U tuyến yên có gây vô sinh không và các cách điều trị hiện nay

U tuyến yên có gây vô sinh không là gì?

Tuyến yên là tuyến nội tiết kích thước nhỏ nằm ở hố yên tại đáy não, giữ vai trò chỉ huy mạng lưới nội tiết của toàn bộ cơ thể bằng cách tiết ra nhiều hormone điều hòa chức năng tuyến giáp, tuyến thượng thận và tuyến sinh dục. U tuyến yên là tổn thương phát sinh từ các tế bào biểu mô của tuyến này, đại đa số thuộc dạng u lành tính không phải ung thư. Dù là lành tính, khối u vẫn có thể gây ra nhiều hệ lụy sức khỏe nghiêm trọng thông qua hai cơ chế: tăng tiết quá mức một loại hormone nội tiết nào đó vào dòng máu hoặc phát triển kích thước lớn chèn ép lên phần mô tuyến yên bình thường cùng các dây thần kinh thị giác xung quanh. Khi chức năng điều phối hormone sinh sản bị gián đoạn, chu kỳ sinh lý của buồng trứng và tinh hoàn sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.

Cơ chế u tuyến yên gây ảnh hưởng đến khả năng sinh sản

Khối u tuyến yên có thể dẫn đến vô sinh hoặc hiếm muộn ở cả nam và nữ thông qua hai cơ chế sinh học chính. Phổ biến nhất là u tăng tiết prolactin còn gọi là prolactinoma. Khi nồng độ hormone prolactin trong máu tăng cao kéo dài sẽ ức chế vùng hạ đồi tiết hormone GnRH, từ đó làm suy giảm hai hormone hướng sinh dục quan trọng từ tuyến yên là LH và FSH. Ở nữ giới, tình trạng này trực tiếp gây rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, kinh thưa, vô kinh và ngăn cản quá trình rụng trứng bình thường. Ở nam giới, nồng độ prolactin tăng cao làm giảm tổng hợp testosterone, dẫn đến suy giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương dương, teo tinh hoàn và suy giảm nghiêm trọng số lượng cũng như chất lượng tinh trùng.

Bên cạnh đó, các khối u tuyến yên có kích thước lớn dù không tiết hormone cũng có thể chèn ép các tế bào tuyến yên lành xung quanh. Hiện tượng chèn ép cơ học này làm suy giảm chức năng tổng thể của tuyến yên, gây thiếu hụt gonadotropin thứ phát và kéo theo mất cân bằng toàn diện hệ thống nội tiết sinh sản. Do đó, u tuyến yên là một trong những nguyên nhân thực thể cần được tầm soát kỹ lưỡng khi các cặp vợ chồng gặp khó khăn trong việc thụ thai.

Khả năng phục hồi chức năng sinh sản sau điều trị u tuyến yên

Khả năng sinh sản của người bệnh hoàn toàn có cơ hội phục hồi nếu khối u tuyến yên được phát hiện sớm và can thiệp y khoa đúng cách. Mục tiêu điều trị hàng đầu là kiểm soát sự phát triển của khối u, bảo toàn chức năng thị giác, đồng thời đưa nồng độ các hormone nội tiết về ngưỡng sinh lý bình thường nhằm tái lập chu kỳ rụng trứng ở phụ nữ và khả năng sinh tinh ở nam giới.

Thực tế lâm sàng ghi nhận nhiều trường hợp bệnh nhân sau khi tiếp nhận điều trị nội khoa hoặc ngoại khoa thích hợp đã khôi phục chức năng sinh sản ổn định và có thể mang thai tự nhiên. Với những trường hợp tổn thương mô tuyến yên lan rộng hoặc chất lượng tinh trùng, noãn bị suy giảm kéo dài, các bác sĩ chuyên khoa nội tiết và hỗ trợ sinh sản sẽ phối hợp chặt chẽ để chỉ định phác đồ kích thích rụng trứng, bổ sung hormone thay thế hoặc áp dụng các kỹ thuật thụ tinh nhân tạo nhằm nâng cao tỷ lệ thụ thai an toàn.

Phương pháp điều trị nội khoa bằng thuốc

Điều trị bằng thuốc là lựa chọn ưu tiên hàng đầu đối với khối u tuyến yên tăng tiết prolactin. Bác sĩ chuyên khoa nội tiết thường chỉ định các thuốc nhóm đồng vận thụ thể dopamine như cabergoline hoặc bromocriptine. Nhóm thuốc này có tác dụng ức chế tuyến yên tiết prolactin, đồng thời làm teo nhỏ kích thước khối u đáng kể ở đa số người bệnh. Khi nồng độ prolactin hạ xuống mức an toàn, trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục dần hoạt động trở lại, kinh nguyệt đều đặn hơn và tinh trùng được tái tạo.

Người bệnh cần tuân thủ phác đồ dùng thuốc lâu dài dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ. Liều lượng thuốc được điều chỉnh từng bước dựa trên kết quả xét nghiệm định lượng hormone định kỳ và hình ảnh chụp cộng hưởng từ tuyến yên. Bệnh nhân không được tự ý tăng giảm liều hoặc bỏ thuốc vì có thể khiến nồng độ prolactin tăng vọt trở lại và khối u phát triển nhanh chóng.

Phương pháp phẫu thuật và xạ trị u tuyến yên

Phương pháp can thiệp ngoại khoa được cân nhắc khi khối u tuyến yên kháng thuốc nội khoa, người bệnh không dung nạp thuốc do tác dụng phụ nghiêm trọng, hoặc khối u có kích thước lớn chèn ép giao thoa thị giác đe dọa suy giảm thị lực cấp tính. Kỹ thuật mổ phổ biến và tiến bộ hiện nay là phẫu thuật nội soi cắt bỏ u tuyến yên qua đường xoang bướm. Phương pháp này tiếp cận trực tiếp khối u qua ngách mũi mà không cần mở hộp sọ, giúp giảm thiểu sang chấn mô não và rút ngắn thời gian hồi phục.

Trong các trường hợp khối u tái phát, khối u xâm lấn sâu vào các cấu trúc lân cận không thể cắt bỏ trọn vẹn hoặc người bệnh không đủ điều kiện sức khỏe để phẫu thuật, xạ trị hoặc xạ phẫu định vị bằng tia gamma có thể được chỉ định bổ sung. Sau phẫu thuật hoặc xạ trị, bệnh nhân cần được đánh giá định kỳ để phát hiện nguy cơ suy tuyến yên thứ phát nhằm kịp thời bù đắp các hormone nội tiết bị thiếu hụt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay xây dựng phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Bệnh nhân tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều hòa kinh nguyệt, thuốc tăng cường sinh lý hay tự ý dùng các thuốc ức chế prolactin khi chưa có chỉ định y tế. Việc tự chữa trị có thể làm lu mờ triệu chứng, khiến khối u tiếp tục phát triển âm thầm và gây tổn thương thị lực không thể hồi phục.

Tóm tắt

Khối u tuyến yên hoàn toàn có thể tác động tiêu cực đến khả năng thụ thai ở cả hai giới nhưng phần lớn trường hợp phát hiện sớm đều đáp ứng tốt với can thiệp y khoa. Người bệnh nghi ngờ gặp trục trặc sinh sản hoặc có dấu hiệu rối loạn nội tiết cần chủ động thăm khám chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ hỗ trợ phù hợp.