Tủy sống nằm ở đâu và giữ chức năng gì trong cơ thể?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tủy sống là một trong hai thành phần then chốt cấu thành nên hệ thần kinh trung ương cùng với não bộ, đóng vai trò như cây cầu nối thông tin hai chiều giữa não bộ và toàn bộ các cơ quan trong cơ thể. Nhờ có tủy sống, con người mới có thể cảm nhận được các kích thích từ môi trường xung quanh, cử động cơ bắp theo ý muốn và thực hiện các phản xạ bảo vệ tức thì.
Nhiều người thường băn khoăn tủy sống nằm ở vị trí nào, có cấu trúc ra sao và đảm nhiệm những vai trò cụ thể gì đối với sự sống. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp góc nhìn tổng quan, khoa học về vị trí giải phẫu, đặc điểm cấu tạo cũng như các chức năng sinh lý thiết yếu của tủy sống trong cơ thể người.
Tủy sống là gì?
Tủy sống là phần kéo dài phía dưới của hệ thần kinh trung ương, nằm trọn vẹn trong ống sống được tạo nên bởi các cung đốt sống xếp chồng lên nhau. Ở người trưởng thành, tủy sống có hình dạng trụ tròn hơi dẹt trước sau, bắt đầu từ bờ trên của đốt sống cổ thứ nhất nơi tiếp nối với hành não và tận cùng ở mức đốt sống thắt lưng thứ nhất hoặc thứ hai. Về mặt chức năng, tủy sống vừa là trạm trung chuyển dẫn truyền xung động thần kinh cảm giác từ cơ thể lên não và tín hiệu vận động từ não xuống các chi, vừa là trung khu xử lý trực tiếp nhiều phản xạ tủy quan trọng nhằm bảo vệ cơ thể kịp thời. Do cấu trúc mô thần kinh rất nhạy cảm và khó tái tạo khi bị tổn thương cơ học, tủy sống được che chở kỹ lưỡng bởi ống xương cột sống, hệ thống dây chằng và các lớp màng tủy chứa dịch não tủy.
Vị trí giải phẫu của tủy sống trong cơ thể
Tủy sống nằm trọn vẹn bên trong ống sống, được bao bọc và bảo vệ bởi các đốt xương của cột sống. Phía trên, tủy sống nối liền với hành não tại vị trí lỗ lớn của xương chẩm ở nền sọ. Phía dưới, tủy sống thu hẹp dần tạo thành nón tủy và thường kết thúc ở bờ dưới của đốt sống thắt lưng thứ nhất hoặc đốt sống thắt lưng thứ hai ở người trưởng thành. Phía dưới nón tủy là đoạn dây tận cùng cùng chùm rễ thần kinh tỏa ra, thường được gọi là chùm đuôi ngựa. Do chiều dài tủy sống ngắn hơn chiều dài cột sống, các phân đoạn tủy không hoàn toàn tương ứng ngang hàng với đốt sống mang cùng tên gọi, đặc biệt là ở các đoạn thắt lưng và cùng cụt. Nhờ nằm sâu trong cấu trúc xương vững chắc cùng hệ thống đĩa đệm và dây chằng xung quanh, tủy sống được che chắn tối đa trước các tác động cơ học nhẹ từ môi trường bên ngoài.
Đặc điểm cấu tạo hình thể và màng tủy sống
Tủy sống có hình trụ hơi dẹp trước sau và được bao bọc bởi ba lớp màng bảo vệ từ ngoài vào trong gồm màng cứng, màng nhện và màng nuôi. Giữa màng nhện và màng nuôi là khoang dưới nhện chứa dịch não tủy, giúp giảm chấn động và duy trì môi trường dinh dưỡng ổn định cho mô thần kinh. Khi cắt ngang tủy sống, cấu trúc bên trong được chia làm hai phần rõ rệt là chất xám và chất trắng. Chất xám nằm ở trung tâm có hình dạng tương tự cánh bướm hoặc chữ H, bao gồm sừng trước chứa các nơron vận động, sừng sau tiếp nhận tín hiệu cảm giác và sừng bên hiện diện ở các đoạn ngực cùng thắt lưng trên liên quan đến hệ thần kinh tự chủ. Bao quanh chất xám là chất trắng, được cấu tạo từ các sợi trục có bao myelin tạo thành các cột trước, cột bên và cột sau để dẫn truyền tín hiệu đi lên hoặc đi xuống. Tủy sống chia thành 31 đốt tủy, tương ứng xuất phát 31 đôi dây thần kinh gai sống tỏa đi khắp cơ thể.
Các chức năng sinh lý chủ yếu của tủy sống
Chức năng đầu tiên và quan trọng bậc nhất của tủy sống là dẫn truyền xung động thần kinh giữa não bộ và các cơ quan ngoại vi. Các đường dẫn truyền cảm giác đi lên truyền tải thông tin về xúc giác, nhiệt độ, cảm giác đau và bản thể từ da, cơ, khớp về não bộ để phân tích. Ngược lại, các đường dẫn truyền vận động đi xuống truyền mệnh lệnh từ vỏ não và thân não đến các cơ vân, giúp thực hiện các động tác có ý thức như đi lại, cầm nắm và duy trì tư thế thăng bằng. Bên cạnh chức năng dẫn truyền, tủy sống còn đóng vai trò là một trung khu phản xạ độc lập. Nhiều phản xạ bảo vệ của cơ thể diễn ra hoàn toàn ở cấp độ tủy sống mà không cần đợi tín hiệu xử lý từ não bộ, ví dụ như động tác co rút cơ bắp nhanh khi tiếp xúc với vật sắc nhọn hoặc nhiệt độ cao. Ngoài ra, tủy sống cũng tham gia điều hòa trương lực cơ và kiểm soát một phần hoạt động của các cơ quan nội tạng thông qua hệ thần kinh thực vật.
Những vấn đề sức khỏe và tổn thương thường gặp ở tủy sống
Do giữ vai trò huyết mạch trong liên lạc thần kinh, bất kỳ tổn thương nào tại tủy sống cũng có thể để lại hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe. Những bệnh lý thường gặp ảnh hưởng đến tủy sống bao gồm thoái hóa cột sống gây hẹp ống sống, thoát vị đĩa đệm chèn ép rễ thần kinh hoặc chèn ép tủy, viêm tủy cắt ngang, u tủy sống và chấn thương cột sống do tai nạn giao thông hay ngã từ trên cao. Khi tủy sống bị tổn thương, người bệnh có thể đối mặt với các triệu chứng như đau nhức dọc cột sống lan xuống chi, tê bì, dị cảm, giảm hoặc mất cảm giác tại các vùng cơ thể tương ứng. Nghiêm trọng hơn, tình trạng chèn ép nặng có thể dẫn đến yếu cơ, teo cơ, liệt vận động hai chân hoặc tứ chi, kèm theo rối loạn kiểm soát tiểu tiện và đại tiện. Việc nhận biết sớm các bất thường và can thiệp y tế đúng thời điểm là yếu tố quyết định để bảo tồn chức năng thần kinh.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và cung cấp kiến thức giải phẫu thần kinh đại cương. Nội dung không thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá hình ảnh học hay chỉ định điều trị y khoa. Khi gặp chấn thương vùng cổ, lưng hoặc xuất hiện cảm giác tê bì, yếu liệt chi bất thường, người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn bóp cột sống mà cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được bác sĩ thăm khám.
Tóm tắt
Tủy sống là bộ phận cốt lõi đảm nhiệm dẫn truyền tín hiệu và điều khiển các phản xạ sống còn của con người. Hiểu rõ vị trí và chức năng của tủy sống giúp mỗi người nâng cao ý thức bảo vệ cột sống trong sinh hoạt thường nhật. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường về vận động hoặc cảm giác, người bệnh cần chủ động thăm khám chuyên khoa thần kinh để được kiểm tra và xử trí kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tủy sống của người trưởng thành dài bao nhiêu cm?
Ở người trưởng thành, tủy sống thường có chiều dài trung bình khoảng 43 đến 45 cm và nặng khoảng 30 gram. Kích thước này có thể thay đổi nhẹ tùy theo chiều cao, giới tính và thể trạng của từng cá nhân.
Tủy sống có phải là tủy xương hay không?
Tủy sống và tủy xương là hai cơ quan hoàn toàn khác nhau. Tủy sống thuộc hệ thần kinh trung ương với nhiệm vụ dẫn truyền tín hiệu, còn tủy xương nằm trong các khoang xương xốp và đóng vai trò tạo ra các tế bào máu.
Thế nào là một phản xạ tủy?
Phản xạ tủy là các đáp ứng vận động tự động, nhanh chóng của cơ thể trước kích thích mà không cần qua phân tích của vỏ não. Điển hình như phản xạ gân bánh chè hoặc phản xạ rụt tay lại ngay khi chạm vào vật nóng.
Tổn thương tủy sống có thể hồi phục hoàn toàn không?
Chấn thương tủy sống có thể gây yếu liệt, mất cảm giác hoặc rối loạn đại tiểu tiện. Khả năng phục hồi tùy thuộc mức độ thương tổn hoàn toàn hay không hoàn toàn, thời gian cấp cứu và phương pháp can thiệp của bác sĩ chuyên khoa.
Phương pháp chẩn đoán nào giúp kiểm tra tủy sống tốt nhất?
Chụp cộng hưởng từ cột sống là phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến và có giá trị cao nhất hiện nay để quan sát chi tiết mô mềm tủy sống, rễ thần kinh cũng như các tổn thương chèn ép liên quan.
