Người bệnh ung thư vòm họng nên ăn gì và kiêng gì để bảo vệ sức khỏe?

Ung thư vòm họng nên ăn gì và kiêng gì?

Ung thư vòm họng là bệnh lý ác tính xuất phát từ các tế bào biểu mô tại vòm họng, khu vực nằm ở phần cao nhất của hầu họng, ngay sau hốc mũi. Do vị trí giải phẫu đặc thù liên quan mật thiết đến đường thở và đường nuốt, các phương pháp điều trị chủ lực như xạ trị kết hợp hóa trị thường tác động trực tiếp lên niêm mạc miệng, họng và hệ thống tuyến nước bọt lân cận. Hậu quả là người bệnh thường xuyên phải đối mặt với tình trạng đau buốt cổ họng, loét miệng diện rộng, giảm tiết nước bọt dẫn đến khô miệng mạn tính và thay đổi vị giác. Khi khả năng nuốt bị cản trở, nguy cơ suy dinh dưỡng, sụt cân nghiêm trọng và suy giảm miễn dịch sẽ gia tăng rõ rệt, ảnh hưởng tiêu cực đến tiến độ điều trị. Do đó, chế độ dinh dưỡng chuyên biệt không nhằm mục đích thay thế thuốc điều trị ung thư, mà đóng vai trò là liệu pháp nâng đỡ thể trạng sống còn, giúp bảo vệ niêm mạc tổn thương và cung cấp năng lượng cần thiết cho cơ thể chống chọi với bệnh tật.

Thực phẩm mềm, lỏng và dễ nuốt giúp giảm đau rát vùng họng

Trong quá trình điều trị ung thư vòm họng, đặc biệt là giai đoạn xạ trị hoặc hóa xạ trị đồng thời, niêm mạc vùng hầu họng thường bị tổn thương nặng nề, gây đau đớn dữ dội mỗi khi nuốt thức ăn. Nhóm thực phẩm mềm, lỏng, giàu độ ẩm như cháo loãng, súp dinh dưỡng, canh hầm nhừ, bột ngũ cốc mịn hoặc yến mạch là sự lựa chọn ưu tiên hàng đầu. Những món ăn này giúp thức ăn trôi qua vòm họng dễ dàng mà không cọ xát cơ học gây rách hay trợt loét các mô hạt đang hồi phục.

Để tối ưu hóa sự hấp thu, người nhà nên ninh nhừ thịt bò, ức gà, cá nạc rồi xay nhuyễn nấu cùng các loại củ quả mềm như bí đỏ, cà rốt, khoai tây. Cần lưu ý nhiệt độ thức ăn khi ăn chỉ nên ở mức hơi ấm hoặc nguội hoàn toàn, vì nhiệt độ quá nóng sẽ làm tăng xung huyết và kích ứng đầu mút thần kinh cảm giác tại họng. Có thể bổ sung thêm một lượng nhỏ dầu thực vật nguyên chất như dầu hạt cải, dầu ô liu vào súp để gia tăng đậm độ năng lượng mà không làm tăng thể tích bữa ăn.

Nhóm thực phẩm giàu protein giúp tái tạo mô và duy trì thể trạng

Tình trạng sụt cân nhanh và teo cơ là trở ngại lớn làm gián đoạn phác đồ điều trị ung thư đầu cổ. Người bệnh ung thư vòm họng cần nhu cầu đạm cao hơn bình thường để thúc đẩy quá trình tái tạo biểu mô và duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh. Nguồn protein nên được chọn lọc từ các thực phẩm có giá trị sinh học cao và mềm như trứng gà hấp, đậu phụ non, thịt cá nạc xay nhuyễn, sữa dinh dưỡng y học giàu đạm và các chế phẩm từ đậu.

Trứng hấp hoặc sữa chua mềm mịn không chỉ cung cấp nguồn acid amin thiết yếu dồi dào mà còn giúp làm dịu cảm giác nóng rát tại thực quản và hầu họng. Đối với thịt gia cầm và thịt lợn thăn, nên chế biến theo phương pháp hầm kỹ, xé nhỏ hoặc nấu canh súp sánh đặc. Trong trường hợp người bệnh không thể nạp đủ lượng đạm từ thực phẩm thông thường do nuốt đau hoặc mất vị giác, bác sĩ điều trị có thể chỉ định bổ sung bột đạm whey thủy phân hoặc các dung dịch nuôi dưỡng qua đường uống để bù đắp năng lượng thiếu hụt.

