gan thận, xem xét toàn bộ danh mục thuốc đang sử dụng để tìm nguyên nhân tương tác. Nếu nghi ngờ tác dụng phụ liên quan trực tiếp đến statin, bác sĩ có thể cân nhắc chuyển sang loại statin tan trong nước như rosuvastatin hoặc pravastatin ít thâm nhập qua màng tế bào thần kinh hơn, hoặc giảm liều và kết hợp với ezetimibe. Song song đó, người bệnh cần điều chỉnh lối sống thông qua chế độ ăn giảm mỡ động vật, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và tập thể dục vừa sức để cải thiện tự nhiên tuần hoàn toàn thân.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc mỡ máu, giảm liều hoặc tự mua các sản phẩm tăng cường sinh lý trôi nổi không rõ nguồn gốc. Việc sử dụng tùy tiện các thuốc kích dục hoặc thực phẩm chức năng kích thích cương dương có thể tương tác nguy hiểm với các thuốc tim mạch sẵn có, gây hạ huyết áp quá mức hoặc biến cố tim mạch nghiêm trọng.

Tóm tắt

Uống thuốc mỡ máu nhìn chung an toàn cho chức năng sinh lý và đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ hệ mạch máu toàn thân. Hầu hết các trục trặc về khả năng tình dục bắt nguồn từ biến chứng xơ vữa mạch máu hoặc ảnh hưởng tâm lý hơn là do dược tính của thuốc. Giữ tinh thần thoải mái, tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc và chủ động trao đổi với bác sĩ là giải pháp tốt nhất để duy trì sức khỏe toàn diện.