Ung thư dạ dày có lây không và các biện pháp phòng ngừa

Ung thư dạ dày có lây không là gì?

Ung thư dạ dày là một trong những bệnh lý ác tính đường tiêu hóa phổ biến hàng đầu hiện nay. Bệnh xuất phát từ sự biến đổi bất thường của các tế bào biểu mô lót mặt trong dạ dày, dẫn tới hình thành khối u ác tính có khả năng xâm lấn tại chỗ và di căn đến các hạch bạch huyết cùng các cơ quan lân cận. Nhiều người khi trong gia đình có người thân mắc bệnh thường nảy sinh tâm lý hoang mang, lo sợ bệnh có thể lây lan qua tiếp xúc thân mật, đường nước bọt hoặc thói quen ăn uống chung mâm bát. Tuy nhiên, theo các nguyên lý sinh học ung thư cơ bản, ung thư dạ dày không phải là bệnh truyền nhiễm và hoàn toàn không thể lây từ người bệnh sang người khỏe mạnh qua bất kỳ hình thức tiếp xúc trực tiếp hay gián tiếp nào. Sự hiểu lầm tai hại này thường bắt nguồn từ việc nhầm lẫn giữa bản thân căn bệnh ung thư với tình trạng nhiễm khuẩn Helicobacter pylori, một vi khuẩn có thể lây qua đường tiêu hóa và liên quan mật thiết đến nguy cơ ung thư.

Bản chất ung thư dạ dày và lý do không thể lây nhiễm trực tiếp

Khác với các bệnh nhiễm trùng do virus hoặc vi khuẩn gây ra, ung thư dạ dày hình thành do sự tích tụ các đột biến gen trong tế bào niêm mạc dạ dày qua nhiều năm. Quá trình này khiến tế bào phân chia mất kiểm soát và tạo thành khối u. Tế bào ung thư chỉ có thể tồn tại và phát triển trong môi trường vi mô đặc thù của chính cơ thể người bệnh, nơi chúng tìm cách né tránh hệ thống miễn dịch của người đó.

Nếu một tế bào ung thư dạ dày vô tình xâm nhập vào cơ thể của người khác qua đường tiêu hóa hoặc vết thương hở, hệ thống miễn dịch khỏe mạnh của người tiếp nhận sẽ nhanh chóng nhận diện đó là dị vật lạ và tiêu diệt ngay lập tức. Thêm vào đó, môi trường acid mạnh trong dạ dày cũng sẽ nhanh chóng phân hủy bất kỳ tế bào sống nào đi vào qua đường ăn uống. Vì vậy, việc chăm sóc, ôm ấp, ăn uống chung hay sinh hoạt hàng ngày với người bệnh ung thư dạ dày là hoàn toàn an toàn và không mang lại bất kỳ rủi ro lây nhiễm ung thư nào.

Làm rõ vai trò lây truyền của vi khuẩn Helicobacter pylori

Nguyên nhân lớn nhất dẫn đến hiểu lầm ung thư dạ dày có thể lây lan chính là sự hiện diện của vi khuẩn Helicobacter pylori, thường gọi tắt là vi khuẩn HP. Đây là loại vi khuẩn có khả năng lây truyền từ người sang người qua đường miệng – miệng hoặc phân – miệng, thông qua việc dùng chung dụng cụ ăn uống, gắp thức ăn cho nhau, mẹ mớm cơm cho con hoặc tiếp xúc với nguồn nước bị ô nhiễm.

Vi khuẩn HP khi xâm nhập vào dạ dày có thể tiết ra độc tố gây viêm teo niêm mạc dạ dày mãn tính, dị sản ruột và làm tăng nguy cơ tiến triển thành ung thư dạ dày sau nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ. Cần phân biệt rõ ràng: thứ có thể lây nhiễm giữa các thành viên là vi khuẩn HP, chứ không phải bản thân tế bào ung thư dạ dày. Hơn nữa, đại đa số những người mang vi khuẩn HP chỉ dừng lại ở mức độ viêm nhẹ hoặc không có triệu chứng và chỉ một tỷ lệ nhỏ tiến triển thành ác tính khi kết hợp với nhiều yếu tố nguy cơ khác.

Các yếu tố nguy cơ thực sự dẫn đến ung thư dạ dày

Sự xuất hiện của ung thư dạ dày là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, môi trường sống và thói quen sinh hoạt. Về mặt di truyền, những người có quan hệ huyết thống bậc một như cha mẹ, anh chị em ruột từng mắc ung thư dạ dày sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người bình thường do cùng mang những biến đổi gen nhạy cảm hoặc thừa hưởng cơ địa dạ dày tương đồng.

Bên cạnh yếu tố gia đình, chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc khởi phát bệnh. Thói quen tiêu thụ nhiều thực phẩm ướp muối, đồ muối chua chứa nhiều nitrit, thịt xông khói nướng cháy, cùng với việc hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia là những tác nhân hàng đầu phá hủy lớp hàng rào bảo vệ niêm mạc dạ dày. Ngoài ra, tình trạng béo phì, trào ngược dạ dày thực quản kéo dài hoặc các bệnh lý dạ dày lành tính nhưng không được theo dõi thỏa đáng như viêm teo niêm mạc hay polyp tuyến cũng tạo điều kiện thuận lợi cho tế bào ung thư hình thành.

Các biện pháp khoa học giúp phòng ngừa ung thư dạ dày

Để giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc ung thư dạ dày, mỗi người cần chủ động xây dựng lối sống khoa học và kiểm soát các nguồn lây nhiễm vi khuẩn đường tiêu hóa. Trước hết, cần nâng cao vệ sinh ăn uống bằng cách duy trì thói quen ăn chín uống sôi, rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Tránh dùng chung bát nước chấm, đũa muỗng hoặc mớm thức ăn để hạn chế lây truyền vi khuẩn Helicobacter pylori trong gia đình và cộng đồng.

Về chế độ dinh dưỡng, nên tăng cường tiêu thụ các loại rau xanh tươi, củ quả giàu vitamin C, carotenoid và chất chống oxy hóa nhằm bảo vệ tế bào niêm mạc trước các tổn thương gốc tự do. Cần cắt giảm các loại thực phẩm ngâm muối, thịt chế biến sẵn và hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia, từ bỏ thuốc lá hoàn toàn. Với những người được chẩn đoán viêm loét dạ dày kèm nhiễm vi khuẩn HP, việc tuân thủ phác đồ điều trị tiệt trừ vi khuẩn theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa là biện pháp hữu hiệu giúp phục hồi tổn thương niêm mạc.

Tầm soát định kỳ và nội soi dạ dày giúp phát hiện sớm tổn thương

Ung thư dạ dày ở giai đoạn sớm thường phát triển âm thầm, hầu như không gây ra triệu chứng điển hình hoặc chỉ biểu hiện qua cảm giác đầy bụng, khó tiêu nhẹ dễ bị bỏ qua. Do đó, việc chủ động tầm soát định kỳ đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ sức khỏe và nâng cao hiệu quả can thiệp nếu không may có tổn thương ác tính. Phương pháp có giá trị nhất hiện nay để chẩn đoán chính xác tình trạng niêm mạc dạ dày là nội soi đường tiêu hóa trên kết hợp sinh thiết mô bệnh học khi cần thiết.

Nội soi dạ dày cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp bề mặt niêm mạc, phát hiện sớm các ổ viêm loét, polyp hoặc vùng dị sản ngay từ khi kích thước còn rất nhỏ. Những người từ độ tuổi trung niên trở lên, người có người thân ruột thịt mắc bệnh ung thư tiêu hóa, hoặc người thường xuyên xuất hiện các dấu hiệu như đau vùng thượng vị kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, ợ hơi, chán ăn nên đến các cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa để được bác sĩ tư vấn lịch trình nội soi phù hợp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa từ bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc ung bướu. Người bệnh không tự ý mua kháng sinh điều trị vi khuẩn HP hoặc dùng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc. Khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân nhanh hoặc đau tức bụng kéo dài, cần đến bệnh viện thăm khám ngay.

Tóm tắt

Ung thư dạ dày không phải là bệnh lây nhiễm, vì vậy việc chăm sóc và ở cạnh người bệnh là hoàn toàn an toàn. Thay vì lo lắng về nguy cơ lây truyền vô căn cứ, mỗi người nên chủ động phòng bệnh bằng cách giữ gìn vệ sinh ăn uống, xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh, tiệt trừ vi khuẩn HP khi có chỉ định và thực hiện nội soi tầm soát định kỳ theo tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.