Rau củ quả giàu vitamin khoáng chất và giải pháp bù nước chống khô miệng

Bên cạnh chất đạm, người bệnh ung thư vòm họng cần được cung cấp đầy đủ các vitamin nhóm B, vitamin C, vitamin A và kẽm để hỗ trợ chống oxy hóa, đẩy nhanh lành vết loét niêm mạc. Các loại rau củ mềm, ít xơ như bí đao, mướp hương, rau ngót nấu mềm xay nhuyễn là nguồn vi chất lành mạnh. Các loại quả chín mềm, ngọt dịu, ít chua như chuối tiêu, đu đủ, xoài ngọt, bơ xay sinh tố giúp bổ sung kali và năng lượng tự nhiên.

Tác dụng phụ phổ biến sau xạ trị vòm họng là tổn thương tuyến nước bọt gây khô miệng và đặc quánh dịch tiết. Do đó, người bệnh cần uống đủ nước trong ngày, chia thành nhiều ngụm nhỏ. Việc nhấp từng ngụm nước lọc, nước canh thanh nhạt hoặc nước luộc rau trong bữa ăn vừa giúp làm ẩm niêm mạc, vừa đóng vai trò như chất bôi trơn hỗ trợ việc đưa thức ăn xuống thực quản một cách trơn tru, hạn chế tối đa nguy cơ sặc hoặc nghẹn.

Thực phẩm khô cứng, cay nóng và nhiều muối cần loại bỏ khỏi thực đơn

Để bảo vệ vùng họng đang bị tổn thương, người bệnh cần kiêng tuyệt đối các loại thực phẩm khô cứng, giòn hoặc có góc cạnh sắc nhọn như bánh mì giòn, bánh quy, lương khô, đồ chiên rán giòn rụm hay các loại hạt cứng nguyên hạt. Khi nuốt, những mảnh vụn cứng này cọ xát trực tiếp vào niêm mạc vòm họng viêm loét, gây chảy máu, rách mô và làm cơn đau buốt trở nên dữ dội.

Bên cạnh đó, các món ăn chứa nhiều gia vị cay nóng như ớt, tiêu, gừng, tỏi sống, mù tạt cũng cần loại bỏ hoàn toàn khỏi thực đơn. Hoạt chất cay kích thích thụ thể thần kinh cảm giác, làm gia tăng phản ứng viêm và phù nề thanh quản hầu họng. Người bệnh cũng nên hạn chế tối đa các loại đồ ăn quá mặn, các món muối chua lên men như dưa muối, cà muối vì nồng độ muối cao và acid sẽ làm xót vết loét, cản trở tiến trình biểu mô hóa tự nhiên của mô vòm họng.

Chất kích thích, rượu bia và đồ uống có ga gây hại cho niêm mạc họng

Khói thuốc lá và rượu bia là hai tác nhân gây kích ứng niêm mạc cực kỳ nguy hiểm, có thể làm giảm hiệu quả của tia xạ và gia tăng tỷ lệ tái phát bệnh. Ethanol trong rượu gây giãn mạch cục bộ, làm khô rát miệng và phá hủy hàng rào bảo vệ mỏng manh của tế bào biểu mô đường hô hấp trên. Vì vậy, người bệnh cần ngừng hút thuốc lá hoàn toàn và kiêng tất cả các loại đồ uống có cồn.

Ngoài ra, đồ uống chứa nhiều đường hóa học, nước ngọt có ga và cà phê đậm đặc cũng không có lợi cho sức khỏe. Nước ngọt có ga dễ gây đầy bụng, chướng hơi và kích thích tạo bọt khí gây cảm giác vướng víu, kích ứng ho ở họng. Việc tiêu thụ thực phẩm nhiều dầu mỡ động vật khó tiêu cũng làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, gia tăng nguy cơ trào ngược acid dạ dày lên vùng họng, khiến tình trạng viêm thanh quản và vòm họng trở nên phức tạp hơn.

Lưu ý an toàn

Thông tin về dinh dưỡng chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định điều trị y khoa. Mỗi người bệnh có mức độ viêm loét, khả năng nuốt và tình trạng chuyển hóa riêng biệt. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các phương pháp ăn kiêng cực đoan như nhịn ăn bỏ đói khối u hoặc tự ý sử dụng các loại thuốc nam, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc. Khi người bệnh có dấu hiệu nghẹn, sặc tái diễn, nôn mửa hoặc sụt cân nhanh, cần thông báo ngay cho bác sĩ phụ trách.

Tóm tắt

Dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò như một liệu pháp hỗ trợ đắc lực trong suốt quá trình điều trị ung thư vòm họng. Việc lựa chọn thực phẩm mềm, đủ chất và kiêng các món gây kích ứng niêm mạc giúp giảm nhẹ biến chứng, bảo tồn cân nặng và duy trì thể lực. Mọi thay đổi trong chế độ ăn uống hoặc nhu cầu sử dụng thực phẩm bổ sung cần được tham vấn chặt chẽ với bác sĩ điều trị và chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng.