Tụt đường huyết gây nguy hiểm cho sức khỏe như thế nào và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tụt đường huyết xảy ra khi lượng đường glucose trong huyết tương giảm xuống dưới mức cần thiết để duy trì hoạt động bình thường của các tế bào. Glucose là nhiên liệu chính duy trì chức năng sống của toàn bộ cơ thể, đặc biệt là hệ thần kinh trung ương và cơ quan tim mạch. Khi mức đường huyết giảm đột ngột, cơ thể sẽ lập tức phản ứng bằng các tín hiệu cảnh báo như vã mồ hôi, run tay chân, tim đập nhanh và lo âu.
Nhiều người thường xem nhẹ các cơn hạ đường huyết thoáng qua và chỉ nghĩ đơn giản là do đói bụng hoặc mệt mỏi nhất thời. Tuy nhiên, tình trạng này tiềm ẩn nhiều mối nguy hiểm khôn lường nếu diễn tiến kéo dài hoặc lặp lại thường xuyên. Việc nắm rõ các tác động tiêu cực của tụt đường huyết giúp người bệnh và người thân chủ động hơn trong theo dõi, xử trí bước đầu cũng như phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Tụt đường huyết nguy hiểm là gì?
Tụt đường huyết là trạng thái nồng độ glucose trong máu giảm xuống dưới ngưỡng an toàn sinh lý, thông thường được xác định khi chỉ số đường huyết mao mạch dưới 3,9 mmol/L (tương đương 70 mg/dL) ở người đang điều trị đái tháo đường hoặc có sử dụng thuốc kiểm soát đường huyết. Glucose giữ vai trò quyết định trong việc cung cấp năng lượng cho các phản ứng sinh hóa, vận động cơ bắp và hoạt động tư duy. Không giống như các mô khác có thể chuyển đổi mỡ thành năng lượng dự phòng trong thời gian ngắn, não bộ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dòng glucose liên tục từ tuần hoàn máu. Khi lượng đường sụt giảm, não bộ rơi vào tình trạng thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng, kích thích hệ thần kinh giao cảm phóng thích hormone adrenaline để báo động. Nếu nguồn cung cấp glucose không được phục hồi kịp thời, các tế bào thần kinh sẽ bị suy giảm chức năng, gây ra hàng loạt rối loạn hành vi, suy giảm ý thức và đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh.
Tác động nguy hiểm của tụt đường huyết lên hệ thần kinh và não bộ
Não bộ là cơ quan tiêu thụ lượng đường lớn nhất trong cơ thể nhưng lại không có khả năng tự tích trữ glucose. Do đó, khi đường huyết giảm sút, tế bào thần kinh là nơi chịu ảnh hưởng sớm nhất và rõ rệt nhất. Trong giai đoạn đầu của hạ đường huyết thần kinh, người bệnh thường có biểu hiện hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, nhìn mờ, khó tập trung hoặc có hành vi bất thường như cáu gắt và lú lẫn. Nếu tình trạng thiếu đường tiếp tục kéo dài mà không được bù đắp, các tế bào vỏ não sẽ bị tổn thương nặng nề, dẫn đến co giật cục bộ hoặc toàn thân, mất tri giác và hôn mê sâu. Cơn hôn mê do tụt đường huyết nếu không được can thiệp y tế khẩn cấp có thể để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn, suy giảm trí nhớ, sa sút trí tuệ hoặc thậm chí dẫn đến tử vong não không thể hồi phục.
Nguy cơ đối với hệ tim mạch và tuần hoàn máu
Để ứng phó với tình trạng thiếu hụt năng lượng, tuyến thượng thận sẽ tăng cường tiết các hormone đối kháng như adrenaline và noradrenaline. Sự gia tăng đột ngột của các hormone này làm co thắt mạch máu ngoại vi, thúc đẩy nhịp tim đập nhanh bất thường, tăng huyết áp tâm thu và gia tăng gánh nặng co bóp lên cơ tim. Ở những người có tiền sử bệnh tim thiếu máu cục bộ, xơ vữa động mạch hoặc tăng huyết áp, cơn hạ đường huyết có thể kích hoạt các biến cố tim mạch cấp tính như đau thắt ngực, rối loạn nhịp tim nguy hiểm và nhồi máu cơ tim. Bên cạnh đó, tình trạng tụt đường huyết lặp đi lặp lại còn làm tăng phản ứng viêm nội mạc mạch máu, làm giảm tính đàn hồi của thành mạch và gia tăng nguy cơ đột quỵ thiếu máu cục bộ ở người cao tuổi.
Mối đe dọa từ những tai nạn sinh hoạt và chấn thương thứ phát
Bên cạnh những tổn thương nội tạng trực tiếp, tụt đường huyết còn là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến các tai nạn nghiêm trọng trong đời sống hằng ngày. Sự suy giảm thị lực, chóng mặt đột ngột và mất thăng bằng khiến người bệnh rất dễ vấp ngã, gây ra các chấn thương phần mềm, chấn thương sọ não hoặc gãy xương, đặc biệt là gãy cổ xương đùi ở người lớn tuổi. Đáng lo ngại hơn, nếu cơn hạ đường huyết xảy ra khi người bệnh đang điều khiển phương tiện giao thông, vận hành máy móc công nghiệp hoặc bơi lội, nguy cơ xảy ra tai nạn giao thông và tai nạn lao động nghiêm trọng là vô cùng cao. Những tình huống này không chỉ đe dọa an toàn tính mạng của bản thân người bệnh mà còn có thể gây nguy hiểm cho những người xung quanh.
