Ung thư phổi có lây không và những điều cần biết để phòng tránh

Ung thư phổi có lây không là gì?

Ung thư phổi xuất hiện khi các tế bào bình thường tại biểu mô phế quản hoặc phế nang bị đột biến gen, phân chia không ngừng và tạo thành khối u. Các khối u này có khả năng xâm lấn các mô lân cận và di căn đến các cơ quan xa như não, gan hoặc xương qua đường máu và hệ bạch huyết.

Khác với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như lao phổi, cúm mùa hay viêm phổi do vi khuẩn, tế bào ung thư phổi chỉ có thể tồn tại và phát triển bên trong cơ thể của chính người bệnh. Khi một tế bào ung thư rời khỏi cơ thể người bệnh ra môi trường, nó sẽ nhanh chóng bị tiêu diệt. Ngay cả trong tình huống giả định một tế bào ung thư phổi xâm nhập vào cơ thể người khỏe mạnh, hệ thống miễn dịch tự nhiên của người đó sẽ nhận diện đây là kháng nguyên lạ và đào thải nhanh chóng. Do đó, ung thư phổi không có tính chất lây nhiễm dịch tễ.

Giải tỏa lo lắng về các hình thức tiếp xúc thường ngày với người bệnh

Trong sinh hoạt gia đình, nhiều người thường băn khoăn liệu các cử chỉ chăm sóc thân mật có khiến bản thân bị nhiễm bệnh hay không. Y học khẳng định việc hít thở chung bầu không khí trong phòng kín, dùng chung bát đũa, ly nước, hoặc ôm hôn người mắc ung thư phổi hoàn toàn không làm phát tán tế bào ác tính. Nước bọt, mồ hôi và các dịch tiết sinh học từ cơ thể người bệnh không chứa bất kỳ mầm bệnh lây lan nào của ung thư.

Ngay cả khi người bệnh ho dữ dội hoặc khạc đờm nhiều, những giọt bắn này chỉ chứa chất nhầy và tế bào niêm mạc hô hấp thông thường, không thể gieo rắc tế bào ung thư sang phổi của người đối diện. Việc ngủ chung giường, giặt chung quần áo hay dùng chung nhà vệ sinh cũng hoàn toàn an toàn đối với người chăm sóc. Việc nắm vững nguyên lý này giúp người thân xóa bỏ rào cản tâm lý, tự tin chăm sóc, động viên tinh thần người bệnh mà không cần thực hiện các biện pháp cách ly không cần thiết.

Lý do nhiều người trong cùng gia đình cùng mắc ung thư phổi

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người lầm tưởng ung thư phổi lây nhiễm là do ghi nhận nhiều trường hợp trong cùng một gia đình lần lượt phát hiện khối u phổi. Thực chất, hiện tượng này được lý giải bởi hai yếu tố khoa học độc lập: yếu tố phơi nhiễm môi trường chung và yếu tố khuynh hướng di truyền.

Khi các thành viên cùng sinh sống dưới một mái nhà, họ cùng hít thở bầu không khí chứa khói thuốc lá thụ động do người thân hút thuốc kéo dài. Ngoài ra, việc cùng tiếp xúc với khí radon tích tụ trong nền nhà, khói bụi đun nấu bằng than củi không thông gió, hoặc amiang tại nơi ở tạo nên nguy cơ tổn thương phổi tương đương nhau. Về mặt di truyền học, các thành viên cùng huyết thống có thể thừa hưởng một số biến thể gen làm suy giảm khả năng sửa chữa tổn thương ADN của tế bào phổi trước các tác nhân gây độc. Do đó, việc nhiều người thân cùng mắc bệnh là kết quả của sự tương tác giữa gen và môi trường sống, hoàn toàn không phải sự truyền nhiễm.

Những yếu tố nguy cơ thực sự thúc đẩy sự hình thành ung thư phổi

Thay vì lo sợ lây nhiễm từ người bệnh, mỗi người cần chú trọng nhận diện và kiểm soát các yếu tố nguy cơ trực tiếp đã được chứng minh khoa học làm tăng tỷ lệ mắc ung thư phổi. Hút thuốc lá chủ động là căn nguyên hàng đầu, chịu trách nhiệm cho phần lớn các ca bệnh do khói thuốc chứa hàng ngàn hóa chất độc hại gây đột biến tế bào phế quản. Hít phải khói thuốc thụ động từ người xung quanh cũng đem lại nguy cơ suy giảm chức năng phổi tương tự.

Bên cạnh thuốc lá, tình trạng ô nhiễm không khí đô thị với nồng độ bụi mịn PM2.5 cao kéo dài, khí phóng xạ radon tự nhiên thoát ra từ đất đá và việc phơi nhiễm nghề nghiệp với amiang, hợp chất asen, crom hay niken cũng phá hủy cấu trúc niêm mạc đường hô hấp. Ngoài ra, những người từng có tiền sử bệnh phổi mãn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính COPD, xơ phổi hoặc lao phổi cũ thường có nguy cơ xuất hiện tổn thương tiền ung thư cao hơn người có lá phổi khỏe mạnh.

Cách phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe đường hô hấp cho cả gia đình

Bảo vệ lá phổi khỏi các bệnh lý ác tính đòi hỏi sự chủ động thay đổi lối sống và kiểm soát không gian sinh hoạt. Biện pháp tiên quyết và có giá trị nhất là tuyệt đối không hút thuốc lá, đồng thời kiên quyết từ bỏ thuốc lá nếu đang có thói quen này nhằm tạo môi trường sống trong lành cho những người thân yêu.

Trong gia đình, cần giữ cho không gian nhà cửa luôn thông thoáng, lắp đặt hệ thống hút mùi và hạn chế sử dụng bếp than, củi tại khu vực khép kín. Người làm việc trong môi trường nhiều bụi công nghiệp, hóa chất hoặc mỏ khoáng cần tuân thủ nghiêm ngặt việc trang bị bảo hộ lao động đạt tiêu chuẩn với mặt nạ lọc hạt. Bên cạnh đó, duy trì chế độ dinh dưỡng giàu chất chống oxy hóa từ rau xanh, trái cây tươi kết hợp rèn luyện thể lực thường xuyên giúp nâng cao thể trạng. Những đối tượng có nguy cơ cao như người từ 50 tuổi trở lên có tiền sử hút thuốc lâu năm nên chủ động tham vấn bác sĩ để thực hiện chụp cắt lớp vi tính lồng ngực liều thấp tầm soát định kỳ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích nâng cao nhận thức sức khỏe và giải tỏa những hiểu lầm phổ biến, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa chuyên sâu. Mặc dù ung thư phổi không lây, người bệnh ung thư có thể mắc kèm các bệnh nhiễm trùng cơ hội đường hô hấp như viêm phổi hoặc lao phổi, đây mới là những tác nhân có thể lây lan vi sinh vật. Do đó, người chăm sóc cần duy trì vệ sinh tay sạch sẽ và tham vấn bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc ung bướu để được hướng dẫn quy trình chăm sóc an toàn, khoa học.

Tóm tắt

Tóm lại, ung thư phổi hoàn toàn không có khả năng lây nhiễm qua bất kỳ con đường tiếp xúc sinh hoạt hay giọt bắn thông thường nào. Việc thấu hiểu bản chất bệnh giúp chúng ta đồng cảm, sẻ chia và chăm sóc người bệnh chu đáo hơn mà không phải lo lắng vô căn cứ. Đồng thời, chủ động tránh xa khói thuốc và tầm soát định kỳ là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp.