Tuyến vú lạc chỗ và các bệnh lý thường gặp ở mô vú phụ

Tuyến vú lạc chỗ là gì?

Tuyến vú lạc chỗ, còn được gọi trong y văn là mô vú phụ hay mô vú thừa, đại diện cho tình trạng mô tuyến vú hiện diện ở những vùng giải phẫu nằm ngoài cặp vú tiêu chuẩn trên lồng ngực. Tình trạng này bắt nguồn từ sự tồn lưu của các tế bào mầm tuyến dọc theo đường sữa trong quá trình biệt hóa bào thai. Đa số các trường hợp tuyến vú lạc chỗ được tìm thấy ở một hoặc cả hai bên hõm nách, đôi khi kéo dài xuống nếp gấp dưới ngực hoặc bẹn.

Về mặt chức năng sinh học, tuyến vú lạc chỗ vẫn sở hữu đầy đủ các ống dẫn và tiểu thùy tuyến sữa có khả năng đáp ứng với sự thay đổi của nồng độ nội tiết tố trong cơ thể. Do đó, kích thước và mật độ của mô vú phụ có thể thay đổi linh hoạt theo chu kỳ kinh nguyệt, to lên trong thai kỳ và xẹp bớt khi dứt sữa. Mặc dù phần lớn trường hợp là lành tính và không gây nguy hiểm trực tiếp, việc nhận biết cấu trúc này có vai trò rất quan trọng trong chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý vùng nách khác.

Cơ chế hình thành và các vị trí thường gặp của tuyến vú lạc chỗ

Trong giai đoạn phôi thai phát triển, hai dải mô tuyến vú bắt đầu hình thành dọc theo hai đường sữa chạy dài từ hõm nách qua ngực xuống tận vùng bẹn hai bên. Bình thường, phần lớn dải mô này sẽ teo biến tự nhiên, chỉ để lại hai tuyến vú cân xứng ở thành trước ngực. Tuy nhiên, nếu quá trình thoái triển không diễn ra hoàn toàn, những mầm tế bào tuyến vú sót lại sẽ tiếp tục tồn tại và phát triển thành tuyến vú lạc chỗ hay mô vú phụ.

Vùng hõm nách là vị trí thường gặp nhất của tuyến vú lạc chỗ, chiếm tỷ lệ lớn trong các trường hợp ghi nhận trên lâm sàng. Ngoài ra, mô vú phụ cũng có thể xuất hiện ở nếp gấp dưới vú, vùng xương ức, thành bụng hoặc vùng nếp bẹn. Tùy thuộc vào mức độ hoàn thiện của mầm phôi, tuyến vú phụ có thể chỉ là một đám mô tuyến nằm ẩn dưới da, có thể đi kèm quầng vú hoặc thậm chí có núm vú phụ hoàn chỉnh với khả năng bài tiết dịch.

Các biểu hiện sinh lý và bệnh lý lành tính tại mô vú phụ

Do có cấu trúc mô học tương tự mô vú bình thường, tuyến vú lạc chỗ cũng phản ứng nhạy bén với sự dao động của các hormone sinh dục như estrogen và progesterone. Vào những ngày chuẩn bị hành kinh, phụ nữ có thể cảm thấy vùng nách hoặc vị trí có mô vú phụ bị căng tức, sưng nề hoặc đau nhẹ, sau đó các triệu chứng này sẽ tự giảm đi khi chu kỳ kinh nguyệt kết thúc.

Bên cạnh hiện tượng cương đau sinh lý, tuyến vú lạc chỗ có thể phát triển tất cả các bệnh lý lành tính từng gặp ở vú chính. Điển hình nhất là tình trạng thay đổi sợi bọc, biểu hiện bằng những mảng mô lổn nhổn, ấn tức nhẹ. Khối u sợi tuyến vú cũng có thể phát triển tại đây với ranh giới rõ ràng, mật độ chắc và di động tốt dưới da. Ngoài ra, trong thời kỳ cho con bú, mô vú phụ có thể bị ứ đọng dịch sữa, dẫn đến viêm mô vú hoặc hình thành ổ áp xe nách nếu vi khuẩn xâm nhập qua lỗ tiết nhỏ trên bề mặt da.

Nguy cơ bệnh lý ác tính và các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm

Một trong những vấn đề y khoa cần đặc biệt quan tâm là khả năng xuất hiện ung thư biểu mô tại tuyến vú lạc chỗ. Bản thân mô vú phụ không có nguy cơ ác tính cao hơn vú bình thường, tuy nhiên các tế bào biểu mô tuyến vú tại đây vẫn có thể chịu các đột biến di truyền để trở thành ung thư vú nguyên phát ngoài lồng ngực. Dạng giải phẫu bệnh thường gặp nhất vẫn là ung thư biểu mô tuyến ống xâm nhập.

Điểm đáng lưu ý là bệnh lý ác tính tại tuyến vú phụ thường bị phát hiện ở giai đoạn muộn hơn so với tuyến vú chính. Nguyên nhân là do người bệnh thường chủ quan nghĩ rằng khối gồ ở nách chỉ là mỡ thừa nách, u nang bã nhờn hoặc hạch viêm thoáng qua. Thêm vào đó, vị trí hõm nách có hệ thống mạch bạch huyết rất phong phú, khiến tế bào ung thư nếu phát sinh tại đây có xu hướng di căn sang hạch nách khu vực sớm hơn. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm một khối cứng mới xuất hiện ở nách, bờ không đều, không đau, dính chặt vào mô xung quanh hoặc da bên trên bị co kéo, đổi màu.

Phương pháp thăm khám chẩn đoán và hướng theo dõi y khoa

Để phân biệt tuyến vú lạc chỗ với các tổn thương khác như u mỡ, u bao bã hay hạch nách phì đại, người bệnh cần được kiểm tra bởi bác sĩ chuyên khoa ngoại vú hoặc ung bướu. Siêu âm tuyến vú và vùng nách là phương pháp đầu tay rất hữu hiệu, cho phép quan sát cấu trúc âm đồng nhất với mô tuyến vú chính. Khi có tổn thương khu trú hoặc nghi ngờ bất thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp nhũ ảnh bổ sung tư thế nách hoặc chụp cộng hưởng từ tuyến vú. Nếu xuất hiện khối u đặc, việc chọc hút tế bào kim nhỏ hoặc sinh thiết lõi là bước then chốt để xác định bản chất mô học.

Về phương diện xử trí, nếu tuyến vú lạc chỗ hoàn toàn mềm mại, không gây đau đớn và không có tổn thương nghi ngờ, người bệnh chỉ cần theo dõi định kỳ cùng các lần tầm soát vú thông thường mà không cần can thiệp ngoại khoa. Phẫu thuật cắt bỏ trọn khối mô vú phụ thường được cân nhắc trong các tình huống khối mô phì đại gây hạn chế cử động cánh tay, đau nhức thường xuyên theo chu kỳ, gây mất thẩm mỹ hoặc khi kết quả sinh thiết xác định có u sợi tuyến lớn, tổn thương tiền ung thư hay tổn thương ác tính.

Lưu ý an toàn

Người có khối gồ bất thường ở nách tuyệt đối không tự ý nặn bóp, châm chích, dán cao hay đắp các loại lá thuốc dân gian vì có thể gây nhiễm trùng, áp xe mô mềm hoặc làm chậm trễ thời điểm chẩn đoán các bệnh lý ác tính. Khi phát hiện khối sưng mới hoặc thấy mô vú phụ thay đổi kích thước đột ngột, việc thăm khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa vú là bước cần thiết để được siêu âm và đánh giá chính xác.

Tóm tắt

Tuyến vú lạc chỗ là một dạng phát triển giải phẫu bẩm sinh khá thường gặp và có thể mắc phải mọi bệnh lý tương tự mô vú chính. Việc tự theo dõi sự thay đổi của các khối bất thường dọc theo đường sữa, kết hợp khám chuyên khoa định kỳ, giúp chị em phát hiện sớm các bất thường và an tâm chăm sóc sức khỏe.