Hiện tượng mất nhận thức hạ đường huyết và biến chứng tiềm ẩn
Một trong những mối nguy hiểm khó lường nhất là hiện tượng mất nhận thức hạ đường huyết, thường gặp ở những người bị hạ đường huyết nhiều lần hoặc mắc bệnh đái tháo đường lâu năm. Khi các cơn tụt đường huyết diễn ra thường xuyên, cơ thể dần thích nghi sai lệch và làm suy giảm phản xạ tiết hormone báo động của hệ thần kinh giao cảm. Kết quả là người bệnh không còn cảm nhận được các triệu chứng cảnh báo sớm như run tay, vã mồ hôi, cồn cào ruột gan hay hồi hộp. Họ có thể đột ngột rơi thẳng vào trạng thái lú lẫn, co giật hoặc hôn mê sâu mà không kịp có bất kỳ hành động tự xử trí nào. Hiện tượng này làm tăng vọt nguy cơ tử vong do người bệnh hoàn toàn thụ động trước các cơn hạ đường huyết xảy ra trong lúc ngủ ban đêm.
Nguyên tắc xử trí bước đầu an toàn khi xuất hiện tụt đường huyết
Khi nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ hạ đường huyết hoặc đo được đường huyết dưới ngưỡng an toàn, người bệnh cần nhanh chóng ngừng mọi hoạt động thể lực và nghỉ ngơi tại chỗ an toàn. Nếu người bệnh còn tỉnh táo và có thể nuốt tốt, giải pháp cơ bản là áp dụng nguyên tắc bổ sung nhanh một lượng carbohydrate đơn giản tương đương 15 gam đường, ví dụ như uống nửa ly nước ép trái cây, nửa lon nước ngọt thông thường hoặc ngậm vài viên kẹo ngọt. Sau khi nạp đường khoảng 15 phút, cần tiến hành đo lại chỉ số đường huyết nếu có thiết bị theo dõi cá nhân. Nếu chỉ số vẫn chưa cải thiện hoặc các triệu chứng mệt mỏi tiếp tục tăng nặng, người bệnh cần lặp lại một lượng đường tương tự. Trong trường hợp người bệnh có biểu hiện lơ mơ, hôn mê hoặc co giật, tuyệt đối không được ép ăn uống qua đường miệng để tránh nguy cơ sặc vào đường thở, mà phải nhanh chóng liên hệ trợ giúp y tế khẩn cấp.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua, ngừng sử dụng hoặc tự điều chỉnh liều lượng thuốc điều trị đái tháo đường khi chưa có chỉ định y khoa. Khi xảy ra cơn hạ đường huyết có rối loạn ý thức, co giật hoặc khó thở, cần khẩn trương đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu chuyên sâu kịp thời.
Tóm tắt
Tụt đường huyết là một cấp cứu nội khoa tiềm ẩn nhiều rủi ro khôn lường đối với chức năng não bộ, hệ tim mạch và tính mạng của người bệnh. Việc chủ động nhận biết sớm các biểu hiện ban đầu, xử trí đúng cách và thăm khám định kỳ cùng bác sĩ chuyên khoa là biện pháp bảo vệ sức khỏe vững chắc, giúp duy trì đường huyết ổn định và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm lâu dài.
Nguồn tham khảo
- Morressier: Risk of hypoglycemia during hemodialysis related to pre-hemodialysis blood glucose level in diabetic patients
- Diabetes: 366-P: Mean Blood Glucose–Independent Racial Disparity in HbA1c and Higher Risk for Severe Hypoglycemia Is Evident among Participants in the Diabetes Control and Complications Trial
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tụt đường huyết bao nhiêu là mức nguy hiểm?
Chỉ số đường huyết dưới 3,9 mmol/L (70 mg/dL) được xem là bắt đầu hạ đường huyết cần bổ sung carbohydrate. Nếu mức đường huyết tiếp tục tụt sâu xuống dưới 2,8 mmol/L (50 mg/dL), người bệnh đối mặt với nguy cơ tổn thương não nghiêm trọng, co giật và hôn mê.
Tại sao tụt đường huyết vào ban đêm lại đặc biệt nguy hiểm?
Tụt đường huyết ban đêm diễn ra khi người bệnh đang ngủ say, làm mất đi cơ hội nhận biết các dấu hiệu sớm. Tình trạng này có thể khiến người bệnh rơi vào hôn mê kéo dài trong giấc ngủ mà người thân không kịp thời phát hiện để hỗ trợ.
Người không mắc đái tháo đường có bị tụt đường huyết không?
Người khỏe mạnh vẫn có thể bị tụt đường huyết do nhịn ăn quá lâu, kiêng khem khắc nghiệt, tập luyện thể lực quá sức hoặc uống nhiều rượu bia lúc đói. Tuy nhiên, nếu tình trạng hạ đường huyết xảy ra thường xuyên, bạn cần đi khám để loại trừ các bệnh lý tiềm ẩn.
Cần làm gì nếu người bị tụt đường huyết đã rơi vào trạng thái bất tỉnh?
Khi người bệnh đã mất ý thức hoặc co giật, tuyệt đối không cố nhét đồ ăn, thức uống hay nước đường vào miệng vì dễ gây sặc vào khí quản dẫn đến ngạt thở. Hãy đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn và gọi cấp cứu y tế ngay lập tức.
Có nên tự ý giảm liều thuốc điều trị sau khi vừa bị tụt đường huyết không?
Người bệnh không nên tự ý thay đổi liều lượng thuốc hoặc bỏ thuốc điều trị. Thay vào đó, hãy ghi lại thời điểm và chỉ số đường huyết khi xảy ra cơn tụt, sau đó liên hệ với bác sĩ điều trị để được tư vấn điều chỉnh phác đồ phù hợp.
