Trũng huyết áp là gì và những điều cần biết về nhịp sinh học huyết áp

Trũng huyết áp là gì?

Ở người khỏe mạnh, nhịp sinh học của huyết áp tuân theo chu kỳ ngày đêm rõ rệt. Vào ban ngày, dưới tác động của các hoạt động thể chất, tinh thần và các nội tiết tố như cortisol, huyết áp duy trì ở mức cao hơn để cung cấp đủ máu cho các cơ quan. Khi đêm xuống, nhịp tim chậm lại, hoạt động của hệ thần kinh giao cảm giảm xuống, dẫn đến hiện tượng trũng huyết áp ban đêm.

Hiện tượng trũng huyết áp sinh lý này mang tính chất bảo vệ, giúp mạch máu và cơ tim có thời gian thư giãn. Tuy nhiên, nếu mức độ trũng huyết áp quá sâu hoặc ngược lại là mất đi hiện tượng trũng huyết áp ban đêm, điều này có thể phản ánh những rối loạn tiềm ẩn của hệ thần kinh thực vật, hệ nội tiết hoặc các bệnh lý tim mạch đi kèm.

Khái niệm trũng huyết áp và các dạng biến thiên huyết áp ban đêm

Dựa trên mức độ giảm chỉ số huyết áp vào ban đêm so với ban ngày khi theo dõi qua thiết bị đo Holter huyết áp 24 giờ, các chuyên gia tim mạch chia hiện tượng này thành các dạng biến thiên chính:

Trũng huyết áp bình thường hay trũng huyết áp sinh lý là tình trạng chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương ban đêm giảm từ 10% đến 20% so với trung bình ban ngày. Đây là hiện tượng sinh lý hoàn toàn lành tính và cần thiết cho sức khỏe.

Mất trũng huyết áp ban đêm xảy ra khi chỉ số huyết áp ban đêm giảm ít hơn 10% hoặc không giảm so với ban ngày. Tình trạng này khiến tim và hệ mạch máu phải chịu áp lực liên tục suốt 24 giờ.

Trũng huyết áp sâu hay trũng huyết áp quá mức là khi huyết áp ban đêm giảm nhiều hơn 20% so với ban ngày. Tình trạng này có thể làm giảm tưới máu đến các cơ quan quan trọng trong lúc ngủ.

Trũng ngược xảy ra khi chỉ số huyết áp ban đêm không những không hạ mà lại tăng cao hơn so với ban ngày.

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự biến đổi trũng huyết áp

Sự biến đổi của trũng huyết áp ban đêm cũng như các đợt sụt giảm huyết áp đột ngột trong ngày có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và yếu tố nguy cơ khác nhau:

Chất lượng giấc ngủ kém và rối loạn giấc ngủ là yếu tố hàng đầu. Những người bị mất ngủ kéo dài, thức khuya hoặc mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn thường có nguy cơ cao bị mất trũng huyết áp ban đêm do hệ thần kinh giao cảm bị kích thích liên tục.

Các bệnh lý mạn tính đi kèm như bệnh thận mạn tính, đái tháo đường, tổn thương hệ thần kinh tự chủ hoặc xơ vữa động mạch làm suy giảm khả năng tự điều hòa áp lực mạch máu của cơ thể.

Chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt cũng đóng vai trò quan trọng. Thói quen ăn nhiều muối, tiêu thụ nhiều rượu bia, căng thẳng tâm lý kéo dài hoặc ít vận động thể lực có thể làm rối loạn nhịp sinh học huyết áp. Ngoài ra, việc sử dụng một số nhóm thuốc điều trị không đúng thời điểm trong ngày cũng ảnh hưởng tới biểu đồ huyết áp.

Biểu hiện thường gặp khi có bất thường về trũng huyết áp

Nhiều trường hợp rối loạn trũng huyết áp ban đêm không biểu hiện triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện khi đo huyết áp liên tục. Tuy nhiên, khi huyết áp trũng xuống quá mức hoặc xảy ra hiện tượng tụt huyết áp đột ngột, người bệnh có thể nhận thấy một số biểu hiện như:

Cảm giác mệt mỏi, uể uả, đau đầu nhẹ hoặc nặng đầu vào buổi sáng ngay sau khi ngủ dậy.

Chóng mặt, hoa mắt, choáng váng hoặc mất thăng bằng tạm thời khi chuyển từ tư thế nằm hoặc ngồi sang tư thế đứng đột ngột.

Cảm giác hồi hộp, tim đập nhanh, lạnh tay chân, vã mồ hôi hoặc mệt sụt khi huyết áp giảm thấp trong ngày.

Nếu hiện tượng mất trũng huyết áp kéo dài, người bệnh có thể gặp các triệu chứng liên quan đến quá tải tuần hoàn như khó thở nhẹ khi vận động hoặc tăng huyết áp khó kiểm soát vào ban ngày.

Phương pháp theo dõi và chăm sóc sức khỏe tim mạch

Để đánh giá chính xác hiện tượng trũng huyết áp và sự biến đổi nhịp sinh học huyết áp, phương pháp tiêu chuẩn hiện nay là đo Holter huyết áp 24 giờ. Thiết bị này sẽ tự động đo và ghi lại chỉ số huyết áp định kỳ cả ngày lẫn đêm, giúp bác sĩ có cái nhìn toàn diện về chu kỳ huyết áp của người bệnh.

Bên cạnh việc thăm khám chuyên khoa, người dân có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe tim mạch tại nhà bao gồm:

Duy trì thói quen ngủ đúng giờ và đủ giấc, tạo không gian phòng ngủ thoáng mát, hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ để cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, giảm lượng muối trong khẩu phần ăn hàng ngày, tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu chất xơ, hạn chế đồ uống có cồn và chất kích thích.

Tăng cường hoạt động thể chất vừa sức như đi bộ, đạp xe, tập yoga đều đặn mỗi ngày. Tuân thủ lịch đo huyết áp tại nhà theo hướng dẫn và trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa tim mạch khi ghi nhận các chỉ số bất thường.

Lưu ý an toàn

Thông tin về trũng huyết áp trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên nghiệp. Sự biến thiên chỉ số huyết áp và nhịp sinh học ở mỗi cá nhân là khác nhau, phụ thuộc vào tuổi tác, thể trạng và bệnh lý nền. Người đọc tuyệt đối không tự ý mua thuốc, tự thay đổi liều dùng hoặc thời điểm uống thuốc điều trị huyết áp khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi phát hiện các dấu hiệu hạ huyết áp gây choáng váng, ngất xỉu hoặc huyết áp tăng cao thất thường, cần nhanh chóng liên hệ với cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Trũng huyết áp ban đêm là một hiện tượng sinh lý tự nhiên phản ánh nhịp hoạt động và nghỉ ngơi của hệ tim mạch. Việc hiểu rõ về trũng huyết áp cũng như các dạng biến đổi bất thường giúp mỗi người chủ động hơn trong việc theo dõi chỉ số huyết áp hàng ngày, duy trì lối sống khoa học và phối hợp hiệu quả với bác sĩ chuyên khoa để bảo vệ sức khỏe tim mạch dài lâu.