U bã đậu mí mắt và những điều cần biết khi xử trí

U bã đậu mí mắt là gì?

Về mặt sinh lý, u bã đậu mí mắt thực chất là một nang biểu bì hoặc nang tuyến bã hình thành khi lỗ chân lông hay ống bài tiết chất bã của vùng da quanh mắt bị tắc nghẽn. Bên trong nang chứa hỗn hợp chất sừng keratin dạng sệt màu trắng đục hoặc vàng nhạt, được bao bọc bởi một lớp vỏ màng liên kết mỏng. Khối u thường có bề mặt nhẵn, màu sắc tương đồng với màu da xung quanh hoặc hơi ngả vàng, khi sờ thấy tròn, ranh giới rõ ràng, di động nhẹ dưới da và hầu như không gây cảm giác đau đớn nếu chưa bị viêm.

Khối u bã đậu phát triển với tốc độ tương đối chậm rãi theo thời gian. Mặc dù là tổn thương hoàn toàn lành tính và không tiến triển thành ung thư, u bã đậu ở vị trí mí mắt vẫn có thể gây ra nhiều phiền toái. Khi kích thước nang tăng dần, nó có thể gây cảm giác cộm xốn, sụp mi cơ học, hạn chế một phần tầm nhìn hoặc tạo áp lực nhẹ lên nhãn cầu. Ngoài ra, việc khối u lộ rõ trên bề mặt mi mắt còn ảnh hưởng đáng kể đến thẩm mỹ khuôn mặt.

Đặc điểm nhận biết và sự hình thành u bã đậu ở mí mắt

U bã đậu mí mắt xuất hiện chủ yếu do sự ứ đọng chất bã nhờn kết hợp với quá trình bong tróc tự nhiên của tế bào biểu mô dưới da. Vùng da mi mắt rất mỏng manh, chứa nhiều tuyến bã nhờn liên kết với nang lông nhỏ. Khi lỗ chân lông hoặc ống dẫn bã nhờn của da mi bị bít tắc bởi bụi bẩn, cặn mỹ phẩm hoặc tế bào chết, chất sừng keratin và dịch tiết không thể thoát ra ngoài, tích tụ dần tạo thành khối nang u bã đậu dưới da.

Triệu chứng điển hình của khối u này là một nốt u nhỏ dưới da mi trên hoặc mi dưới, kích thước ban đầu chỉ bằng hạt tấm hoặc hạt đỗ. Khối u thường không gây sốt, không đỏ ửng và không có cảm giác nhức buốt khi chạm vào. Tuy nhiên, nếu bị cọ xát liên tục hoặc tự ý dùng kim chọc nặn, vi khuẩn có thể xâm nhập vào vỏ nang. Khi đó, khối u sẽ nhanh chóng chuyển sang giai đoạn viêm tấy, sưng đỏ, nóng rát, có thể tụ mủ và gây đau nhức khó chịu cho người bệnh.

Cách phân biệt u bã đậu mí mắt với chắp và lẹo

Do vị trí xuất hiện tương đồng, u bã đậu mí mắt rất dễ bị nhầm lẫn với chắp mắt và lẹo mắt. Lẹo mắt bản chất là một ổ nhiễm trùng cấp tính ở chân lông mi hoặc tuyến bài tiết, thường do tụ cầu khuẩn gây ra. Lẹo phát triển rất nhanh, biểu hiện đặc trưng là mi mắt sưng phù cục bộ, đỏ rực, căng cứng và đau nhức dữ dội, sau vài ngày sẽ mưng mủ trắng ở đầu ngọn lẹo.

Trong khi đó, chắp mắt là phản ứng viêm u hạt mạn tính không nhiễm trùng, phát sinh do tắc nghẽn ống tuyến bã Meibomius nằm sâu trong sụn mi. Nốt chắp thường cứng hơn u bã đậu, nằm sâu trong bản sụn và ít di động khi nắn. Ngược lại hoàn toàn, u bã đậu nằm nông ngay sát lớp biểu bì da, có thể di chuyển nhẹ khi đẩy ngón tay, bề mặt trơn nhẵn và không hề đau nhức trong trạng thái bình thường. Việc phân biệt chính xác tổn thương đóng vai trò then chốt vì chắp lẹo có thể đáp ứng với chườm ấm hoặc điều trị nội khoa, trong khi u bã đậu thường đòi hỏi can thiệp ngoại khoa để bóc bỏ toàn bộ vỏ nang.

