Ung thư não có di căn không và những điều cần biết

Ung thư não có di căn không là gì?

Ung thư não là thuật ngữ dùng để chỉ sự hình thành và phát triển bất thường của các khối u ác tính bên trong hộp sọ. Về mặt phân loại, bệnh lý này được chia thành hai nhóm chính gồm ung thư não nguyên phát và u não thứ phát. Ung thư não nguyên phát khởi sinh trực tiếp từ các tế bào nâng đỡ thần kinh, màng bao bọc não hoặc các dây thần kinh sọ. Trong khi đó, u não thứ phát hình thành do tế bào ác tính từ các cơ quan khác trong cơ thể di chuyển qua đường tuần hoàn máu đến cư trú tại nhu mô não. Việc xác định rõ bản chất khối u là bước khởi đầu quan trọng giúp làm sáng tỏ nguy cơ di căn và định hướng phác đồ y khoa thích hợp cho từng cá nhân.

Khả năng di căn ra ngoài của ung thư não nguyên phát

Ung thư não nguyên phát khởi phát từ chính các tế bào nhu mô não, màng não hoặc dây thần kinh sọ. Theo các ghi nhận y khoa, dạng ung thư này rất hiếm khi di căn ra các cơ quan ngoài hệ thần kinh trung ương như phổi, gan, xương hay hạch ngoại vi. Hiện tượng di căn ngoài sọ chỉ xảy ra với tỷ lệ rất nhỏ ở một số trường hợp đặc biệt.

Lý do chính khiến ung thư não khó phát tán toàn thân nằm ở cấu trúc giải phẫu đặc thù của hộp sọ. Não bộ được bao bọc và bảo vệ chặt chẽ bởi hàng rào máu não, một hệ thống mạch máu chuyên biệt ngăn chặn các phân tử lớn và tế bào xâm nhập tự do qua lại giữa mô não và vòng tuần hoàn cơ thể. Bên cạnh đó, hệ thần kinh trung ương không có mạng lưới mạch bạch huyết truyền thống như các cơ quan khác, khiến tế bào u khó tìm được đường thoát ra ngoài tuần hoàn máu toàn thân. Ngoài ra, môi trường sinh học ở các mô bên ngoài não thường không tương thích để tế bào thần kinh đệm hoặc tế bào thần kinh ngoại lai bám dính và phát triển thành khối u di căn.

Đường xâm lấn cục bộ và phát tán qua dịch não tủy

Dù hiếm khi di căn xa tới các cơ quan khác trong cơ thể, ung thư não nguyên phát lại mang đặc tính xâm lấn cục bộ rất mạnh mẽ. Tế bào ác tính dễ dàng len lỏi và ăn sâu vào các cấu trúc nhu mô não khỏe mạnh nằm liền kề. Sự thâm nhiễm này làm mờ ranh giới giữa khối u và mô lành, tạo ra thách thức lớn cho các phẫu thuật viên thần kinh khi bóc tách triệt để mà vẫn phải bảo tồn tối đa chức năng vận động hay ngôn ngữ.

Bên cạnh xâm lấn mô xung quanh, một số khối u ác tính có thể gieo rắc tế bào dọc theo dòng lưu thông của dịch não tủy. Khi các tế bào u bong vào khoang dưới nhện, chúng sẽ di chuyển theo dòng dịch bao quanh não và tủy sống, tạo nên các ổ di căn màng não tủy. Tình trạng này hay được ghi nhận ở u nguyên bào tủy, u màng não thất hoặc u thần kinh đệm ác tính độ cao. Khi tế bào lan tới tủy sống, người bệnh có thể xuất hiện thêm các biểu hiện như đau lưng, yếu liệt chi hoặc rối loạn kiểm soát tiêu tiểu.

Phân biệt u não nguyên phát và ung thư di căn đến não

Trong thực hành lâm sàng, nhiều người thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm: ung thư não nguyên phát di căn đi nơi khác và ung thư từ cơ quan khác di căn đến não. Thực tế, phần lớn các khối u ác tính phát hiện tại não lại là tổn thương thứ phát do di căn từ một cơ quan xa trong cơ thể. Hiện tượng này xảy ra khi các tế bào ung thư từ phổi, vú, đại trực tràng, thận hoặc u hắc tố da xâm nhập vào mạch máu và di chuyển ngược lên làm tổ tại não.

Tỷ lệ gặp u não thứ phát cao hơn gấp nhiều lần so với u não nguyên phát. Các khối u di căn thường xuất hiện dưới dạng nhiều ổ rải rác ở hai bán cầu đại não và dễ gây phù não xung quanh. Việc xác định đúng nguồn gốc khối u có ý nghĩa sống còn, bởi phương pháp điều trị ung thư di căn não phụ thuộc chặt chẽ vào bản chất sinh học của cơ quan khởi phát ban đầu, kết hợp giữa phẫu thuật, xạ trị toàn não hoặc xạ phẫu lập thể và liệu pháp toàn thân.

Yếu tố ảnh hưởng đến mức độ xâm lấn của khối u não

Khả năng phát tán và tốc độ tiến triển của khối u não phụ thuộc chủ yếu vào mức độ ác tính mô bệnh học theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới, dao động từ độ một đến độ bốn. Các khối u thần kinh đệm độ bốn, điển hình là u nguyên bào đệm đa dạng, có tốc độ phân chia tế bào rất nhanh, tăng sinh mạch máu bất thường và xu hướng thâm nhiễm diện rộng sang bán cầu não đối diện qua thể chai.

Ngoài mô bệnh học, các đặc điểm sinh học phân tử như đột biến gen IDH, tình trạng đồng mất đoạn 1p/19q hay đột biến vùng khởi động TERT cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi sinh học và tiên lượng của bệnh. Bác sĩ chuyên khoa thần kinh và ung bướu luôn phối hợp hình ảnh chụp cộng hưởng từ MRI sọ não độ phân giải cao cùng xét nghiệm giải phẫu bệnh để đánh giá toàn diện nguy cơ lan rộng, từ đó thiết lập phác đồ can thiệp phù hợp nhất cho từng người bệnh.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên sâu. Khi người bệnh có các triệu chứng thần kinh tiến triển như đau đầu dai dẳng, co giật, buồn nôn hoặc suy giảm thị lực và vận động, cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh hoặc ung bướu để được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm hình ảnh cần thiết. Tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc dân gian truyền miệng để trì hoãn can thiệp y khoa.

Tóm tắt

Ung thư não nguyên phát hiếm khi di căn ra các cơ quan ngoài hộp sọ nhưng có xu hướng xâm lấn cục bộ và phát tán dọc theo đường dịch não tủy. Ngược lại, tổn thương não do di căn từ ung thư cơ quan khác lại diễn ra phổ biến hơn. Người bệnh và gia đình cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa ung bướu để nắm bắt chính xác bản chất khối u và nhận kế hoạch chăm sóc thích hợp.