Hướng xử trí y khoa an toàn đối với khối u bã đậu mí mắt

Đối với u bã đậu mí mắt kích thước nhỏ, không gây ảnh hưởng đến thị lực và không viêm nhiễm, bác sĩ chuyên khoa mắt có thể chỉ định theo dõi định kỳ mà chưa cần can thiệp ngay. Tuy nhiên, các phương pháp thoa thuốc hay đắp lá dân gian hoàn toàn không thể làm tiêu biến vỏ nang u bã đậu. Phương pháp xử trí triệt để nhất hiện nay là tiểu phẫu bóc tách nang u.

Tiểu phẫu được thực hiện bởi bác sĩ nhãn khoa trong phòng thủ thuật vô trùng sau khi gây tê tại chỗ. Bác sĩ sẽ rạch một đường nhỏ mảnh trùng với nếp gấp tự nhiên của mí mắt, khéo léo bóc tách lấy trọn vẹn khối u cùng toàn bộ lớp bao nang xơ mà không làm rách vỡ bên trong. Việc loại bỏ triệt để vỏ nang là yếu tố quan trọng nhất để ngăn chặn tình trạng u bã đậu tái phát sau này. Trong trường hợp khối u đang có dấu hiệu bội nhiễm, sưng mủ, bác sĩ sẽ ưu tiên kiểm soát tình trạng viêm bằng dung dịch sát trùng và thuốc phù hợp trước, sau đó mới tiến hành tiểu phẫu khi tổn thương đã ổn định nhằm hạn chế sẹo xấu.

Chăm sóc vùng mắt đúng cách và phòng ngừa u bã đậu tái phát

Chăm sóc và giữ gìn vệ sinh bờ mi sạch sẽ là biện pháp hữu hiệu nhất giúp hạn chế nguy cơ hình thành nang mới hoặc ngăn chặn bội nhiễm. Hàng ngày, bạn nên rửa mặt nhẹ nhàng bằng nước sạch, sử dụng bông gòn thấm nước muối sinh lý đẳng trương để vệ sinh vùng quanh mắt, đặc biệt là sau khi tiếp xúc với môi trường nhiều khói bụi. Những người thường xuyên trang điểm cần tẩy trang vùng mắt thật kỹ lưỡng bằng sản phẩm dịu nhẹ để tránh cặn mỹ phẩm làm bít tắc các lỗ chân lông.

Thói quen chườm ấm mí mắt bằng khăn sạch nhúng nước ấm trong 5 đến 10 phút mỗi ngày cũng hỗ trợ làm mềm chất bã nhờn, kích thích các ống tuyến lưu thông dễ dàng hơn. Ngoài ra, cần tuyệt đối tránh thói quen dụi mắt hoặc dùng tay chạm vào mi mắt khi chưa rửa tay sạch sẽ. Khi nhận thấy bất kỳ nốt cộm bất thường nào ở mi mắt, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ kiểm tra và đưa ra lời khuyên chính xác nhất.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý dùng kim, dao lam hay các vật sắc nhọn để chọc vỡ và nặn u bã đậu mí mắt tại nhà. Hành động này rất dễ đưa vi khuẩn vào sâu bên trong, gây viêm mô tế bào mi mắt, áp xe ổ mắt hoặc để lại sẹo co kéo làm biến dạng bờ mi, ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực. Không tự mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kem bôi không rõ nguồn gốc để thoa lên mắt. Khi khối u có dấu hiệu sưng đỏ, nóng rát, tiết dịch mủ hoặc gây nhìn mờ, cần đến ngay bệnh viện mắt để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

U bã đậu mí mắt là tổn thương lành tính nhưng đòi hỏi sự chăm sóc và can thiệp y khoa cẩn trọng do nằm ở vùng giải phẫu nhạy cảm quanh mắt. Việc thăm khám sớm tại cơ sở chuyên khoa mắt sẽ giúp chẩn đoán phân biệt chính xác, loại bỏ khối u an toàn và hạn chế tối đa nguy cơ tái phát hay để lại sẹo. Giữ gìn vệ sinh bờ mi và vùng da quanh mắt mỗi ngày là yếu tố quan trọng giúp duy trì đôi mắt luôn khỏe mạnh.